Haryana Budget 2023 : હરિયાણા વિધાનસભામાં ખટ્ટર સરકારે રજૂ કર્યું બજેટ, જાણો સમગ્ર વિશ્લેષણ

Haryana Budget 2023 : હરિયાણાના મુખ્યમંત્રી મનોહર લાલ ખટ્ટરે ગુરુવારના રોજ નાણામંત્રી તરીકે ગઠબંધન સરકારનું ચોથું બજેટ રજૂ કર્યું હતું.

Haryana Budget 2023 : 23 ફેબ્રુઆરીના રોજ હરિયાણાના મુખ્યમંત્રી મનોહર લાલ ખટ્ટરે નાણામંત્રી તરીકે ગઠબંધનની સરકારનું ચોથુ બજેટ રજૂ કર્યું હતું. હરિયાણાના 2023-24ના બજેટની જાહેરાત કરતા મુખ્યમંત્રી મનોહર લાલે જણાવ્યું હતું કે, આ વખતે બજેટમાં 1 લાખ 83 હજાર 950 રૂપિયાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે. જે ગત વર્ષની સરખામણીમાં 11.6 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. ખાસ વાત એ છે કે, આ વખતે હરિયાણાના લોકો પર કોઈ નવો ટેક્સ લગાવવામાં આવ્યો નથી.

હરિયાણા વિધાનસભામાં મુખ્યમંત્ર ખટ્ટરે પોતાના ભાષણથી બજેટ રજૂ કરવાની શરૂઆત કરી હતી. મુખ્યમંત્રી ખટ્ટરે જણાવ્યું હતું કે, અમે અમારી સિદ્ધિઓને વિકાસની નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જઈશું. હરિયાણા માટે ગર્વની વાત છે કે, વાર્ષિક વિકાસ દર 7.1 રહેવાનો અંદાજ છે. વિઝન 2030 અમારી પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

મુખ્યમંત્રી ખટ્ટરે જણાવ્યું હતું કે, અમે એક એવું રાજ્ય બનાવવા માંગીએ છીએ, જ્યાં ખેતરો ઉપજ આપે, વિકાસનું પૈડું ફરે, યુવાનોમાં ગર્વની ભાવના હોય, મહિલાઓ સુરક્ષિત અનુભવે. સબકા સાથ સબકા વિકાસનો આદર્શ દર્શાવે છે કે, વિકાસ સાધવામાં કોઈ પાછળ નહીં રહે.

મુખ્યપ્રધાન ખટ્ટરે જણાવ્યું હતું કે, બજેટનો આધાર જે નથી મળ્યું તે મેળવવું, જે મળ્યું તેને સાચવવું અને જે સાચવવામાં આવ્યું છે તેને સમાનતાના આધારે ફાળવવું.

દરેક વર્ગને બજેટમાંથી શું મળ્યું?

આજે મુખ્યમંત્રી ખટ્ટરે તેમની સરકારનું ચોથું બજેટ રજૂ કર્યું હતું. આ બજેટમાં ખેડૂતથી લઈને યુવાનો સુધી દરેકનું ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે. ચાલો જાણીએ બજેટમાં કયા સેક્ટરને શું મળ્યું.

ખેતી

• 20 હજાર એકર વિસ્તારમાં કુદરતી ખેતીનો લક્ષ્યાંક
• ચૌધરી ચરણ સિંહ હરિયાણા કૃષિ યુનિવર્સિટી, હિસાર, હરિયાણા કૃષિ વ્યવસ્થાપન અને વિસ્તરણ તાલીમ સંસ્થા, જીંદ અને કુદરતી ખેતી માટે 3 તાલીમ કેન્દ્રો સિરસા જિલ્લાના મંગિયાના ખાતે સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
• કૃષિ પ્રવૃત્તિઓમાં ડ્રોન અપનાવવા માટે 500 યુવા ખેડૂતોને ડ્રોન ચલાવવાની તાલીમ આપવામાં આવશે.
• સરકાર એકર દીઠ રૂપિયા 720ના દરે ધાચાની ખેતી માટે 80 ટકા ખર્ચ ભોગવશે.
• 2 લાખ એકર વિસ્તારને 'ડાંગરની સીધી બિયારણ' હેઠળ લાવવાનો લક્ષ્યાંક.
• સ્ટબલની ખરીદી માટે રૂપિયા 1000 અને સ્ટબલ મેનેજમેન્ટને લગતા ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે નિયુક્ત એજન્સીને રૂપિયા 1500 પ્રતિ ટન આપવામાં આવશે.
• ઉનાળુ મગની ખેતી હેઠળ 1 લાખ એકરથી વધુ વિસ્તાર લાવવાનો લક્ષ્યાંક.

