INDO - PAK 1971: અમેરિકાએ ભારતને ડરાવવાની કરી હતી કોશીશ, રશિયાએ યુદ્ધ જહાજ મોકલીને વધારી હિંમત

ભારત આજે વિજય દિવસની ઉજવણી કરી રહ્યું છે, કારણ કે તે 1971ના ભારત-પાક યુદ્ધની જીતની 50મી વર્ષગાંઠ છે. અમે એ યુદ્ધમાં પાકિસ્તાનને હરાવ્યું અને નવા દેશ બાંગ્લાદેશનો જન્મ થયો. આ એ જ યુદ્ધ હતું જેમાં ભારતને બે મોરચે લડવાનું હતું. એક યુદ્ધભૂમિ પર અને બીજું સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મંચ પર. અમેરિકાને વિશ્વની સૌથી જૂની લોકશાહી કહેવામાં આવે છે. તે સમયે (1971માં) અમેરિકાએ ખુલ્લેઆમ પાકિસ્તાનનો પક્ષ લીધો હતો. પાકિસ્તાનની સરકાર અને સેના બંગાળના એક ભાગમાં તબાહી મચાવી રહી હતી, જે 1947માં પાકિસ્તાન સાથે ભારતથી અલગ થઈ ગયું હતું. અમેરિકા પોતાની હરકતો રોકવાને બદલે ભારત સાથે જોડાઈ ગયું. પાકિસ્તાન ત્યાં નરસંહાર કરી રહ્યું હતું અને મહિલાઓ પર બળાત્કાર થઈ રહ્યો હતો. લૂંટફાટ થઈ હતી. ત્યારે અમેરિકાએ લોકશાહીના સાચા રક્ષક બનવાને બદલે ભારત પર પ્રતિબંધો લાદવાની અને યુદ્ધનો પાઠ ભણાવવાની ધમકી આપી હતી.

આજે 1971ના યુદ્ધની જીતની 50મી વર્ષગાંઠ

પાકિસ્તાન અમેરિકા સહિત પશ્ચિમના અન્ય દેશો સાથે મળીને બાંગ્લાદેશ (ત્યારે પૂર્વ પાકિસ્તાન તરીકે ઓળખાતું હતું)માં લોકશાહી અને માનવતાની ક્રૂરતાથી હત્યા કરી રહ્યું હતું, તે વિકટ પરિસ્થિતિમાં ભારતે માત્ર અવાજ ઉઠાવ્યો જ નહીં, પણ પાકિસ્તાનીઓને હાંકી કાઢવાનું શરૂ કર્યું. પાકિસ્તાને ભારત પર ઘણી બાજુથી હુમલો કરવાનું શરૂ કરી દીધું હતું અને 3 ડિસેમ્બર 1971ના રોજ જાહેર કરાયેલ યુદ્ધની શરૂઆત થઈ. અમેરિકાએ ભારત પર યુદ્ધ રોકવા માટે દબાણ કર્યું. ત્યારે ઈન્દિરા ગાંધી ભારતના વડાપ્રધાન હતા. પાકિસ્તાન, ચીન (અઘોષિત સમર્થન) અને પરમાણુ બોમ્બ ફેંકનાર દેશ અમેરિકા (યુએસ) સામે ભારત એકલું પડી ગયું. તે સમયે રશિયા, જે તે સમયે સોવિયેત યુનિયન (યુએસએસઆર) તરીકે ઓળખાતું હતું, તેણે ભારતનો સાથ આપ્યો. રશિયાએ હિંદ મહાસાગરમાં મોરચો સંભાળવા ઉપરાંત સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં અમેરિકાના પ્રસ્તાવને વીટો કરી દીધો હતો.

