શું છે આચાર સંહિતા? આ અહેવાલમાં મળશે તમારા તમામ સવાલોના જવાબ

What is a code of conduct? - તાજેતરમાં ચૂંટણી પંચ દ્વારા દેશના પાંચ રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણી યોજાવાની છે. જેની તારીખ પણ જાહેર કરી દેવામાં આવી છે.

મિઝોરમ વિધાનસભા ચૂંટણી માટે 7 નવેમ્બરના રોજ મતદાન યોજાશે. છત્તીસગઢ વિધનસભા માટે મતદાન 7 નવેમ્બર અને 17 નવેમ્બર, મધ્ય પ્રદેશ વિધનસભા માટે મતદાન 17 નવેમ્બર, રાજસ્થાન વિધનસભા માટે મતદાન 23 નવેમ્બર અને તેલંગાણા વિધનસભા માટે મતદાન 30 નવેમ્બરના રોજ યોજાશે. 3 ડિસેમ્બરના રોજ તમામ 5 વિધાનસભા ચૂંટણીઓ માટે મતોની ગણતરી કરવામાં આવશે.

હાલમાં આ તમામ ચૂંટણી રાજ્યોમાં ઉથલપાથલ ચાલી રહી છે. તમામ પક્ષો પોતપોતાની વોટબેંક મજબૂત કરવાના પ્રયાસો કરી રહ્યા છે અને સતત જાહેરાતો કરી રહ્યા છે. ચૂંટણી પંચ દ્વારા તમામ રાજ્યોની ચૂંટણીની તારીખો જાહેર કર્યા બાદ મોડલ કોડ ઓફ કન્ડક્ટ લાગુ થઇ ગયું છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, ચૂંટણીની આચારસંહિતા શું છે તે અંગે બહુ ઓછા લોકો જાણતા હશે.

આ અહેવાલમાં આપણે જાણીશું કે, ચૂંટણી આચાર સંહિતા ક્યારે અને શા માટે લાગુ થાય છે. આચારસંહિતા લાગુ થયા બાદ પક્ષકારોએ શું ખાસ ધ્યાન રાખવાનું હોય છે અને તેનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓએ કેવા પરિણામો ભોગવવા પડશે, તે પણ અમે સમજાવીશું.

શું છે આદર્શ આચાર સંહિતા? - ચૂંટણી પંચ દ્વારા મુક્ત અને નિષ્પક્ષ ચૂંટણી કરાવવા માટે કેટલાક નિયમો બનાવવામાં આવે છે. આ નિયમોને આચારસંહિતા કહેવામાં આવે છે. તમામ પક્ષો, નેતાઓ અને સરકારોએ ખાસ કરીને લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણી દરમિયાન આ નિયમોનું પાલન કરવું પડશે.

ક્યારે અમલમાં આવે છે આચારસંહિતા? - ચૂંટણી પંચ દ્વારા ચૂંટણીની તારીખોની જાહેરાત થતાંની સાથે જ આદર્શ આચારસંહિતા અમલમાં આવે છે, અને જ્યાં સુધી ચૂંટણી પ્રક્રિયા પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી અમલમાં રહે છે.

વિવિધ ચૂંટણીઓમાં કયા વિસ્તારોમાં આચારસંહિતા લાગુ પડે છે? - લોકસભાની ચૂંટણી દરમિયાન સમગ્ર દેશમાં આચારસંહિતા લાગુ થઈ જાય છે. વિધાનસભા ચૂંટણી દરમિયાન રાજ્ય સ્તરે આચારસંહિતાનું પાલન કરવાનું રહેશે અને પેટાચૂંટણી માટેની સંહિતા માત્ર સંબંધિત મતવિસ્તારના વિસ્તારમાં જ લાગુ થશે.

આદર્શ આચાર સંહિતાની મુખ્ય વિશેષતાઓ શું છે? - આદર્શ આચાર સંહિતા મુખ્યત્વે રાજકીય પક્ષો, ઉમેદવારો અને સત્તામાં રહેલા પક્ષોએ ચૂંટણી પ્રચાર, સભાઓ અને સરઘસો, મતદાન દિવસની પ્રવૃત્તિઓ અને કામગીરી દરમિયાન કેવી રીતે વર્તવું જોઈએ, તે નિર્ધારિત કરે છે.

