Civil Services Day: ભારતમાં કેટલા IAS-IPS છે? જાણો અંગ્રેજોના સમયમાં કેવી રીતે લેવાતી હતી USPCની પરીક્ષા?

આજે એટલે કે 21 એપ્રિલ 2025ના રોજ દેશભરમાં રાષ્ટ્રીય સિવિલ સર્વિસીસ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે. ભારતીય વહીવટી સેવા (IAS) અને ભારતીય પોલીસ સેવા (IPS) અધિકારીઓના સમર્પણ અને યોગદાનને માન આપવા માટે આ દિવસ 2006 માં ઉજવવાનું શરૂ થયું.

દેશની લગભગ 140 કરોડની વસ્તીમાં સુગમ શાસન જાળવવા માટે IAS અને IPS અધિકારીઓ જવાબદાર છે. હાલમાં, દેશમાં કુલ 10,011 સિવિલ સર્વિસ અધિકારીઓ કાર્યરત છે, જેમાં 5,542 IAS અને 4,469 IPS અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે.

યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશન (UPSC) ની સિવિલ સર્વિસ પરીક્ષા વિશ્વની સૌથી અઘરી પરીક્ષાઓમાંની એક માનવામાં આવે છે. સફળતા દર માત્ર 0.1% છે. વર્ષ 2024માં, 13 લાખ ઉમેદવારોએ પરીક્ષા આપી હતી પરંતુ આખરે ફક્ત 1,078 ઉમેદવારોની પસંદગી થઈ હતી.

અન્ના રાજમ મલ્હોત્રા ભારતની પ્રથમ મહિલા IAS અધિકારી હતી. તેમણે કહ્યું, "સિવિલ સર્વિસનો હેતુ નબળાઓનો અવાજ બનવાનો છે." વર્ષ 2024 માં, 54 મહિલાઓ IPS કેડરમાં પ્રવેશ પામી, જે કુલ પસંદગીના 28% હતી - જે અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ ટકાવારી છે.

UPSC Civil Services Examination - 1947 along with its Model Answer Key. pic.twitter.com/5WsbtqqwH9

— IAS Fraternity 🇮🇳 (@IASfraternity) November 29, 2024

1947માં લેવાયેલી યુપીએસસી પરીક્ષાનું પ્રશ્નપત્ર આજકાલ સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહ્યું છે. આમાં, BBC, DSO, FRS, KC, PM જેવા સંક્ષેપોના પૂર્ણ સ્વરૂપો અને ઘણા પ્રખ્યાત પુસ્તકોના લેખકો પૂછવામાં આવ્યા હતા. આ પેપર અને મોડેલ જવાબો X (અગાઉ ટ્વિટર) પર IASfraternity નામની પ્રોફાઇલ દ્વારા શેર કરવામાં આવ્યા છે.

યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશનની સ્થાપના 1 ઓક્ટોબર 1926 ના રોજ બ્રિટિશરો દ્વારા કરવામાં આવી હતી પરંતુ તેના મૂળ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની યુગ (1757) દરમિયાન શરૂ થયેલી કોવેનન્ટેડ સિવિલ સર્વિસ (CCS) માં જોવા મળે છે. 1857ની ક્રાંતિ પછી તેનું નામ બદલીને ઈમ્પીરીયલ સિવિલ સર્વિસ (ICS) રાખવામાં આવ્યું.

સ્વતંત્રતા પછી, 1 એપ્રિલ 1947ના રોજ, એચ.કે. કૃપાલાની પ્રથમ ભારતીય UPSC અધ્યક્ષ બન્યા. 1950માં જ્યારે ભારતીય બંધારણ અમલમાં આવ્યું, ત્યારે ICSનું નામ બદલીને IAS રાખવામાં આવ્યું અને એન. કૃષ્ણન પ્રથમ UPSC પરીક્ષામાં પ્રથમ IAS બન્યા.

21 એપ્રિલ 1947 ના રોજ, પ્રોબેશનરી અધિકારીઓની પહેલી બેચને સંબોધતા, સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે કહ્યું - "જો તમે મંત્રી ગુસ્સે થવાના ડરથી યોગ્ય સલાહ ન આપો, તો વહીવટ છોડી દો. પ્રામાણિકતા અને નિષ્પક્ષતા વહીવટનો આધાર હોવો જોઈએ."

1860ના દાયકામાં, બ્રિટિશ સરકારે ભારતીયોને ICS પરીક્ષામાં બેસવાની મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ આ પરીક્ષા ફક્ત લંડનમાં જ લેવામાં આવતી હતી. આ કઠિન અભ્યાસક્રમમાં ગ્રીક, લેટિન અને યુરોપિયન ઇતિહાસનો સમાવેશ થતો હતો. 1863માં પહેલી વાર સત્યેન્દ્રનાથ ટાગોરે આ પરીક્ષા પાસ કરી અને ICS અધિકારી બન્યા.

આજના IAS અને IPSનો પાયો ICS માં જ છે. 1950 થી આજ સુધી, યુપીએસસી પરીક્ષા વહીવટી સેવાઓમાં પ્રવેશ માટે સૌથી વિશ્વસનીય અને પ્રતિષ્ઠિત પ્રક્રિયા રહી છે. હાલમાં આ સેવા દરેક યુવાનો માટે પ્રેરણાસ્ત્રોત છે.

2023ના એક અહેવાલ મુજબ, સિવિલ સર્વિસીસમાં મહિલાઓની ભાગીદારી સતત વધી રહી છે, જે સામાજિક સંવાદિતા તરફ એક સકારાત્મક સંકેત છે. UPSC એ ડિજિટલ સિસ્ટમ અપનાવીને પરીક્ષામાં પારદર્શિતા અને ઝડપી પ્રક્રિયાને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. રાષ્ટ્રીય સિવિલ સર્વિસીસ દિવસ પર, વિવિધ રાજ્યોમાં IAS-IPS અધિકારીઓને તેમની ઉત્કૃષ્ટ સેવા બદલ સન્માનિત કરવામાં આવે છે.