ખાડી દેશોમાં તણાવ: ઈરાનનો કુવૈત અને બહેરીનમાં US સૈન્ય મથકો પર મિસાઈલ હુમલો

ખાડી ક્ષેત્રમાં બુધવારે, 3 જૂન, 2026ના રોજ તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો, જ્યારે ઈરાનના શક્તિશાળી લશ્કરી સંગઠન ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ કુવૈત અને બહેરીનમાં આવેલા અમેરિકી લશ્કરી થાણાઓ પર 'સચોટ અને ભીષણ' બેલિસ્ટિક મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલાઓ કરવાનો દાવો કર્યો. આ ઘટના બાદ સમગ્ર પ્રદેશમાં એલર્ટની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી.

હુમલા બાદ કુવૈત, બહેરીન અને ઈરાકના ઈરબીલ શહેરમાં ધમાકાઓના અવાજો સંભળાયા હતા. સમગ્ર ક્ષેત્રમાં વાયુ સંરક્ષણ પ્રણાલી (એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ) હાઈ એલર્ટ પર સક્રિય થઈ ગઈ. બહેરીનના આંતરિક મંત્રાલયે તાત્કાલિક ચેતવણી સાયરન વગાડીને નાગરિકો અને પ્રવાસીઓને સુરક્ષિત સ્થળોએ ખસી જવાના નિર્દેશો જારી કર્યા હતા.

IRGCએ પોતાના નિવેદનમાં જણાવ્યું કે, તેણે ક્ષેત્રમાં હાજર અમેરિકી લશ્કરી થાણાઓને નિશાન બનાવ્યા છે અને અમેરિકી કાર્યવાહીના જવાબમાં તેની એરોસ્પેસ ફોર્સે આ સચોટ અને કેન્દ્રિત મિસાઈલ હુમલા કર્યા છે. આ સંગઠને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી કે "હિટ એન્ડ રનનો યુગ સમાપ્ત થઈ ગયો છે."

IRGCએ વધુમાં ઉમેર્યું કે હવે કોઈપણ નવા હુમલાનો જવાબ પહેલા કરતા પણ વધુ કઠોર રીતે આપવામાં આવશે. સંગઠને દાવો કર્યો કે કુવૈતમાં આવેલા અમેરિકી લશ્કરી થાણાઓ પરના હુમલાઓમાં નિશાન સફળતાપૂર્વક નષ્ટ કરવામાં આવ્યા છે. IRGCએ જણાવ્યું કે આ કાર્યવાહી ઈરાનની સાર્વભૌમત્વ વિરુદ્ધની અમેરિકી લશ્કરી ગતિવિધિઓના જવાબમાં કરાઈ.

ઈરાની સેનાએ અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશોને ચેતવણી આપતા કહ્યું કે જો ઈરાનની સરહદ, જમીન કે હવાઈ ક્ષેત્રનું ઉલ્લંઘન કરવામાં આવશે, તો તેનો જવાબ વિનાશકારી, નિર્ણાયક અને સ્થાપિત નિયમોથી પરે હશે. IRGCએ ભારપૂર્વક કહ્યું કે, "અમે ક્ષેત્રમાં હાજર આક્રમક તાકાતોના તમામ મુખ્યાલયો અને હિતોને રાખમાં ફેરવી દેવામાં જરાય નહીં અચકાઈએ."

વધતા તણાવ વચ્ચે, બહેરીનના ગૃહ મંત્રાલયે કટોકટી ચેતવણી સાયરન સક્રિય કર્યા હતા. પ્રશાસને નાગરિકો અને પ્રવાસીઓને શાંતિ જાળવી રાખીને નજીકના સુરક્ષિત સ્થળોએ જવા અપીલ કરી. બહેરીન, ખાડી ક્ષેત્રમાં અમેરિકાનો એક મહત્વપૂર્ણ લશ્કરી સહયોગી મનાય છે, જ્યાં અમેરિકી નૌકાદળનો પાંચમો બેડો પણ તૈનાત છે. સુરક્ષા એજન્સીઓ કોઈપણ સંભવિત ખતરા અંગે સતર્ક છે.

આ તણાવ છતાં, તેહરાને સંકેત આપ્યા છે કે તે વોશિંગ્ટન સાથે વાતચીત માટેના દરવાજા સંપૂર્ણપણે બંધ કરી રહ્યું નથી. જોકે, ઈરાની નેતૃત્વએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં "શરણાગતિ" સ્વીકારવામાં આવશે નહીં. વિશ્લેષકો માને છે કે બંને દેશોમાં પ્રવર્તતા કટ્ટરપંથી વલણ કોઈ સંભવિત સમજૂતીના માર્ગને મુશ્કેલ બનાવી રહ્યા છે, અને મધ્યસ્થો દ્વારા ચાલી રહેલી વાતચીત પણ હાલ પૂરતી અટકી પડી છે.

