Safety Of Toys: શું વિદેશી રમકડા હોય છે ખતરનાક? ભારતમાં કેમ થઇ રહી છે કાર્યવાહી

સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) એ પણ ઈ-કોમર્સ કંપનીઓને નોટિસ જારી કરી છે અને તેમને સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત નિયમોનું પાલન કરવા અને હલકી ગુણવત્તાવાળા રમકડાં ન વેચવા જણાવ્યું છે.

ભારતીય માનક બ્યુરો (BIS) એ છેલ્લા એક મહિનામાં 18600 વિદેશી રમકડા જપ્ત કર્યા છે. અહીં આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આ તમામ રમકડાં આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિપ્રાપ્ત સ્ટોર્સ જેમ કે હેમલીઝ, ડબ્લ્યુએચ સ્મિથ અને આર્ચીઝ ટોય્ઝ સહિત અન્ય સ્ટોર્સમાંથી જપ્ત કરવામાં આવ્યા છે. આ તમામ રમકડા BIS ક્વોલિટી માર્ક ન હોવાના કારણે જપ્ત કરવામાં આવ્યા છે. સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) એ પણ ઈ-કોમર્સ કંપનીઓને નોટિસ જારી કરી છે અને તેમને સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત નિયમોનું પાલન કરવા અને હલકી ગુણવત્તાવાળા રમકડાં ન વેચવા જણાવ્યું છે.

વિદેશી રમકડાં પર કેમ થઈ રહી છે કાર્યવાહી?

1 જાન્યુઆરી, 2021 થી કેન્દ્ર સરકારે રમકડાં માટે રમકડા ગુણવત્તા નિયંત્રણ ઓર્ડર હેઠળ બ્યુરો ઓફ ઈન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ દ્વારા નિર્ધારિત સલામતી ધોરણોનું પાલન કરવું જરૂરી બનાવ્યું છે. જો રમકડાંની આયાત અને ઉત્પાદન કરતી કંપનીઓ આ નિયમોનું પાલન ન કરે તો તેમની સામે BIS એક્ટની જોગવાઈઓ હેઠળ કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે. વિદેશથી આયાત કરાયેલા રમકડાં પર BIS દ્વારા આપવામાં આવેલ ISI ચિહ્ન જરૂરી છે, જેના વિના તેનું વેચાણ ગેરકાયદેસર ગણવામાં આવે છે.

ટોય ક્વોલિટી કંટ્રોલ ઓર્ડર શું છે?

ટોય ક્વોલિટી કંટ્રોલ ઓર્ડર હેઠળ આયાતી અને સ્વદેશી બનાવટના રમકડાંની ગુણવત્તા અંગેના નિયમો કડક કરવામાં આવ્યા છે. આ અંતર્ગત વિદેશી રમકડાંની સાથે ભારતમાં બનતા રમકડાં માટે BIS પ્રમાણપત્ર જરૂરી બનાવવામાં આવ્યું છે. જો કે, આ નિયમમાં, હસ્તકલા અને જીઆઈ (ભૌગોલિક સંકેત) એટલે કે કોઈ ચોક્કસ પ્રદેશમાંથી આવતા રમકડાંને મુક્તિ આપવામાં આવી છે. ટોય ક્વોલિટી કંટ્રોલ ઓર્ડર દ્વારા ભારતીય બજારમાં મોકલવામાં આવતા સબસ્ટાન્ડર્ડ અને અસુરક્ષિત રમકડાં પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.

BIS સલામતી ધોરણો શું છે?

14 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે ભારતમાં ઉત્પાદિત અથવા આયાત કરાયેલા તમામ રમકડાં BIS ગુણવત્તા ચિહ્ન ધરાવતા હોવા જોઈએ. જેમાં તમામ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રીક રમકડાંની સાથે નોન-ઈલેક્ટ્રોનિક અને સોફ્ટ ટોય પણ આવે છે. BIS ના સલામતી ધોરણો વિશે વાત કરતાં, યાંત્રિક, સામગ્રી, જ્વલનક્ષમતા, કેમિકલ (ફથલેટ્સ એસ્ટર્સ), ફિંગર પેઇન્ટ, રમકડાની સલામતી જેવા પાસાઓની તપાસ કરવામાં આવે છે. આ તમામ સુરક્ષા તપાસ હવે સરકારી લેબમાં થાય છે. જો રમકડાંનો માલ આ પરીક્ષણમાં નિષ્ફળ જાય છે, તો તે આયાતકારના ખર્ચે પરત કરવામાં આવે છે અથવા તેનો નાશ કરવામાં આવે છે.