પ્રચાર કરતા સમયે રાજકીય પક્ષો/ઉમેદવારો માટે મુખ્ય માર્ગદર્શિકા શું છે? - ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન, કોઈપણ પક્ષ કે ઉમેદવાર એવી કોઈપણ પ્રવૃત્તિમાં સામેલ થશે, નહીં જે પરસ્પર દ્વેષ પેદા કરે અથવા વિવિધ જાતિઓ અને સમુદાયો વચ્ચે, ધાર્મિક અથવા ભાષાકીય તણાવ પેદા કરે. વણચકાસાયેલ આક્ષેપો અથવા વિકૃતિઓના આધારે અન્ય પક્ષો અથવા તેમના કાર્યકરોની ટીકા ટાળવી જોઈએ.

શું ચૂંટણી પ્રચાર માટે ધાર્મિક સ્થળોનો ઉપયોગ કરવા પર કોઈ પ્રતિબંધ છે? - મંદિર, મસ્જિદ, ચર્ચ, ગુરુદ્વારા અથવા અન્ય પૂજા સ્થાનો જેવા ધાર્મિક સ્થળોનો ચૂંટણી પ્રચાર માટે પ્લેટફોર્મ તરીકે ઉપયોગ કરી શકાશે નહીં. વધુમાં, મત મેળવવા માટે જાતિ અથવા સાંપ્રદાયિક લાગણીઓને અપીલ કરી શકાતી નથી.

શું આચારસંહિતા કોઈ કાયદા હેઠળ બને છે? - આદર્શ આચારસંહિતા કોઈપણ કાયદા હેઠળ બનાવવામાં આવી નથી. વાસ્તવમાં તે તમામ રાજકીય પક્ષોની સંમતિથી બનાવવામાં આવ્યું છે અને વિકસાવવામાં આવ્યું છે.

કયા રાજ્યની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં સૌપ્રથમ આચારસંહિતા લાગુ કરવામાં આવી હતી? - પ્રથમ વખત, 1960 માં કેરળ વિધાનસભા ચૂંટણી દરમિયાન, આદર્શ આચાર સંહિતા હેઠળ કહેવામાં આવ્યું હતું કે, પક્ષો અને ઉમેદવારોએ શું પાલન કરવું પડશે.

કયા વર્ષે લોકસભાની ચૂંટણીમાં પ્રથમ વખત આચારસંહિતા લાગુ કરવામાં આવી હતી? - 1962ની લોકસભાની સામાન્ય ચૂંટણીમાં પ્રથમ વખત ચૂંટણી પંચે તમામ માન્યતા પ્રાપ્ત રાજકીય પક્ષો વચ્ચે કોડ ઓફ કન્ડક્ટનું વિતરણ કર્યું હતું.

કયા વર્ષે લોકસભાની ચૂંટણીમાં પ્રથમ વખત આચારસંહિતા લાગુ કરવામાં આવી હતી? - 1962ની લોકસભાની સામાન્ય ચૂંટણીમાં પ્રથમ વખત ચૂંટણી પંચે તમામ માન્યતા પ્રાપ્ત રાજકીય પક્ષો વચ્ચે આ કોડનું વિતરણ કર્યું હતું.

આચારસંહિતાનું પાલન ન કરવાના પરિણામો શું છે? - કોડ ઓફ કન્ડક્ટનું પાલન ન કરવાથી કાયદા અને નિયમોનું ઉલ્લંઘન થાય છે. આ માટે, વ્યક્તિ અથવા પક્ષ અથવા તેની/તેણીની બરતરફી સામે શિસ્તભંગના પગલાં લેવામાં આવી શકે છે.

આચારસંહિતા લાગુ થયા બાદ શું મંત્રી તેમની સત્તાવાર મુલાકાતને ચૂંટણી પ્રચાર કાર્ય સાથે જોડી શકે છે? - આચારસંહિતા લાગુ થયા બાદ કોઈપણ મંત્રી પોતાના પ્રવાસને ચૂંટણી પ્રચાર સાથે જોડી શકશે નહીં. આ સિવાય તેઓ ચૂંટણી પ્રચાર કાર્ય દરમિયાન સત્તાવાર મશીનરી કે કર્મચારીઓનો ઉપયોગ કરશે નહીં.

