What is One Nation One Poll : શું છે એક દેશ એક ચૂંટણી? વાંચો વિસ્તૃત અહેવાલ

One Nation One Election : વર્તમાન સમયમાં દેશમાં વન નેશન, વન ઈલેક્શનની ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારે શુક્રવારના રોજ (1 સપ્ટેમ્બર) એક રાષ્ટ્ર, એક ચૂંટણી માટે એક સમિતિની રચના કરી છે, જે પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદની અધ્યક્ષતામાં કામ કરશે. કમિટી દેશમાં એક સાથે ચૂંટણીની શક્યતાઓ તપાસશે.

આ સમિતિની રચના એવા સમયે કરવામાં આવી છે, જ્યારે કેન્દ્રએ 18-22 સપ્ટેમ્બર સુધી સંસદનું વિશેષ સત્ર બોલાવ્યું છે. કેન્દ્ર સરકાર આ સમયગાળા દરમિયાન ઘણા મહત્વપૂર્ણ બિલ લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે, જેમાં વન નેશન વન ઈલેક્શન પણ સામેલ છે. આજે આપણે વન નેશન વન ઇલેક્શનના ફાયદા અને ગેરફાયદા વિશે જાણીશું, પરંતુ તે પહેલા જાણીએ કે, તે શું છે અને ભાજપ માટે શા માટે આટલું ખાસ છે.

One Nation One Election નો અર્થ - 'એક દેશ, એક ચૂંટણી'નો વિચાર દેશમાં એક સાથે ચૂંટણી કરાવવાનો છે. આનો અર્થ એ થયો કે, સમગ્ર ભારતમાં લોકસભાની ચૂંટણી અને તમામ રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એકસાથે યોજાશે. બંને ચૂંટણીઓ માટે મતદાન સંભવતઃ એક સાથે અથવા નજીકમાં થશે. હાલમાં, સરકાર તેની પાંચ વર્ષની મુદ્દત પૂરી કરે અથવા વિવિધ કારણોસર વિધાનસભા ભંગ થાય તે પછી લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ અલગ-અલગ યોજવામાં આવે છે.

નવેમ્બર 2020 માં, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 80મી અખિલ ભારતીય પ્રિસાઇડિંગ ઓફિસર્સ કોન્ફરન્સને સંબોધિત કરતી વખતે આ કહ્યું હતું. હવે લગભગ 3 વર્ષ પછી, 1 સપ્ટેમ્બર 2023ના રોજ, સરકારે વન નેશન વન ઇલેક્શન પર એક સમિતિની રચના કરી છે. તેના અધ્યક્ષ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદ હશે. એવી અફવા છે કે, 18 થી 22 સપ્ટેમ્બરના વિશેષ સત્રમાં આ અંગે મોટો નિર્ણય લેવામાં આવી શકે છે.

One Nation One Election ના ફાયદા - દેશમાં એકસાથે ચૂંટણી યોજવાના સમર્થનમાં સૌથી મજબૂત દલીલ અલગ ચૂંટણીઓ પર ખર્ચવામાં આવતી જંગી રકમ ઘટાડવાની છે. વર્ષ 2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં 60,000 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. જેમાં ચૂંટણી લડતા રાજકીય પક્ષોના ખર્ચ અને કેન્દ્રીય ચૂંટણી પંચ દ્વારા ખર્ચવામાં આવેલી રકમનો સમાવેશ થાય છે.

એકસાથે ચૂંટણીના સમર્થનમાં આપવામાં આવેલી એક દલીલ એ છે કે, તેનાથી વહીવટી તંત્ર સુગમ બની જશે. ચૂંટણી દરમિયાન અધિકારીઓ ચૂંટણી ફરજમાં રોકાયેલા હોય છે, જેના કારણે સામાન્ય વહીવટી કામગીરી પ્રભાવિત થાય છે.

કાયદા પંચે મતદાનમાં વધારો થવાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરી - છેલ્લા કેટલાક સમયથી જોવા મળી રહ્યું છે કે, દર વર્ષે ક્યાંક ને ક્યાંક ચૂંટણી થાય છે. ચૂંટણીના કારણે આ રાજ્યોમાં આચારસંહિતા લાગુ કરવામાં આવે છે, જેના કારણે તે દરમિયાન નવી લોક કલ્યાણ યોજનાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે છે. એકસાથે ચૂંટણી યોજવાથી કેન્દ્ર અને રાજ્યની નીતિઓ અને કાર્યક્રમોમાં સાતત્ય સુનિશ્ચિત થશે.