પશુપાલન અને ડેરી અને મત્સ્યોદ્યોગ

• પશુપાલન ક્ષેત્રમાં ઉદ્યોગ સાહસિકતાના વિકાસ માટે 'હરિયાણા પશુધન ઉત્થાન મિશન' શરૂ કરવામાં આવશે.
• રાજ્યમાં 70 નવા મોબાઈલ વેટરનરી યુનિટ શરૂ કરવામાં આવશે.
• પલવલ, મહેન્દ્રગઢ, અંબાલા અને ફતેહાબાદમાં 4 વેટરનરી પોલીક્લીનિકની સ્થાપના કરવામાં આવશે.
• ગુરુગ્રામ અને ફરીદાબાદમાં બે અત્યાધુનિક સરકારી પશુ ચિકિત્સા પેટ ક્લિનિક્સની સ્થાપના કરવામાં આવશે.
• હરિયાણા ગૌ-સેવા આયોગનું બજેટ 40 કરોડ રૂપિયાથી વધારીને 400 કરોડ રૂપિયા કરવામાં આવ્યું છે.
• નવી ગૌશાળાઓ માટે ગ્રામ પંચાયતોની જમીન તેમની સંમતિથી ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.
• તમામ માટે આવાસ
• 1.80 લાખ રૂપિયા સુધીની વાર્ષિક કૌટુંબિક આવક ધરાવતા જરૂરિયાતમંદ પરિવારો માટે એક લાખ નવા મકાનો બનાવવામાં આવશે.

યુવા સશક્તિકરણ અને સાહસિકતા

• બે લાખ બેરોજગાર યુવાનોને કૌશલ્ય પ્રશિક્ષણ આપવા માટે રૂપિયા 250 કરોડની જોગવાઈ
• યુવાનો માટે સ્ટાર્ટ અપ સ્થાપવા માટે બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ સાથે મળીને 'વેન્ચર કેપિટલ ફંડ'ની સ્થાપના કરવામાં આવશે.
• વેન્ચર કેપિટલ ફંડ માટે રૂપિયા 200 કરોડનું ભંડોળ ઊભું કરવામાં આવશે.
• યુવાનોને કૌશલ્ય સાથે સશક્ત બનાવવા માટે 'મુખ્યમંત્રી કૌશલ મિત્ર ફેલોશિપ' યોજના શરૂ કરવામાં આવશે.
• શ્રી વિશ્વકર્મા કૌશલ્ય યુનિવર્સિટીમાં દર વર્ષે લગભગ 5,000 યુવાનોને તાલીમ આપવા માટે એક કૌશલ્ય કેન્દ્ર સ્થાપવામાં આવશે.
• કૌશલ્ય વિકાસ માટે 50 સરકારી શાળાઓ અને પોલીટેકનિક સંસ્થાઓમાં કૌશલ્ય શાળાઓ શરૂ કરવામાં આવશે.
• માનેસર ખાતે ઈલેક્ટ્રિક મોબિલિટી માટે એક સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સની સ્થાપના કરવામાં આવશે.
• સરકાર 1.6 લાખ રૂપિયા સુધીની વાર્ષિક આવક ધરાવતા પરિવારોના યુવાનો માટે વિદેશી ભાષાના પ્રમાણપત્રની પરીક્ષાનો ખર્ચ ઉઠાવશે.
• સરકારી આઈટીઆઈ પ્રવેશ લેતી વખતે વાર્ષિક રૂપિયા 3 લાખથી ઓછી કૌટુંબિક આવક ધરાવતી દરેક છોકરીને 2,500 રૂપિયાની નાણાકીય સહાય આપવામાં આવશે.
• હરિયાણા સ્કિલ એમ્પ્લોયમેન્ટ કોર્પોરેશન ખાનગી ક્ષેત્રમાં માનવબળની નિમણૂક કરશે.
• ગ્રુપ-સી અને ગ્રુપ-ડી માટે સામાન્ય પાત્રતા કસોટી દ્વારા 65,000 થી વધુ નિયમિત પોસ્ટની ભરતી કરવામાં આવશે.

પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ અને ગ્રામીણ વિકાસ

• દરેક જિલ્લા પરિષદમાં અલગથી એન્જિનિયરિંગ વિંગ શરૂ કરવામાં આવશે.
• 700 ઉદ્યાનો અને વ્યાયામશાળાઓને આયુષ્માન આરોગ્ય અને સુખાકારી કેન્દ્રોમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવશે.
• ગામડાઓમાં 1,000 નવા ઉદ્યાનો અને વ્યાયામશાળાઓ બનાવવામાં આવશે.
• 1,000 ગ્રામ પંચાયતોમાં ઈ-લાઈબ્રેરી ખોલવામાં આવશે.
• ગ્રામ પંચાયતની ઈમારતોમાં 468 હાઈ-એન્ડ વ્યાયામશાળા અને 780 મહિલા સાંસ્કૃતિક કેન્દ્રો સ્થાપવામાં આવશે.
• 750 ગ્રામ પંચાયતોમાં સ્ટ્રીટ લાઈટ લગાવવામાં આવશે.
• પ્રધાનમંત્રી કૃષિ સિંચાઈ યોજના હેઠળ 9 પ્રોજેક્ટ આગામી 5 વર્ષમાં ભિવાની, ચરખી દાદરી, ગુરુગ્રામ, મહેન્દ્રગઢ અને યમુનાનગરમાં લાગુ કરવામાં આવશે.
• ગ્રામ પંચાયતોમાં સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ પ્લાન્ટ લગાવવામાં આવશે.

શહેરી વિકાસ

• બાકીની લાયકાત ધરાવતી અનધિકૃત વસાહતોને નિયમિત કરવામાં આવશે.
• 'દિવ્ય નગર યોજના' હેઠળ રૂપિયા 500 કરોડનો ખર્ચ કરવામાં આવશે.
• મોટા શહેરોમાં સીવરેજ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધારવા માટે રૂ. 200 કરોડની રકમ અલગ રાખવામાં આવશે.
• નગર નિગમો અને પરિષદોમાં 1,000 નાગરિક સુવિધા કેન્દ્રો સ્થાપવામાં આવશે. રાષ્ટ્રીય સ્તરે, તેમની શ્રેણીમાં ટોચની 50 નગરપાલિકાઓમાં સફાઈ કરવામાં આવશે.

શહેર અને દેશનું આયોજન

• વિવાદ નિવારણ યોજના હેઠળ રૂપિયા 2,000 કરોડના વ્યાજની બાકી રકમની માફી આપવામાં આવશે.
• 'લેન્ડ પૂલિંગ' યોજના હેઠળ, 10 શહેરો અને નગરોમાં રહેણાંક ક્ષેત્રો અને 10 વિસ્તારોમાં ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોનો વિકાસ કરવામાં આવશે.
• 'સોનીપત મેટ્રોપોલિટન ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી'ની સ્થાપના કરવામાં આવશે.
• ફરીદાબાદ અને સોનીપતમાં વરસાદી કૂવા સિસ્ટમ પર આધારિત છે.
• ગુડગાંવમાં નહેરના પાણીથી નવા પાણી પુરવઠા વૃદ્ધિ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં આવશે.
• રેજાંગલા ચોકથી ઈન્દિરા ગાંધી ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ સુધી ત્રણ નવા મેટ્રો લિંક પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં આવશે.
• બહાદુરગઢ મેટ્રોને આસોધા સુધી લંબાવવામાં આવશે.
• સાંઝી ડેરી યોજના હેઠળ ગ્રામ પંચાયતો અને PACSની જમીન પર ઢોર શેડ બનાવવામાં આવશે.

