છેલ્લા 5 વર્ષમાં 7 દેશોમાં સેનાએ કર્યું તખ્તાપલટ, જાણો શું હતા કારણ?

પશ્ચિમ આફ્રિકાના દેશ નાઈજરમાં 26 જુલાઈએ બળવો થયો છે. ત્યાંની સેનાએ રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ બજોમની સરકારને હટાવવાનો દાવો કર્યો છે. સેનાએ રાષ્ટ્રીય ટેલિવિઝન પર બેસીને બળવાની જાહેરાત કરી છે. ટેલિવિઝન પર જાહેરાત કરતાં સેનાએ એમ પણ કહ્યું કે નાઇજરમાં તમામ સંસ્થાઓને તાત્કાલિક અસરથી સસ્પેન્ડ કરી દેવામાં આવી છે.

જો કે, કર્નલ-મેજર અબ્દ્રમાનેની જાહેરાત સમયે રાષ્ટ્રપતિ ક્યાં હતા તે હજુ સુધી જાણી શકાયું નથી. તેમણે રાજીનામું આપ્યું હતું કે નહીં તેની કોઈ સ્પષ્ટ માહિતી નથી. નાઇજરના રાષ્ટ્રપતિ બજોમ વર્ષ 2021માં લોકશાહી ઢબે ચૂંટાયા હતા.

1960માં ફ્રાન્સથી સ્વતંત્ર થયા બાદ નાઈજરમાં આ ચોથો લશ્કરી બળવો હતો. જો કે, નાઇજર એકમાત્ર એવો દેશ નથી જ્યાં બળવો થયો છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં દુનિયામાં આવા અનેક દેશો છે. જ્યાં સેના દ્વારા બળવો કરવામાં આવ્યો છે.

બુર્કિના ફાસો

જાન્યુઆરી 2022માં બુર્કિના ફાસોની સૈન્યએ એક બળવા માં રાષ્ટ્રપતિ રોચ કાબોરેને ઉથલાવી દીધા. સેના દ્વારા આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો કે તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ ઇસ્લામિક આતંકવાદીઓને કાબૂમાં લેવામાં સફળ થયા ન હતા. આ બળવાના નેતા લેફ્ટનન્ટ કર્નલ પોલ હેનરી સેન્ડોગો દામિબા હતા. તેઓ સત્તામાં આવ્યા પછી દેશની સ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ ગઈ.

જેના કારણે તેના સશસ્ત્ર દળોનું મનોબળ ઘટી ગયું, પરિણામે ઓક્ટોબર 2022માં બીજી વખત બળવો થયો. કેપ્ટન ઇબ્રાહિમ ટ્રૌરે પછી સત્તા કબજે કરી. 1960 માં આઝાદી પછી, બુર્કિના ફાસોમાં નવ બળવા થયા છે (1966, 1980, 1982, 1983, 1987, 1989, 2015 અને 2022 માં બે વાર).

મ્યાનમાર

ફેબ્રુઆરી 2021માં સેનાએ મ્યાનમારમાં બળવો કર્યો અને દેશમાં બળવાની જાહેરાત કરી. તે જ સમયે, મ્યાનમારની નેતા આંગ સાંગ સૂ કી સહિત ઘણા નેતાઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને તેમને જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા હતા. ત્યારે મ્યાનમારમાં આ બળવો થયો હતો.

નવેમ્બર 2020માં જ્યારે સામાન્ય ચૂંટણીઓ યોજાઈ ત્યારે સેનાએ આંગ સાંગ સૂ કી પર હેરાફેરીનો આરોપ લગાવ્યો હતો. કારણ કે સૈન્ય દ્વારા સમર્થિત યુનિયન સોલિડેરિટી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ પાર્ટી (યુએસપીડી) ચૂંટણી જીતવામાં નિષ્ફળ રહી હતી. ત્યારથી સેના અને સરકાર વચ્ચે તણાવ સર્જાયો હતો.

તમને જણાવી દઈએ કે વર્ષ 2011માં પાંચ દાયકાઓથી ચાલી રહેલા દમનકારી સૈન્ય શાસનનો અંત આવ્યો હતો. અને 2011માં સેનાએ લોકોની ચૂંટાયેલી સરકારનો સત્તા પલટો કર્યો. બીજી તરફ 2021 પછી અહીંની સત્તા ફરી સેના પાસે છે.

ચાડ

રાષ્ટ્રપતિ ઇદ્રિસ ડેબીની એપ્રિલ 2021 માં બળવાખોરો દ્વારા હત્યા કરવામાં આવી હતી. જે પછી ચાડની સેનાએ કેબિનેટને બરખાસ્ત કરીને સત્તા પર કબજો કર્યો. ચાડિયન કાયદા હેઠળ, સંસદના સ્પીકર રાષ્ટ્રપતિ હોવા જોઈએ. સેનાએ આનો વિરોધ કર્યો હતો. તેથી એક લશ્કરી પરિષદે હસ્તક્ષેપ કરીને સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવાના નામે સંસદને ભંગ કરી દીધી.

સપ્ટેમ્બર 2021 માં, સેનાએ પશ્ચિમ આફ્રિકામાં સ્થિત ગિની પ્રજાસત્તાકમાં બળવામાં સત્તા કબજે કરી. ગિની આર્મીના સ્પેશિયલ ફોર્સના કમાન્ડર કર્નલ મામાડી ડૌમ્બોયાએ રાષ્ટ્રપતિ આલ્ફા કોન્ડેને પદ પરથી હટાવ્યા.