શું ચૂંટણી પ્રચાર માટે સરકારી વાહનવ્યવહારનો ઉપયોગ કરી શકાય? - આદર્શ આચારસંહિતા અમલમાં આવ્યા પછી, કોઈપણ પક્ષ અથવા ઉમેદવારના હિતને આગળ વધારવા માટે સત્તાવાર વિમાન, વાહનો વગેરે સહિત કોઈપણ પરિવહનનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે નહીં.

ચૂંટણી કાર્ય સાથે સંકળાયેલા અધિકારીઓની બદલી કે બઢતી થઈ શકે? - આચારસંહિતા લાગુ થયા બાદ ચૂંટણીના આચરણ સાથે પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે સંકળાયેલા તમામ અધિકારીઓ/કર્મચારીઓની બદલી અને પોસ્ટિંગ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે. જો કોઈ અધિકારીની બદલી કે બઢતી જરૂરી માનવામાં આવે તો પંચની પરવાનગી લેવી પડશે.

શું પહેલાથી મંજૂર થયેલ કોઈપણ યોજનાની જાહેરાત અથવા ઉદ્ઘાટન કરી શકાય છે? - ચૂંટણીની તારીખોની જાહેરાત બાદ ચોક્કસ વિસ્તારમાં આવી યોજનાનું ઉદ્ઘાટન/ઘોષણા કરવા પર પ્રતિબંધ છે.

આદર્શ આચાર સંહિતા શું છે? - ચૂંટણી પંચ દ્વારા મુક્ત અને નિષ્પક્ષ ચૂંટણી કરાવવા માટે કેટલાક નિયમો બનાવવામાં આવે છે. આ નિયમોને આચારસંહિતા કહેવામાં આવે છે. તમામ પક્ષો, નેતાઓ અને સરકારોએ ખાસ કરીને લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણી દરમિયાન આ નિયમોનું પાલન કરવું પડશે.

આચારસંહિતા ક્યારે અમલમાં આવે છે? - ચૂંટણી પંચ દ્વારા ચૂંટણીની તારીખોની જાહેરાત થતાંની સાથે જ આદર્શ આચારસંહિતા અમલમાં આવે છે અને જ્યાં સુધી ચૂંટણી પ્રક્રિયા પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી અમલમાં રહે છે.

આદર્શ આચાર સંહિતાની મુખ્ય વિશેષતાઓ શું છે? - આદર્શ આચાર સંહિતા મુખ્યત્વે રાજકીય પક્ષો, ઉમેદવારો અને સત્તામાં રહેલા પક્ષોએ ચૂંટણી પ્રચાર, સભાઓ અને સરઘસો, મતદાન દિવસની પ્રવૃત્તિઓ અને કામગીરી દરમિયાન કેવી રીતે વર્તવું જોઈએ તે નિર્ધારિત કરે છે.

શું ચૂંટણી પ્રચાર માટે સરકારી વાહનવ્યવહારનો ઉપયોગ કરી શકાય? - આદર્શ આચારસંહિતા અમલમાં આવ્યા પછી, કોઈપણ પક્ષ અથવા ઉમેદવારના હિતને આગળ વધારવા માટે સત્તાવાર વિમાન, વાહનો વગેરે સહિત કોઈપણ પરિવહનનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે નહીં.

ચૂંટણી કાર્ય સાથે સંકળાયેલા અધિકારીઓની બદલી કે બઢતી થઈ શકે? - આચારસંહિતા લાગુ થયા બાદ ચૂંટણીના આચરણ સાથે પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે સંકળાયેલા તમામ અધિકારીઓ/કર્મચારીઓની બદલી અને પોસ્ટિંગ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે. જો કોઈ અધિકારીની બદલી કે બઢતી જરૂરી માનવામાં આવે તો પંચની પરવાનગી લેવી પડશે.

શું પહેલાથી મંજૂર થયેલા કોઈપણ યોજનાની જાહેરાત અથવા ઉદ્ઘાટન કરી શકાય છે? - ચૂંટણીની તારીખોની જાહેરાત પછી ચોક્કસ વિસ્તારમાં આવી યોજનાનું ઉદ્ઘાટન/ઘોષણા કરવા પર પ્રતિબંધ છે.

English summary

What is a code of conduct? All your questions will be answered in this report