સહકાર

• 1,500 નવા હરહિત સ્ટોર ખોલવામાં આવશે.

રમતગમત

• હરિયાણા સ્પોર્ટ્સ એકેડમીની સ્થાપના કરવામાં આવશે. અંબાલા અને પંચકુલામાં 200 બેડની ક્ષમતા ધરાવતી સ્પોર્ટ્સ હોસ્ટેલ બનાવવામાં આવશે.
• કુરુક્ષેત્ર જિલ્લામાં સાયકલ વેલોડ્રોમ અને કરનાલ જિલ્લામાં વોટર સ્પોર્ટ્સ સેન્ટર બનાવવામાં આવશે.
• ઈજાગ્રસ્ત ખેલાડીઓ માટે 'માસ્ટર ચાંદગીરામ સ્પોર્ટ્સ પર્સન ઈન્સ્યોરન્સ બેનિફિટ' યોજના શરૂ કરવામાં આવશે.
• હિસાર અને રોહતકમાં વૈજ્ઞાનિક રમત પ્રશિક્ષણ અને પુનર્વસન કેન્દ્રો સ્થાપવામાં આવશે.

શિક્ષણ

• 'PM 'શ્રી' યોજના હેઠળ, દરેક બ્લોકમાં બે શાળાઓ, (એક વરિષ્ઠ માધ્યમિક શાળા અને એક પ્રાથમિક શાળા) ખોલવામાં આવશે.
• ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજીના વિકાસ માટે પંચકુલામાં 'વિદ્યા સમીક્ષા કેન્દ્ર'ની સ્થાપના કરવામાં આવશે.
• ઓનલાઈન શિક્ષણ અભ્યાસક્રમો માટે એસસીઈઆરટી, ગુરુગ્રામ ખાતે ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી સેન્ટરની સ્થાપના કરવામાં આવશે.
• બાકીની તમામ સરકારી શાળાઓમાં ડ્યુઅલ ડેસ્ક ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.
• શાળા વ્યવસ્થાપન સમિતિ દ્વારા સરકારી શાળાઓમાં નાગરિક કાર્યો કરવામાં આવશે.
• શૈક્ષણિક સત્ર 2023-24 થી ધોરણ 6 થી VIII સુધી કૌશલ્ય શિક્ષણ શરૂ કરવામાં આવશે.
• સરકારી કોલેજોમાં 3 લાખ રૂપિયા સુધીની વાર્ષિક આવક ધરાવતા પરિવારોના 1,000 વિદ્યાર્થીઓને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે મફત કોચિંગ આપવામાં આવશે.
• શૈક્ષણિક સત્ર 2023-24માં માન્ય યુનિવર્સિટીઓ અને કોલેજોમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, ઉત્પાદન, ઉડ્ડયન, ફાર્મસી અને ગ્રીન ટેક્નોલોજીમાં શ્રેષ્ઠતાના કેન્દ્રોની સ્થાપના કરવામાં આવશે.
• કોલેજો અને પોલીટેકનિકના શિક્ષકોને પ્રોત્સાહિત કરવા 'શિક્ષક એવોર્ડ' યોજના શરૂ કરવામાં આવશે.