હકીકતમાં વર્ષ 2020માં કોન્ડેએ ત્રીજી વખત રાષ્ટ્રપતિ બનવા માટે બંધારણમાં કેટલાક મોટા ફેરફારો કર્યા હતા. જેના કારણે સેનામાં રોષ જોવા મળ્યો હતો. પરિણામ એ આવ્યું કે વર્ષ 2021 માં, કર્નલ ડુમ્બુયા પોતે આલ્ફા કોન્ડેને પદ પરથી બરતરફ કરીને દેશના વચગાળાના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા.

આફ્રિકન દેશ માલીમાં ઓગસ્ટ 2020માં સેનાના એક જૂથે બળવો કર્યો અને દેશમાં બળવો કર્યો. આ પછી, તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ ઇબ્રાહિમ બુબાકર કેટા અને વડા પ્રધાન બોબુ સિસેની અટકાયત કરવામાં આવી હતી. અસિમી ગોઇટાના નેતૃત્વમાં માલિયન કર્નલોના એક જૂથે સરકાર સામે બળવો કર્યો.

દેશની બગડતી સુરક્ષા, વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ અને ભ્રષ્ટાચારના આરોપો પર સરકાર વિરોધી વિરોધને પગલે લશ્કરી બળવો થયો. ત્યારથી સેનાએ શાસન કર્યું છે પરંતુ દેશમાં બંધારણીય શાસનમાં પાછા ફરવા માટે ફેબ્રુઆરી 2024માં રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી યોજાવાની અપેક્ષા છે.

સુડાનના સૈન્ય વડા જનરલ અબ્દેલ-ફતાહ બુરહાને ઑક્ટોબર 2021માં દેશમાં કટોકટીની સ્થિતિ જાહેર કરી હતી અને સરકાર અને લશ્કરી અને નાગરિક પ્રતિનિધિઓથી બનેલી સાર્વભૌમ કાઉન્સિલને વિસર્જન કર્યું હતું. ત્યારથી, સેના અને આરએસએફ (અર્ધલશ્કરી દળ) સાર્વભૌમ પરિષદ દ્વારા સુદાન ચલાવી રહ્યા છે.

જો કે, સરકારની વાસ્તવિક કમાન આર્મી ચીફ જનરલ અબ્દેલ ફતેહ અલ-બુરહાનના હાથમાં છે. તેઓ એક રીતે દેશના રાષ્ટ્રપતિ છે. અને સાર્વભૌમ પરિષદના નાયબ અને આરએસએફના વડા, મોહમ્મદ હમદાન દગાલો, એટલે કે હેમેદતી, દેશના બીજા નેતા છે.

એપ્રિલ 2023માં સત્તાને લઈને સેના અને અર્ધલશ્કરી દળો વચ્ચે ભીષણ લડાઈ થઈ હતી. ન્યૂઝ એજન્સી એએફપી અનુસાર, જેમાં 100થી વધુ લોકોના મોત થયા છે અને હજારો લોકો ઘાયલ થયા છે.

બોલિવિયા

નવેમ્બર 2019માં દક્ષિણ અમેરિકન દેશ બોલિવિયામાં બળવો થયો હતો. પરંતુ, આ તખ્તાપલટ સૈન્ય દ્વારા નહીં પરંતુ વિપક્ષી નેતા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. વાસ્તવમાં, બોલિવિયામાં બળવા કરનાર તત્કાલીન વિપક્ષી પાર્ટીના નેતા અને સેનેટ ચીફ જીનીન અનેઝે સૈન્ય અધિકારીઓ સાથે મળીને લોકતાંત્રિક રીતે ચૂંટાયેલા રાષ્ટ્રપતિ ઇવો મોરાલેસને સત્તા પરથી ઉથલાવી દીધા હતા.

તખ્તાપલટ બાદ તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ ઇવો મોરાલેસ અને તેમના પરિવારના સભ્યો સામે હિંસક કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. આ ધમકીઓથી બચવા માટે, ઇવો મોરાલેસને તેના પરિવાર સાથે દેશ છોડીને ભાગી જવાની ફરજ પડી હતી.

ત્યારબાદ જીનીન એનેઝે પોતાને વચગાળાના પ્રમુખ તરીકે જાહેર કર્યા હતા. આ પછી, તેણે લગભગ એક વર્ષ સુધી બોલિવિયા પર શાસન કર્યું. આ દરમિયાન જીનીનને દેશમાં ઘણી ટીકાઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. જાહેર દબાણ હેઠળ, પોલીસે આતંકવાદ, દેશદ્રોહ અને અન્ય આરોપો હેઠળ માર્ચ 2021માં પહેલીવાર જીનીનની ધરપકડ કરી હતી.

10 જૂન, 2022 ના રોજ, બોલિવિયન કોર્ટે તેને દોષિત જાહેર કર્યો અને તેને 10 વર્ષની જેલની સજા ફટકારી. બોલિવિયન સશસ્ત્ર દળોના ભૂતપૂર્વ કમાન્ડર વિલિયમ્સ કાલિમેન અને ભૂતપૂર્વ પોલીસ કમાન્ડર વ્લાદિમીર કાલ્ડેરોનને પણ 10 વર્ષની જેલની સજા ફટકારવામાં આવી હતી.

English summary

in the last 5 years, Army coups in 7 countries, know what was the reason?