અમેરિકા જેવા અન્ય દેશોમાં નિયમો વધુ કડક

અમેરિકા જેવા દેશમાં રમકડાંના ઉત્પાદન અને આયાત માટેના નિયમો ભારત કરતાં વધુ કડક છે. યુ.એસ.માં, 12 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે બનાવેલ કોઈપણ ઉત્પાદન (રમકડાંથી લઈને કપડાં સુધી) માટે પ્રમાણપત્ર આવશ્યક છે. યુ.એસ.માં 3 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે રમકડાં અને અન્ય વસ્તુઓ માટેના કેટલાક કડક નિયમો છે. આ સાથે 3-5 વર્ષના બાળકો સાથે જોડાયેલી વસ્તુઓ માટે પણ કડક નિયમો છે. 6-12 વર્ષના બાળકો માટેના રમકડાં અને અન્ય ઉત્પાદનો અંગેના નિયમોમાં થોડી છૂટછાટ છે, કારણ કે તેઓ પોતાની જાતને સંભાળી શકે છે અને આકસ્મિક રીતે કંઈપણ ગળી જતા નથી.

અમેરિકામાં નાના બાળકોને વિવિધ જૂથોમાં રમકડાં અને અન્ય ઉત્પાદનો રાખીને ઘણા સંભવિત જોખમોથી બચાવવાના પ્રયાસો કરવામાં આવે છે. 3 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો સામાન્ય રીતે તેમના મોંમાં વસ્તુઓ મૂકે છે. જો આ રમકડાંનો કોઈ ભાગ નાનો હોય તો તેનાથી બાળકનો ગૂંગળામણ પણ થઈ શકે છે. જેના કારણે આવા ઉત્પાદનો પર માત્ર ચેતવણી જ કામ કરતી નથી, બલ્કે તેના પર પ્રતિબંધ છે. દરેક રમકડા પર જરૂરિયાત મુજબ અલગ-અલગ ચેતવણી લેબલ લગાવવામાં આવે છે.

યુએસ બાળકોના રમકડાં અને ઉત્પાદનો પ્રતિબંધિત પદાર્થો, જ્વલનશીલતા, ગૂંગળામણના જોખમ અને અન્ય સંભવિત જોખમો માટે પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે. જ્યારે રસાયણોનું પ્રમાણ 0.1 ટકાથી વધુ જોવા મળે ત્યારે પ્લાસ્ટિકના બનેલા રમકડાં પર પ્રતિબંધ મુકવામાં આવે છે. બીજી તરફ, જો કોઈ પ્રોડક્ટ ટેસ્ટિંગ, લેબલિંગ અને સર્ટિફિકેશન વિના વેચાય છે, તો ઉત્પાદકો અથવા આયાતકારો પર એક લાખ ડોલરનો ભારે દંડ અને 5 વર્ષ સુધીની જેલની જોગવાઈ સાથે જપ્તીની જોગવાઈ છે.

રમકડાની ગુણવત્તા નિયંત્રણ ઓર્ડર માટે શું જરૂરી છે?

અમેરિકાની સરખામણીએ ભારતમાં નિયમો બહુ કડક નહોતા, પરંતુ વર્ષોથી તેને કડક કરવામાં આવી રહ્યા છે. ટોય ક્વોલિટી કંટ્રોલ ઓર્ડર હેઠળ BIS ક્વોલિટી માર્ક વગરના વિદેશી જ નહીં પરંતુ સ્વદેશી રમકડાં પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ સાથે ઈલેક્ટ્રિક રમકડાં તેમજ નોન-ઈલેક્ટ્રોનિક રમકડાં પર ISI માર્ક હોવું ફરજિયાત છે. આ સાથે BIS, રમકડાંમાં ગુણવત્તા અને ચેતવણી વગેરેનું લેબલીંગ જાળવવા માટે પણ તપાસ કરે છે.

English summary

Safety Of Toys: Are foreign toys dangerous?