અમેરિકાએ ડરાવવાની કોશીશ કરી, રશિયાએ આપ્યો સાથ

પત્રકાર મુકેશ કૌશિક લખે છે- "ભારત તે યુદ્ધમાં પાકિસ્તાન પાસેથી હથિયાર હેઠા કરાવવા અને બને તેટલું જલ્દી ઢાકા પર કબજો કરવા માંગતા હતા. આ એટલા માટે હતું કે અમેરિકાને હસ્તક્ષેપ કરવાની તક ન મળે. પરંતુ તત્કાલીન અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ નિક્સન પાકિસ્તાનને બચાવવા માટે તમામ પ્રયાસો કરી રહ્યા હતા. અમેરિકાએ ભારતને ડરાવવા માટે તેનો 7મો યુદ્ધ કાફલો હિંદ મહાસાગરમાં મોકલ્યો. તેમનો 7મો કાફલો મલ્લકા સ્ટ્રેટમાંથી બંગાળની ખાડી તરફ આગળ વધવા લાગ્યો. ત્યારબાદ ભારતે રશિયા તરફ નજર કરી. રશિયાએ ફરીથી મિત્રો બનાવ્યા. રશિયાએ તરત જ તેના વિનાશક યુદ્ધ જહાજો અને સબમરીન હિંદ મહાસાગરમાં મોકલી. તેઓએ અમેરિકન કાફલાના માર્ગને અવરોધિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

અમેરિકન કાફલો ઢાકાથી 1 હજાર માઈલ દૂર હતો

ઢાકા નજીક ભારત-પાકિસ્તાન દળો વચ્ચે લડાઈ ચાલી રહી હતી, જ્યારે દક્ષિણમાં, રશિયાએ અમેરિકાના 7મા ફ્લીટ પર નજર રાખવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. સારી વાત એ હતી કે તે સમયે અમેરિકા વિયેતનામ યુદ્ધમાં ફસાઈ ગયું હતું. અને, ભારતને મદદ કરવા માટે રશિયન ફેડરેશનના હસ્તક્ષેપ પછી, તેને ચિત્તાગોંગથી લગભગ 1000 માઇલ દૂર હિંદ મહાસાગરમાં રહેવાની ફરજ પડી હતી. રશિયન સબમરીન અને યુદ્ધ જહાજો તેની આસપાસ મંડરાતા હતા. આવી સ્થિતિમાં અમેરિકા ઈચ્છવા છતાં પણ પાકિસ્તાનની મદદ કરી શક્યું ન હતું. ત્યારપછી માત્ર 3-4 દિવસ બાદ પાકિસ્તાને આત્મસમર્પણ કરવું પડ્યું હતુ.

1 લાખ પાકિસ્તાનીઓએ પોતાના જીવની ભીખ માંગી હતી

વરિષ્ઠ શિક્ષક ચરણદાસ શર્માએ કહ્યું, 'આજે એટલે કે 16 ડિસેમ્બર, 1971ના રોજ, પાકિસ્તાને ભારતીય સેનાની સામે તેના એક લાખ લડવૈયાઓના જીવની ભીખ માંગી હતી. તેથી જ ભારતની સાથે બાંગ્લાદેશ આજે 'વિજય દિવસ' ઉજવે છે. તે સમયે ઢાકા અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં મુક્તિ યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું. થયું એવું કે 25 માર્ચ 1971ના રોજ પાકિસ્તાની સરમુખત્યાર યાહિયા ખાન દ્વારા સેનાને બાંગ્લામાં હુમલો કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ પાકિસ્તાની સૈનિકોએ ત્યાં લગભગ 30 લાખ લોકોનો નરસંહાર કર્યો. 2 લાખ મહિલાઓ બળાત્કારનો શિકાર બની. લાખો બાળકો પણ મોતને ભેટ્યા હતા. ચીન દ્વારા તિબેટ પરના કબજાની જેમ આ સંઘર્ષ પશ્ચિમ પાકિસ્તાન દ્વારા બાંગ્લામાં સર્જાયો હતો.
ડિસેમ્બર 1971 સુધીમાં જ્યારે પાકિસ્તાનને લાગ્યું કે ભારત હસ્તક્ષેપ કરી શકે છે, ત્યારે પાકિસ્તાન સરકારના આદેશ પર, પાકિસ્તાની વાયુસેનાએ 3 ડિસેમ્બરે ભારતના ઉત્તર-પશ્ચિમમાં પ્રથમ હુમલો કર્યો. જે બાદ ભારતીય સેના પણ બાંગ્લા મુક્તિ મોરચા સાથે ઉભી રહી હતી.