આરોગ્ય

• 3 લાખ રૂપિયા સુધીની વાર્ષિક આવક ધરાવતા પરિવારોને 'ચિરાયુ-આયુષ્માન ભારત' યોજનામાં સામેલ કરવામાં આવશે.
• નવી મેડિકલ કોલેજો સાથે 11 જિલ્લામાં નર્સિંગ કોલેજો અને પેરામેડિકલ કોલેજો શરૂ કરવામાં આવશે.
• પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ડેન્ટલ સાયન્સ, રોહતક અને શહીદ હસન ખાન મેવાતી સરકારી મેડિકલ કૉલેજ, નલ્હાર, નુહ ખાતે 'સેન્ટર્સ ઑફ એક્સેલન્સ'ની સ્થાપના કરવામાં આવશે.
• જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી દ્વારા પેટા વિભાગીય હોસ્પિટલોમાં અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અને અન્ય નિદાન સુવિધાઓ ઉભી કરવામાં આવશે.
• ગુરુગ્રામમાં 700 બેડની અત્યાધુનિક મલ્ટી-સ્પેશિયાલિટી જિલ્લા હોસ્પિટલ બનાવવામાં આવશે.
• વિકલાંગો માટે પંચકુલામાં 'સ્ટેટ એક્શન-સિમ્પેથી સેન્ટર'ની સ્થાપના કરવામાં આવશે.

ઉદ્યોગ

• પ્લગ અને પ્લે સુવિધાઓથી સજ્જ ફ્લેટેડ ફેક્ટરી સંકુલ વિકસાવવામાં આવશે.
• અનુસૂચિત જાતિના સાહસિકોને સૂક્ષ્મ અને લઘુ ઉદ્યોગો માટે જમીનની કિંમતમાં 20 ટકા સુધીની છૂટ આપવામાં આવશે.
• અંબાલા અને ગુરુગ્રામમાં 'ડેટા સેન્ટર પાર્ક' બનાવવામાં આવશે. તેમની સ્થાપના માટે મૂડી સબસિડી, વ્યાજ સબવેન્શન અને સ્ટેમ્પ ડ્યુટી મુક્તિ આપવામાં આવશે.
• ફરીદાબાદ અને પાણીપતમાં વર્લ્ડ ક્લાસ એક્ઝિબિશન કમ ટ્રેડ સેન્ટર સ્થાપવામાં આવશે.
• હિસાર, અંબાલા અને મહેન્દ્રગઢમાં મલ્ટી મોડલ લોજિસ્ટિક પાર્ક વિકસાવવામાં આવશે.

પીડબલ્યુડી

• રાજ્યમાં 5,000 કિલોમીટર લાંબા રસ્તાઓ સુધારવામાં આવશે. નાબાર્ડની મદદથી 554 કિલોમીટર લાંબા રસ્તા પહોળા અને મજબૂત કરવામાં આવશે.
• રાજ્યમાં 14 નવા બાયપાસ બનાવવામાં આવશે.
• 36 નવા આર.ઓ. B./R.U.B. નિર્માણ કરવામાં આવશે.
• બલ્લભગઢ શહેરમાં 215 કરોડના ખર્ચે એલિવેટેડ રોડ બનાવવામાં આવશે.
• હિસારમાં 723 કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે એલિવેટેડ રોડ બનાવવામાં આવશે.
• પબ્લિક હેલ્થ એન્જિનિયરિંગ કરવામાં આવશે.
• 100 કિલોમીટર લાંબી નવી ગટર લાઇન નાખવામાં આવશે.

સિંચાઈ અને જળ સંસાધનો

અટલ ભુજલ યોજના હેઠળ, પાણીની અછત ધરાવતાં ગામોમાં 1,000 પીઝોમીટર સ્થાપિત કરવામાં આવશે.

