સરેરાશ ઉંચાઈમાં ઘટાડો, ભારતીયો કેમ બની રહ્યા છે વામન?

વિશ્વના મોટાભાગના દેશોમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં લોકોની સરેરાશ ઉંચાઈ વધી છે, પરંતુ ભારતમાં તેનાથી વિપરીત જોવા મળી રહ્યું છે. દેશના લોકોનું કદ ઘટી રહ્યું છે.

નવી દિલ્હી : વિશ્વના મોટાભાગના દેશોમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં લોકોની સરેરાશ ઉંચાઈ વધી છે, પરંતુ ભારતમાં તેનાથી વિપરીત જોવા મળી રહ્યું છે. દેશના લોકોનું કદ ઘટી રહ્યું છે. 2005-06 અને 2015-16 વચ્ચેના દાયકા દરમિયાન દેશમાં પુખ્ત મહિલાઓ અને પુરુષોની સરેરાશ ઉંચાઈ ઘટી છે. ખાસ વાત એ છે કે, આદિવાસી મહિલાઓ તેમજ ગરીબ વર્ગની મહિલાઓની સરેરાશ ઉંચાઈ વધુ ઘટી છે.

ભારતીયો વામન છે, તેનું કારણ પણ આંકડામાં છૂપાયેલું છે. આ સમયગાળા દરમિયાન શ્રીમંતોમાંથી મહિલાઓની સરેરાશ ઉંચાઈ વધી છે. આંકડા પર નજર કરીએ તો સરેરાશ ઉંચાઈ પોષણ અને અન્ય સામાજિક અને પર્યાવરણીય પરિબળો સાથે સંબંધિત છે. ઓપન એક્સેસ સાયન્સ જર્નલ PLOS One માં થયેલા એક અભ્યાસ પરથી આ વાત સામે આવી છે.

પ્લોસ વનએ 1998-99, 2005-06 અને 2015-16માં હાથ ધરવામાં આવેલા નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વે (એનએફએચએસ) ના આધારે પુખ્ત મહિલાઓ અને પુરુષોની સરેરાશ ઉંચાઈની સરખામણી કરતો એક અભ્યાસ હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો.

વર્ષ 2005-06 થી 2015-16 દરમિયાન 15 થી 25 વય જૂથની મહિલાઓની સરેરાશ ઉંચાઈને ધ્યાનમાં રાખીએ તો એસટી મહિલાઓની સરેરાશ ઉંચાઈ આ સમયગાળા દરમિયાન સૌથી વધુ ઘટી છે. તેની સરેરાશ ઉંચાઈ 0.42 સેમી ઘટી છે. આવા સમયે 26 થી 50 વય જૂથમાં લગભગ સમાન પરિસ્થિતિ છે.

જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટીના સેન્ટર ઓફ સોશિયલ મેડિસિન એન્ડ કોમ્યુનિટી હેલ્થ દ્વારા કરવામાં આવેલ અભ્યાસ દર્શાવે છે કે, વર્ષ 1998-99 અને 2005-06 વચ્ચે દરેક વય જૂથમાં દરેક જાતિ, ધર્મ અને રાજ્યની મહિલાઓની સરેરાશ ઉંચાઈ વધી છે. જેમાં મેધાલય મેઘાલય રહ્યું હતું, જ્યાં તે સમયગાળામાં સરેરાશ ઉંચાઈમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો.

2015-16 પહેલાના દાયકામાં 26-50 વય જૂથમાં મહિલાઓની સરેરાશ ઉંચાઈમાં નજીવો વધારો થયો હતો. જો કે, એસટી અને ગરીબ મહિલાઓની ઉંચાઈ ઘટી હતી.

અભ્યાસમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, 'સંશોધકોએ NFHS-3 (2005-06) ના ડેટાનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું. જેમાં એવું જાણવા મળ્યું હતું કે, એસટી સમુદાયની 5 વર્ષની છોકરીની સરેરાશ ઉંચાઈ સમાન વયની સામાન્ય કેટેગરીની છોકરી કરતા 2 સેમી ઓછી હતી. એસટી અને સામાન્ય જાતિના બાળકોની ઉંચાઈમાં તફાવત સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિમાં મોટા તફાવત માટે જવાબદાર છે. એ બાબત સ્પષ્ટ છે કે, વધતા સામાજિક-આર્થિક તફાવત સાથે લોકોની ઉંચાઈમાં એક પ્રકારનું અંતર પણ વધી રહ્યું છે.

જો આપણે પુરુષોની વાત કરીએ તો આદિવાસી પુરુષોની મહત્તમ ઉંચાઈ ઘટી છે. જો કે, 2005-06 અને 2015-16 વચ્ચે સામાન્ય કેટેગરીની સરેરાશ ઉંચાઈ અને શ્રીમંતોની પણ ઉંચાઈ ઘટી છે. પોષણ અને જાહેર આરોગ્ય પર કામ કરતી સંસ્થા પબ્લિક હેલ્થ રિસોર્સ નેટવર્કના ડો. વંદના પ્રસાદે કહ્યું કે, આ આંકડાઓ માત્ર ખાદ્ય અસુરક્ષાની અસમાનતા જ નહીં, પરંતુ સામાજિક અને આર્થિક વિકાસ પણ દર્શાવે છે.

English summary

In most countries of the world, the average height of people has increased in the last few years, but in India, the opposite is happening. The size of the people of the country is declining.