કાયદા પંચે જણાવ્યું છે કે, એકસાથે ચૂંટણી યોજવાથી મતદાનમાં વધારો થશે. કારણ કે, મતદારો માટે એક જ સમયે મતદાન કરવા માટે બહાર આવવું વધુ અનુકૂળ રહેશે.

One Nation One Election માટે શું કરવાની જરૂર છે? - લોકસભા અને રાજ્યસભાની ચૂંટણીઓ એકસાથે કરાવવા માટે બંધારણીય સુધારા કરવા પડશે. આ ઉપરાંત જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ અને અન્ય સંસદીય પ્રક્રિયાઓમાં પણ સુધારો કરવો પડશે.

One Nation One Election bill લાવવા માટે 16 એસેમ્બલીના સમર્થનની જરૂર પડશે, એટલે કે સૌથી પહેલા દેશના 16 રાજ્યોની એસેમ્બલીમાં તેનો પ્રસ્તાવ પસાર કરવો પડશે.

One Nation One Election bill ફક્ત લોકોના પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ 1951 હેઠળ જ લાવી શકાય છે. તેમાં ફેરફાર કરવા પડશે.

બંધારણની કલમ 83, 85, 172, 174 અને 356માં બે તૃતીયાંશ બહુમતીથી સુધારો કરવો પડશે.

One Nation One Election થવાની આશંકા - પ્રાદેશિક પક્ષોને મોટો ડર એ છે કે, તેઓ તેમના સ્થાનિક મુદ્દાઓને મજબૂત રીતે ઉઠાવી શકશે નહીં. કારણ કે, રાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ કેન્દ્રમાં આવશે. આ સિવાય તેઓ ચૂંટણી ખર્ચ અને ચૂંટણી રણનિતિના મામલે રાષ્ટ્રીય પક્ષો સાથે સ્પર્ધા કરી શકશે નહીં.

One Nation One Election વિશે સર્વે શું કહે છે? - ઈન્ડિયા ટુડે દ્વારા 2015માં IDFC સંસ્થા દ્વારા હાથ ધરાયેલા સર્વેક્ષણને ટાંકીને જણાવ્યું હતું કે, જો એકસાથે ચૂંટણી યોજવામાં આવે તો 77 ટકા સંભાવના છે કે, મતદારો રાજ્ય વિધાનસભા અને લોકસભામાં એક જ રાજકીય પક્ષ અથવા ગઠબંધનને પસંદ કરશે. આવા સમયે જો છ મહિનાના અંતરાલમાં ચૂંટણી યોજવામાં આવે છે, તો માત્ર 61 ટકા મતદારો એક પક્ષ પસંદ કરશે.

'એક રાષ્ટ્ર એક ચૂંટણી' શું છે? - વર્તમાન સમયમાં ભારતમાં રાજ્યની વિધાનસભા અને દેશની લોકસભાની ચૂંટણીઓ અલગ-અલગ સમયે યોજાય છે. One Nation One Election નો મતલબ છે કે, સમગ્ર દેશમાં લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એકસાથે થવી જોઈએ. એટલે કે, લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓના સભ્યોને ચૂંટવા માટે મતદારો એક જ દિવસે, એક જ સમયે અથવા તબક્કાવાર મતદાન કરશે.

આઝાદી બાદ 1952, 1957, 1962 અને 1967માં લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એક સાથે યોજાઈ હતી, પરંતુ 1968 અને 1969 માં ઘણી વિધાનસભાઓ સમય પહેલા વિસર્જન કરવામાં આવી હતી. જે બાદ 1970માં લોકસભા પણ ભંગ કરી દેવામાં આવી હતી. જેના કારણે One Nation One Election ની પરંપરા તૂટી ગઈ.

One Nation One Election લાગુ કરવા માટે સરકારે અત્યાર સુધી શું કામ કર્યું છે? - મે 2014માં કેન્દ્રમાં મોદી સરકાર સત્તામાં આવી ત્યારે તરત જ એક દેશ અને એક ચૂંટણીને લઈને ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ હતી.

ડિસેમ્બર 2015માં કાયદા પંચે One Nation One Election પર એક રિપોર્ટ રજૂ કર્યો હતો. કહેવામાં આવ્યું હતું કે, જો દેશમાં લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણી એક સાથે થાય તો કરોડો રૂપિયાની બચત થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત ચૂંટણીની આચારસંહિતાની વારંવાર અમલવારી ન થવાના કારણે વિકાસના કામોને પણ અસર નહીં થાય. આ બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને 2015માં દેશમાં એક સાથે ચૂંટણી કરાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી હતી.