13 દિવસ ચાલ્યુ - પાકિસ્તાન યુદ્ધ

1965ના યુદ્ધ પછી આ બીજી વખત હતો જ્યારે બંને દેશોની સેના આમને-સામને હતી. શેખ મુજીરબુર રહેમાન તે સમયે બાંગ્લાદેશના ટોચના રાજકારણી હતા અને તેમણે પશ્ચિમ પાકિસ્તાનનું શાસન કોઈપણ ભોગે સ્વીકાર્યું ન હતું. જ્યારે તેની વિનંતી પર ભારતે જવાબી કાર્યવાહી કરી તો પાકિસ્તાને અમેરિકાના હાથ મિલાવ્યા. ત્યારપછી અમેરિકાએ પ્રશાંત મહાસાગરમાં તૈનાત તેના નૌકાદળના 7મા ફ્લીટને હિંદ મહાસાગરમાં મોકલ્યો. તેણે ભારતને ડરાવવા માટે આવું કર્યું હતું, જ્યારે રશિયાએ તેની સુરક્ષા માટે તેના જહાજો અને સબમરીન પણ બંગાળની ખાડીમાં મોકલી હતી. ત્યારબાદ રશિયાએ ભારતનો સાથ આપ્યો. ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે આ યુદ્ધ 13 દિવસ સુધી ચાલ્યું હતું. જનરલ મોનેક-શા, લેફ્ટ.જનરલ. જગજીત સિંહ અરોરા અને કેટલાક કુશળ લશ્કરી અધિકારીઓના નેતૃત્વમાં પાકિસ્તાની સેનાને શરમજનક હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.

'તમારી જાતને મને સોંપો, હું તમારી સંભાળ લઈશ'

જે દિવસે જીત મળી તે દિવસે ભારતીય સેનાના મેજર જનરલ ગાંધર્વ નાગરાએ પાકિસ્તાની સેનાના વડા જનરલ નિયાઝીને એક ચિઠ્ઠી લખી - 'પ્રિય અબ્દુલ્લા, હું અહીં છું. રમત પૂરી થઈ ગઈ. મારી સલાહ છે કે તમે તમારી જાતને મને સોંપી દો અને હું તમારી સંભાળ રાખીશ." પાકિસ્તાનના 90 હજાર સૈનિકો સહિત ઘણા નાગરિક લડવૈયાઓને ભારતીય સેના દ્વારા વિવિધ સ્થળોએ કેદ કરવામાં આવ્યા હતા.

વિશ્વએ સૌથી મોટુ આત્મસમર્પણ જોયુ

વિશ્વએ આ યુદ્ધને કોઈપણ બે મોટા દેશો વચ્ચેના સૌથી ટૂંકા યુદ્ધ તરીકે જોયું એટલું જ નહીં, શરણાગતિની દ્રષ્ટિએ બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછીની સૌથી મોટી જીત પણ ગણાવી. જો કે, પાકિસ્તાનની હાર સુધી આ યુદ્ધમાં લગભગ 30 લાખ લોકો માર્યા ગયા હતા. લગભગ 80 લાખથી એક કરોડ હિંદુ-મુસ્લિમો ભાગી ગયા અને ભારતમાં આશરો લીધો હતો.

આજે આપણા રાષ્ટ્રપતિ બાંગ્લાદેશમાં 'વિજય દિવસ' ઉજવી રહ્યા છે

જૂન 2015માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સત્તામાં આવ્યા બાદ બંને દેશો વચ્ચે 161 એન્ક્લેવની આપ-લે કરવામાં આવી હતી. જેમાંથી 111 બોર્ડર એન્કલેવ્સ (10 હજાર એકર જમીન) બાંગ્લાદેશને ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી હતી, જ્યારે 51 એન્ક્લેવ (500 એકર જમીન) ભારતને મળી હતી. હવે બંને દેશો વચ્ચેની સરહદ 4,096 કિલોમીટર લાંબી છે, જે વિશ્વની 5મી સૌથી લાંબી જમીન સરહદ માનવામાં આવે છે. આજે ભારતના રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદ બાંગ્લાદેશમાં છે, અને ત્યાં તેઓ 'વિજય દિવસ'ની ઉજવણી કરી રહ્યા છે.

English summary

INDO - PAK 1971: US tried to intimidate India, Russia increased its courage by sending warships