મુંબઈનો મરાઠી માણસ મુંબઈમાં જ રહેશે, ભાજપનો સફળ માસ્ટરપ્લાન

By Desk

Updated: Tuesday, January 13, 2026, 9:40 [IST]

મુંબઈ માત્ર સપનાની જ નહીં, પણ 'મરાઠી માણસ'ના પરસેવાથી બનેલી નગરી છે. દાયકાઓથી વધતા શહેરીકરણ અને આસમાને પહોંચેલા ઘરના ભાવે મૂળ નિવાસીઓને, ખાસ કરીને મરાઠી સમુદાયને શહેરની બહાર ધકેલી દીધા હતા. આ એક ચિંતાનો મોટો વિષય રહ્યો છે.

આ પડકાર વચ્ચે રાજ્યની મહાયુતિ સરકાર, ખાસ કરીને ભાજપે 'મુંબઈનો મરાઠી માણસ મુંબઈમાં જ રહે' એ સંકલ્પને માત્ર જાહેરાત સુધી મર્યાદિત નથી રાખ્યો, પરંતુ તેને અમલી બનાવ્યો છે. વરલીના બીડીડી ચાલ પુનઃવિકાસથી લઈને ધારાવીના કાયાકલ્પ સુધી, તમામ મોટા પ્રોજેક્ટ્સમાં 'ભૂમિપુત્રો'ના હિતોનું ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે.

1. બીડીડી ચાલનો પુનઃવિકાસ: અસ્મિતા અને આધુનિકતાનો સંગમ

મુંબઈના ઇતિહાસમાં બીડીડી ચાલનું મહત્વ અનોખું છે. સંયુક્ત મહારાષ્ટ્ર આંદોલન હોય કે મિલ મજૂરોનો સંઘર્ષ, આ ચાલોએ ઘણા ઐતિહાસિક પળો જોયા છે. ઘણા વર્ષોથી લંબિત આ પ્રોજેક્ટને મહાયુતિ સરકારના કાર્યકાળમાં વાસ્તવિક ગતિ મળી છે. વરલી, નાયગાંવ અને એન.એમ. જોશી માર્ગ પર આવેલી બીડીડી ચાલોના પુનઃવિકાસથી હજારો મરાઠી પરિવારોને 500 ચોરસ ફૂટના પોતાના હકનાં આધુનિક ઘરો મળશે.

આ માત્ર સિમેન્ટ-કોંક્રિટનો વિકાસ નથી. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પુનઃવિકાસમાં આ ચાલોના તહેવારો, ઉત્સવો અને સાંસ્કૃતિક વારસાને જાળવી રાખવામાં આવશે. 'બીડીડી ચાલ મોડેલ' એ જ સાબિત કરે છે કે જૂની મુંબઈના આત્માને અકબંધ રાખીને પણ આધુનિક જીવનશૈલી આપી શકાય છે.

2. ધારાવી અને અભ્યુદય નગર: વિકાસની નવી ક્ષિતિજો

મુંબઈના હૃદય સમાન અભ્યુદય નગર (SRA પ્રોજેક્ટ) અને એશિયાની સૌથી મોટી ઝૂંપડપટ્ટી ગણાતી ધારાવીનો પુનઃવિકાસ સરકાર માટે મોટો પડકાર હતો. અભ્યુદય નગરમાં મુખ્યત્વે મધ્યમ વર્ગ અને મહેનતકશ મરાઠી વસ્તી રહે છે. આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા સરકારે સુનિશ્ચિત કર્યું છે કે નિવાસીઓને તેમના માલિકીના ઘરો તે જ સ્થાને મળે, જેથી તેઓ પોતાના મૂળ સાથે જોડાયેલા રહે.

બીજી તરફ, ધારાવી પુનઃવિકાસ પ્રોજેક્ટ માત્ર આવાસ પૂરા પાડવા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેનો ઉદ્દેશ્ય સ્થાનિક લઘુ ઉદ્યોગો અને રોજગારને પ્રોત્સાહન આપવાનો પણ છે. વિપક્ષે આ પ્રોજેક્ટ પર રાજનીતિ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હોવા છતાં, સરકારે 'પારદર્શિતા' અને 'ભૂમિપુત્રોના હિત' પર ભાર મૂક્યો છે.