જૂન 2019માં પહેલીવાર વડાપ્રધાન મોદીએ આ મુદ્દે ચર્ચા કરવા માટે તમામ પક્ષો સાથે ઔપચારિક રીતે બેઠક બોલાવી હતી. ત્યારે કેન્દ્રીય મંત્રી અને ભારના વરિષ્ઠ નેતા રવિશંકર પ્રસાદે જણાવ્યું હતું કે, દેશમાં દર મહિને ચૂંટણી થાય છે અને તેમાં ખર્ચ થાય છે. આચારસંહિતા લાગુ થવાને કારણે અનેક વહીવટી કામો પણ ઠપ્પ થઈ ગયા છે. જોકે, અનેક પક્ષોએ વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.

2020માં વડાપ્રધાન મોદીએ એક સંમેલનમાં One Nation One Election ને ભારતની જરૂરિયાત ગણાવી હતી. હવે 1 સપ્ટેમ્બર, 2023ના રોજ સરકારે આ મુદ્દે એક સમિતિ બનાવવાનું નક્કી કર્યું છે. જેના અધ્યક્ષ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદ હશે. આ સમિતિ તમામ હિતધારકોના અભિપ્રાય લીધા બાદ આ મુદ્દે રિપોર્ટ તૈયાર કરશે.

શું દેશમાં વન નેશન વન ઇલેક્શન લાગુ કરવું શક્ય છે? - સીએસડીએસના પ્રોફેસર સંજય કુમારના જણાવ્યા અનુસાર, One Nation One Election ને લઈને બે દ્રશ્યો છે - સંસદ કાયદો બનાવી શકે છે અથવા તેને બે તૃતીયાંશ રાજ્યોની સંમતિની જરૂર પડશે.

જો અન્ય રાજ્યોમાંથી સંમતિ લેવાની જરૂર પડશે, તો મોટાભાગની બિન-ભાજપ સરકારો તેનો વિરોધ કરશે. સંસદમાંથી પસાર કરાવીને જ કાયદો બનાવવો શક્ય બને તો પણ ઘણી મુશ્કેલીઓ આવશે. જેમ કે- એક સાથે ચૂંટણી ક્યારે યોજવી જોઈએ? જે રાજ્યોમાં હમણાં જ ચૂંટણી થઈ છે ત્યાં શું થશે? શું આ સરકારોને બરખાસ્ત કરવામાં આવશે?

આ સ્પષ્ટ છે કે, ઘણા કાયદાકીય અવરોધો ઉભા થવાના છે. હું માનું છું કે કાનૂની આધારો પર આ સમસ્યાનું સમાધાન શક્ય નથી. આ માટે અન્ય રાજ્યોની સંમતિ ખૂબ જ જરૂરી છે. તફાવતો એટલા મહાન છે કે, આ શક્ય લાગતું નથી.

રાજકીય નિષ્ણાત રાશિદ કિદવાઈના જણાવ્યા અનુસાર, જે રાજ્યોમાં તાજેતરમાં સરકાર ચૂંટાઈ છે, તે તેનો વિરોધ કરશે. એક વાત સ્પષ્ટ છે કે, જો સરકાર આમ કરશે તો આ મામલો સુપ્રિમ કોર્ટમાં જશે તે નિશ્ચિત છે.

One Nation One Election નો અમલ કરવો મુશ્કેલ છે, છતાં સરકાર શા માટે તેનો અમલ કરવા માંગે છે? - સંજય કુમાર કહે છે કે, સરકારે ચોક્કસપણે ગણતરી કરી હશે કે, One Nation One Election લાગુ કરવું કેટલું મુશ્કેલ છે.

ભાજપ સંસદમાં આ અંગે બિલ લાવતા જ તમામ વિપક્ષી દળો તેનો વિરોધ કરશે. તેના દ્વારા ભાજપ લોકસભા ચૂંટણીમાં આ મુદ્દાને જનતાની વચ્ચે લઈ જઈ શકે છે. ભાજપ કહેશે કે અમે દેશના પૈસા બચાવવા માટે આવું કરવા માંગતા હતા, જ્યારે વિરોધ પક્ષોએ અમને આમ કરતા રોક્યા.

રાશિદ કિદવાઈનું કહેવું છે કે, વડાપ્રધાન મોદી જે પણ કામ કરે છે, તેમનો હેતુ વધુમાં વધુ પ્રસિદ્ધિ મેળવવાનો છે. તેને આ રીતે સમજો, ભલે બંધારણની કલમ 370 નાબૂદ થવાથી કાશ્મીરમાં કંઈ બદલાયું નથી, પરંતુ વડાપ્રધાન મોદીએ દેશમાં પોતાનો પ્રભાવ સ્થાપિત કર્યો છે.