લગભગ 2.5 લાખ એકર ખેતીલાયક કમાન્ડ એરિયાને સૂક્ષ્મ સિંચાઈ હેઠળ લાવવામાં આવશે.
4,000 ખેતરમાં પાણીની ટાંકી બનાવવામાં આવશે.
આગામી 3 વર્ષમાં 2 લાખ એકર વિસ્તારને સુક્ષ્મ સિંચાઈ પદ્ધતિથી શેરડીની ખેતી હેઠળ આવરી લેવામાં આવશે.
2,000 રિચાર્જ બોરવેલ અને રૂફટોપ રેઈન વોટર હાર્વેસ્ટિંગ સ્ટ્રક્ચર્સ બનાવવામાં આવશે.
ખેતીલાયક કમાન્ડ એરિયાના સ્કિનનું પુનર્વસન, સમારકામ, બાંધકામ અને વિસ્તરણ કરવામાં આવશે અને પ્રતિ એકર 24 ફૂટથી 40 ફૂટ સુધી રિપેર, બાંધકામ અને વધારવાની કામગીરી ઝડપી કરવામાં આવશે.
મહેન્દ્રગઢના નિઝામપુર વિભાગ સહિત 10 જળાશયો વિકસાવવામાં આવશે.
સતલજ-યમુના લિંક (SYL) કેનાલના નિર્માણ માટે રૂ. 101 કરોડની જોગવાઈ.
800 મેગાવોટ ક્ષમતાના નવા થર્મલ પાવર પ્લાન્ટનું નિર્માણ કરવામાં આવશે.
2019 થી 2021 ના ​​સમયગાળા માટે અરજી કરનારાઓને ટ્યુબવેલ કનેક્શન આપવામાં આવશે.
'PM-KUSUM' યોજના હેઠળ 70,000 નવા સોલાર-પંપ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
સરકારી અને બિન-સરકારી સંસ્થાઓ દ્વારા સંચાલિત ગૌશાળાઓ, ગુરુકુળો, કાર્યકારી મહિલા છાત્રાલયો, અનાથાશ્રમ, વિશેષ બાળકો માટેની શાળાઓ, વૃદ્ધાશ્રમો, બાળ ગૃહો, નારી નિકેતન, સખાવતી સંસ્થાઓ જેવી સામાજિક અને સામુદાયિક સંસ્થાઓમાં ગ્રીડ કનેક્ટેડ રૂફટોપ સોલાર પાવર પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.

પરિવહન અને નાગરિક ઉડ્ડયન

• કિલોમીટર સિસ્ટમ હેઠળ 1,000 વધુ બસો ચલાવવામાં આવશે, જેમાંથી 200 મિની બસો હશે.
• હરિયાણા રોડવેઝમાં રેવન્યુ લિકેજ ચેકિંગ સિસ્ટમ લાગુ કરવામાં આવશે. • તમામ જિલ્લાઓમાં ઈ-ટિકિટીંગ સિસ્ટમ દાખલ કરવામાં આવશે.
• રેવાડી સહિત મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ધરાવતા 9 શહેરોમાં સિટી બસ સેવા શરૂ કરવામાં આવશે.
• જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી દ્વારા ગુરુગ્રામ, બલ્લભગઢ, હિસાર, સોનીપત, કરનાલ અને પીપલીમાં નવા મલ્ટિ-મોડલ 'બસ પોર્ટ' સ્થપાશે.
• ગુરુગ્રામ ખાતે 'સિટી ઇન્ટરચેન્જ ટર્મિનલ' બનાવવામાં આવશે.
• વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે કન્સેશનલ ભાડા માટે પાત્ર બનવા માટેની વય મર્યાદા 65 વર્ષથી ઘટાડીને 60 વર્ષ કરવામાં આવી છે.
• હવે નવા વાહનોનું રજીસ્ટ્રેશન ડીલર પોઈન્ટ પર થઈ શકશે.
• ભિવાની અને નૂહમાં નવી ડ્રાઇવિંગ, તાલીમ અને સંશોધન સંસ્થાઓ શરૂ કરવામાં આવશે.
• ગુરુગ્રામમાં 26 એકર જમીન પર હેલી-હબ બનાવવામાં આવશે.
• પાઇલટ્સને તાલીમ આપવા માટે 10 સિંગલ એન્જિન ટ્રેનર એરક્રાફ્ટ અને એક મલ્ટી એન્જિન એરક્રાફ્ટ ખરીદવામાં આવશે.

English summary

Khattar government presented Haryana Budget 2023, know full analysis