આ દરમિયાન, અમેરિકી સેનાએ એક મોટું પગલું ભરતા, બોત્સવાનાના ધ્વજવાળા તેલ ટેન્કર M/T Lexieને આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં રોકી દીધું. અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) અનુસાર, આ જહાજ ઈરાનના ખાર્ગ દ્વીપ તરફ આગળ વધી રહ્યું હતું. CENTCOMનો દાવો છે કે જહાજને 24 કલાક સુધી અનેક ચેતવણીઓ આપવામાં આવી હતી, પરંતુ તેણે નિર્દેશોનું પાલન ન કર્યું.

ત્યારબાદ, અમેરિકી વિમાને હેલફાયર મિસાઈલથી જહાજના એન્જિન રૂમને નિશાન બનાવ્યું, જેના કારણે તે આગળ વધી શક્યું નહીં. અમેરિકી સંરક્ષણ મંત્રી પીટ હેગ્સેથે આ કાર્યવાહીનો વિડીયો પણ શેર કર્યો અને કહ્યું કે આ પગલું ઈરાન સાથે સંકળાયેલા દરિયાઈ ટ્રાફિક પર લાગુ પ્રતિબંધોનો અમલ કરવાના ભાગરૂપે લેવામાં આવ્યું છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વેપાર અને વિકાસ સંમેલન (UNCTAD) એ ચેતવણી આપી છે કે જો હોર્મુઝ જળડમરુમધ્યમાં કોઈ અવરોધ આવે તો વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠો ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થઈ શકે છે. હોર્મુઝ જળડમરુમધ્ય, વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે, જ્યાંથી વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે. કોઈપણ સૈન્ય સંઘર્ષ કે નાકાબંધીની સ્થિતિમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની કિંમતોમાં ભારે ઉછાળો આવી શકે છે.

આ ઉપરાંત, હિઝબુલ્લાહ અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે સોમવારથી એક આંશિક યુદ્ધવિરામ લાગુ થયો છે. સમજૂતી હેઠળ, ઈઝરાયેલે બેરૂત અને તેના દક્ષિણી વિસ્તારો પર હુમલા રોકવા તથા હિઝબુલ્લાહે ઈઝરાયેલ પર રોકેટ અને ડ્રોન હુમલા રોકવા માટે સહમતી દર્શાવી છે. જોકે, આ સમજૂતી સંપૂર્ણ યુદ્ધ સમાપ્ત કરનારી નથી, અને જમીન સ્તરે ઘણા વિસ્તારોમાં સંઘર્ષ ચાલુ છે. અહેવાલો મુજબ, દક્ષિણ લેબનાનમાં ઈઝરાયેલી હુમલાઓમાં નાગરિકોના મોત થયા છે, જ્યારે હિઝબુલ્લાહના ડ્રોન હુમલાઓમાં ઈઝરાયેલી સૈનિકો ઘાયલ થયા છે.

નિષ્ણાતો અનુસાર, ઈરાનની ભૌગોલિક સ્થિતિ તેને દુનિયાના સૌથી કઠિન દેશોમાં સામેલ કરે છે, જ્યાં સૈન્ય ઘૂસણખોરી અત્યંત પડકારજનક મનાય છે. લગભગ 14 લાખ ચોરસ કિલોમીટરમાં ફેલાયેલું ઈરાન ચારે બાજુથી પર્વતો, રણપ્રદેશો અને લાંબી દરિયાઈ સીમાઓથી ઘેરાયેલું છે. પશ્ચિમ અને ઉત્તરમાં આવેલા ઝાગ્રોસ અને અલ્બોર્ઝ પર્વત શૃંખલાઓ કોઈપણ જમીની હુમલાને મુશ્કેલ બનાવે છે.

દેશના મધ્ય ભાગમાં ફેલાયેલા વિશાળ રણપ્રદેશો સૈન્ય અભિયાનો અને લોજિસ્ટિક્સ સપ્લાયને જટિલ બનાવે છે. દક્ષિણમાં ફારસની ખાડી, ઓમાનની ખાડી અને હોર્મુઝ જળડમરુમધ્ય પર નિયંત્રણ ઈરાનને વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મજબૂત બનાવે છે. આ જ કારણ છે કે કોઈપણ મોટા સૈન્ય સંઘર્ષની સ્થિતિમાં સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયા અને વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પ્રભાવિત થઈ શકે છે.

ઈરાક, કુવૈત અને બહેરીનમાં તાજેતરના ઘટનાક્રમો બાદ પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. ઈરાન અને અમેરિકા બંને તરફથી આક્રમક નિવેદનબાજી ચાલુ છે, જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય સ્થિતિ પર બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યો છે. આગામી દિવસોમાં એ જોવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે કે આ તણાવ વાતચીતની દિશામાં આગળ વધે છે કે પછી ક્ષેત્ર કોઈ મોટા સૈન્ય સંઘર્ષ તરફ ધકેલાય છે.