તેમણે જનતાને આ સંદેશ આપ્યો હતો કે, કેન્દ્ર સરકારે ઘણું સારું કામ કર્યું છે. દેશમાં મોટાભાગની વસ્તી મધ્યમ વર્ગની છે, તેમને ખર્ચ બચાવવાનું કહેવાથી સરકારની લોકપ્રિયતા વધશે.

રશીદનું કહેવું છે કે, જો કેન્દ્ર સરકાર ખરેખર આ દિશામાં કામ કરવા માંગતી હોય, તો લોકસભાની ચૂંટણીની સાથે તેણે એવા રાજ્યોમાં ચૂંટણી કરાવવી જોઈએ, જ્યાં ભાજપની સરકાર છે અને આગામી 6 મહિનામાં ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે. આ રીતે ભાજપ પોતાની સરકારને બરખાસ્ત કરીને આવો નિર્ણય લઈને અન્ય પક્ષો પર દબાણ બનાવી શકે છે.

One Nation One Election ના સમર્થનમાં શું કહેવામાં આવી રહ્યું છે? - દર વર્ષે 5-6 રાજ્યોમાં ચૂંટણી થાય છે. વન નેશન વન ઇલેક્શનના સમર્થકોનું કહેવું છે કે, આનાથી વિકાસના કામમાં અડચણ આવે છે. તેમણે ઓડિશાનું ઉદાહરણ આપ્યું હતું. ઓડિશામાં 2004 થી, ચારેય વિધાનસભા ચૂંટણીઓ લોકસભાની ચૂંટણી સાથે યોજાઈ હતી અને પરિણામો પણ અલગ-અલગ હતા. ત્યાં આચારસંહિતા ખૂબ જ ટૂંકા ગાળા માટે લાગુ પડે છે, જેના કારણે અન્ય રાજ્યોની સરખામણીમાં સરકારના કામકાજમાં ઓછી વિક્ષેપ પડે છે.

જો સમગ્ર દેશની વિધાનસભા અને લોકસભાની ચૂંટણીઓ એકસાથે યોજવામાં આવે, તો તેનાથી ચૂંટણી પર થતા ખર્ચમાં ઘટાડો થશે. 2019ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલા ઓગસ્ટ 2018માં કાયદા પંચનો રિપોર્ટ આવ્યો હતો.

એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે, જો 2019માં લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણી એક સાથે થાય, તો ખર્ચમાં 4500 કરોડ રૂપિયાનો વધારો થશે. આ ખર્ચ એટલા માટે છે. કારણ કે, વધુ EVM લગાવવા પડશે. એવું પણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે, જો એકસાથે ચૂંટણી યોજવાની પ્રક્રિયા આગળ વધે તો 2024માં ખર્ચમાં 1,751 કરોડ રૂપિયાનો વધારો થશે. એટલે કે ધીમે ધીમે આ વધારાનો ખર્ચ પણ ઘટશે.

One Nation One Election સામે કઈ દલીલો આપવામાં આવી રહી છે? - રાષ્ટ્રીય સ્તરે દેશ અને રાજ્યના મુદ્દા અલગ-અલગ છે. જો એકસાથે ચૂંટણી યોજાય તો મતદારોના નિર્ણયને અસર થવાની સંભાવના છે. જો 5 વર્ષમાં એકવાર ચૂંટણી થાય તો સરકારની જનતા પ્રત્યેની જવાબદારી ઓછી થશે. હાલની પરિસ્થિતિમાં લોકસભાની ચૂંટણી જીતનાર પક્ષોને ડર છે કે, જો તેઓ સારી રીતે કામ નહીં કરે તો વિધાનસભામાં મુશ્કેલી ઊભી થશે.

એકસાથે ચૂંટણી યોજવામાં ત્રીજી સમસ્યા એ છે કે, જો લોકસભા 5 વર્ષ પહેલા ભંગ થઈ જાય તો શું થશે? કારણ કે અત્યાર સુધી 5 વર્ષ પહેલા 6 વખત લોકસભા ભંગ કરવામાં આવી છે, જ્યારે એક વખત તેનો કાર્યકાળ 10 મહિના માટે લંબાવવામાં આવ્યો હતો. આવી સ્થિતિમાં અલગ-અલગ ચૂંટણીઓ થવા લાગશે.

પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદને One Nation One Election કમિટીના અધ્યક્ષ કેમ બનાવવામાં આવ્યા છે? - રામનાથ કોવિંદનો જન્મ 1 ઓક્ટોબર, 1945ના રોજ કાનપુરના ડેરાપુર તહસીલના પરૌંખ ગામમાં થયો હતો. વર્ષ 1977માં તેઓ તત્કાલીન વડાપ્રધાન મોરારજી દેસાઈના અંગત સચિવ બન્યા હતા.

વર્ષ 1978માં કોવિંદને સુપ્રીમ કોર્ટમાં વકીલ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. 1980 અને 1993 ની વચ્ચે, તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટમાં કેન્દ્રની સ્ટેન્ડિંગ કાઉન્સિલમાં પણ સેવા આપી હતી. કોવિંદ 1994 થી 2000 અને ત્યારબાદ 2000 થી 2006 સુધી રાજ્યસભાના સભ્ય હતા. ઓગસ્ટ 2015માં બિહારના રાજ્યપાલ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.

રામનાથ કોવિંદ ભાજપનો દલિત ચહેરો રહ્યો છે. તેઓ દલિત ભાજપ મોરચાના પ્રમુખ રહી ચૂક્યા છે. અખિલ ભારતીય કોળી સમાજના પ્રમુખ રહી ચૂક્યા છે. કોવિંદ ભાજપના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા રહી ચૂક્યા છે, પરંતુ તેઓ લાઈમલાઈટથી એટલા દૂર રહ્યા કે, પ્રવક્તા હોવા છતાં તેઓ ક્યારેય ટીવી પર દેખાયા નહીં. રામનાથ કોવિંદ 25 જુલાઈ, 2017 ના રોજ ભારતના રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાયા હતા અને 5 વર્ષનો કાર્યકાળ પૂર્ણ કર્યો હતો.

રામનાથ કોવિંદની પ્રોફાઇલ દર્શાવે છે કે, તેમને રાજકારણ અને કાયદા બંનેની સમજ છે. આ સિવાય મોદી સરકાર સાથે તેમનો તાલમેલ સારો છે. અન્ય વિરોધ પક્ષો પણ One Nation One Election સમિતિમાં તેમની નિમણૂકનો ખુલ્લેઆમ વિરોધ કરી શકશે નહીં. કારણ કે, તેઓ દલિત ચહેરો અને દેશના રાષ્ટ્રપતિ રહ્યા છે.

દેશમાં One Nation One Election લાગુ કરવાની પ્રક્રિયા શું હશે? - સુપ્રીમ કોર્ટના વરિષ્ઠ વકીલ વિરાગ ગુપ્તાના જણાવ્યા અનુસાર, કાયદા પંચે એપ્રિલ 2018માં આ અંગેના સુધારાની વિગતો સાથે જાહેર નોટિસ જાહેર કરી હતી. કાયદા પંચના જણાવ્યા અનુસાર, વન નેશન વન ઇલેક્શનનો પ્રસ્તાવ બંધારણની કલમ 328ને પણ અસર કરશે, જેના માટે મહત્તમ રાજ્યોની મંજૂરી લેવી પડી શકે છે.

બંધારણની કલમ 368(2) મુજબ, આવા સુધારા માટે ઓછામાં ઓછા 50 ટકા રાજ્યોની મંજૂરી જરૂરી છે, પરંતુ 'One Nation One Election ' હેઠળ દરેક રાજ્યની વિધાનસભાની સત્તાઓ અને અધિકારક્ષેત્રને અસર થઈ શકે છે. તેથી આ મામલે તમામ રાજ્યોની વિધાનસભાઓની મંજૂરી લેવાની જરૂર પડી શકે છે. આ પછી જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ સહિત અન્ય ઘણા કાયદાઓમાં સુધારા કરવા પડશે.

30 ઓગસ્ટ, 2018 ના રોજ, જસ્ટિસ બીએસ ચૌહાણની આગેવાની હેઠળના કાયદા પંચે પણ જણાવ્યું હતું કે, બંધારણના વર્તમાન બંધારણ હેઠળ દેશમાં One Nation One Election યોજી શકાય નહીં. આ માટે બંધારણના જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ 1951માં ફેરફાર કરવાની જરૂર પડશે. આ સિવાય લોકસભા અને વિધાનસભાઓના કામકાજ માટે બનાવવામાં આવેલા નિયમોમાં સુધારો કરવાની જરૂર પડશે.

English summary

what is One Nation One Poll Explainer in Gujarati, One Nation One Election is need at present