3. 'મુંબઈથી બહાર વિસ્થાપન નહીં' - સરકારની મક્કમ નીતિ
મહારાષ્ટ્ર સરકારે 'મુંબઈથી બહાર વિસ્થાપન નહીં' ની દ્રઢ નીતિ અપનાવી છે. વધતી જતી મોંઘવારીને કારણે મરાઠી લોકોને વિરાર, બદલાપુર કે નવી મુંબઈથી આગળ ન જવું પડે તે માટે 'કિફાયતી આવાસ' (એફોર્ડેબલ હાઉસિંગ) ની વિભાવના લાગુ કરવામાં આવી રહી છે.

આ નીતિમાં 'ઇન-સીટુ' પુનઃવિકાસ (જ્યાં છો ત્યાં જ ઘર) પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, જેથી લોકોના સામાજિક સંબંધો અને બાળકોનું શિક્ષણ પ્રભાવિત ન થાય. આ ઉપરાંત, મધ્યમવર્ગીય મરાઠી પરિવારો પર આર્થિક બોજ ઘટાડવા માટે સ્ટેમ્પ ડ્યુટીમાં છૂટછાટ આપવા પર પણ વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. કોસ્ટલ રોડ, મેટ્રો અને અટલ સેતુ જેવા પ્રોજેક્ટ્સથી મજૂર વર્ગને અવરજવરમાં સીધો ફાયદો થઈ રહ્યો છે.

4. રાજકીય ઈચ્છાશક્તિ અને ભવિષ્યની દિશા
આવાસ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે મુંબઈના હાઉસિંગ પ્રોજેક્ટ્સ માત્ર ટેકનિકલ નહીં પણ ભાવનાત્મક હોય છે. બીડીડી ચાલના રહેવાસીઓને ઘરની ચાવી સોંપવા જેવા વચનો માટે મક્કમ રાજકીય ઈચ્છાશક્તિ જરૂરી છે, જે દેવેન્દ્ર ફડણવીસના કાર્યકાળમાં જોવા મળી છે. ભાજપ માને છે કે મરાઠી વસ્તીને મુંબઈમાં ટકાવી રાખવા માટે તેમને આર્થિક રીતે સશક્ત બનાવવા જરૂરી છે.

5. વિરોધીઓના આક્ષેપ અને વાસ્તવિકતા
કોઈપણ મોટા પ્રોજેક્ટનો વિરોધ થવો સ્વાભાવિક છે. વિપક્ષ ધારાવી અને SRA પ્રોજેક્ટ્સને લઈને ઘણીવાર એવા આક્ષેપો કરે છે કે 'મુંબઈ અદાણીને વેચાઈ રહ્યું છે', પરંતુ સરકારે આંકડાઓ સાથે આ દાવાઓનું ખંડન કર્યું છે. સરકારે દરેક પાત્ર રહેવાસીને ઘર અપાવવાનું આશ્વાસન આપ્યું છે. હવે સામાન્ય મુંબઈકર સવાલ પૂછી રહ્યા છે કે આટલા વર્ષો સુધી સત્તામાં રહેલા લોકોએ મુંબઈના પુનઃવિકાસની ફાઈલો કેમ અટકાવી રાખી હતી?

પ્રગતિ પથ પર અગ્રેસર મુંબઈ
મુંબઈમાં થઈ રહેલા મોટા પરિવર્તનોના કેન્દ્રમાં 'મરાઠી માણસ' રહ્યો છે. મહાયુતિ સરકારે મરાઠી માણસના હિતોને માત્ર ચૂંટણી એજન્ડા ન માનીને, તેને એક શાશ્વત ધ્યેય તરીકે સ્વીકાર્યો છે. આ વિઝન દ્વારા મુંબઈ વૈશ્વિક શહેર બનવાની સાથે તેની 'મરાઠી ઓળખ' પણ વધુ સમૃદ્ધ બનશે.