કેમ વધી રહ્યાં છે દુધના ભાવ? આગળ શું છે સંભાવના?

ગત વર્ષે દૂધના ભાવમાં જબરદસ્ત વધારો થયો છે. ભાવ વધુ નહીં વધે તેની કોઈ ખાતરી નથી. વાસ્તવમાં, તેની પાછળ ઘણાં સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય કારણો છે.

છેલ્લા વર્ષમાં દૂધના ભાવમાં ઘણો વધારો થયો છે. થોડા મહિનામાં ભાવ ક્યાંથી પહોંચી ગયા. આ પ્રક્રિયા બંધ થઈ નથી અને આગળ કોઈ ગેરેંટી નથી. સવાલ એ છે કે, દૂધ છેલ્લા સાત-આઠ વર્ષમાં જેટલું મોંઘું થયું હતું એટલું મોંઘું નહોતું તો અચાનક એક જ વર્ષમાં આટલું મોંઘું કેમ થઈ ગયું? જો આપણે ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કરીએ, તો તેના માટે ઘણા કારણો છે અને તે બધાએ સામાન્ય લોકોના જીવનમાં દૂધનો સ્વાદ થોડો ફિક્કો પાડવાનું કામ કર્યું છે. દૂધના ભાવમાં વધારો કરવામાં સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય બંને સંજોગોએ મોટી ભૂમિકા ભજવી છે.

2022માં દુધના ભાવમાં વધારો

ગુજરાત કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક માર્કેટિંગ ફેડરેશને છેલ્લા એક વર્ષમાં દિલ્હીમાં અમૂલ ફુલ-ક્રીમ દૂધનો ભાવ રૂ. 58 થી વધારીને રૂ. 64 કર્યો છે. મધર ડેરીની વાત કરીએ તો 5 માર્ચથી 27 ડિસેમ્બર 2022 વચ્ચે દૂધની કિંમત 57 રૂપિયાથી વધારીને 66 રૂપિયા પ્રતિ લિટર કરવામાં આવી છે. છેલ્લી વખત એપ્રિલ 2013 અને મે 2014 વચ્ચે દૂધના ભાવમાં 8 રૂપિયાનો વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ ત્યારથી ફેબ્રુઆરી 2022 સુધી એટલે કે લગભગ 8 વર્ષ સુધી દૂધના ભાવમાં માત્ર 10 રૂપિયા પ્રતિ લીટરનો વધારો થયો હતો. પરંતુ, તે પછી લાગે છે કે ફુલ ક્રીમ દૂધના ભાવ રોકેટની ઝડપે ઝડપાઈ ગયા છે. મધર ડેરીએ ફુલ ક્રીમમાં 9 રૂપિયા પ્રતિ લીટરનો વધારો કર્યો છે, જ્યારે ટનની કિંમત 6 રૂપિયા પ્રતિ લીટર વધી છે, એટલે કે 47 રૂપિયાથી વધીને 53 રૂપિયા થઈ ગઈ છે.

ક્યાંથી થઇ શરૂઆત?

દૂધના ભાવમાં સતત વધારો થવા પાછળ ઘણા કારણો છે. 2020 માં, જ્યારે કોરોના રોગચાળાને કારણે લોકડાઉન લાદવામાં આવ્યું હતું, ત્યારે દૂધના જથ્થાબંધ સપ્લાયને ખૂબ અસર થઈ હતી. હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ, કેન્ટીન અને મીઠાઈની દુકાનો બંધ હતી. લગ્ન અને અન્ય કાર્યક્રમો પણ રદ કરવામાં આવ્યા હતા. આ કારણે એપ્રિલ-જુલાઈ 2020 વચ્ચે ડેરીઓમાંથી ગાયના દૂધની ખરીદી કિંમતમાં 18થી 20 રૂપિયા પ્રતિ લિટરનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો. તે જ સમયે, ભેંસના દૂધના ભાવમાં 30-32 રૂપિયાનો ઘટાડો થયો છે. તેની અસર સ્કિમ્ડ મિલ્ક પાઉડર અને ગાયના માખણ અને ઘી જેવી વસ્તુઓ પર પણ પડી. આખો ધંધો બેસી ગયો.

ખેડૂતોનુ શું થયુ?

ખેડૂતોએ પશુઓની સંખ્યા ઘટાડવાનું શરૂ કર્યું અથવા વિસ્તરણ પર લગભગ બ્રેક લગાવી દીધી. કારણ કે, દૂધના ભાવને કારણે તેમના માટે ઘાસચારો મેળવવો મુશ્કેલ બની રહ્યો હતો. પરિણામે, તેનો ડોઝ ઓછો થયો. ખાસ કરીને વાછરડા અને વાછરડા કે સગર્ભા જાનવર કે દૂધ ન આપતા પ્રાણીઓ સૌથી વધુ ઉપેક્ષિત બન્યા. નવજાત ઢોરને ગર્ભાવસ્થા માટે તૈયાર થવામાં 15 થી 18 મહિનાનો સમય લાગે છે. ઉપરથી ગર્ભાવસ્થાના 9 થી 10 મહિનાનો સમાવેશ કરો. મતલબ કે જન્મ પછી તેમને દૂધ આપવામાં 24 થી 28 મહિનાનો સમય લાગે છે. ભેંસોના કિસ્સામાં, તે 36 થી 48 મહિના સુધીની હોય છે.

કેમ વધી રહ્યો છે દુધનો ભાવ?

લોકડાઉન, મે-જૂન 2021માં કોરોના અને ત્યારબાદ સર્જાયેલી દુર્ઘટનામાંથી જે વાછરડાઓ પસાર કરવા પડ્યા હતા તે આજે ગાય બની ગયા છે. મોટાભાગના જેઓ કોઈક રીતે બચી ગયા છે, તેઓ આંતરિક કુપોષણને કારણે આજે વધુ દૂધ આપી શકતા નથી. કર્ણાટક અને તમિલનાડુ કો-ઓપરેટિવ ફેડરેશનોએ વાર્ષિક ધોરણે 15-20% ઉત્પાદનમાં ઘટાડો નોંધાવ્યો છે. સમગ્ર દેશમાં આ સ્થિતિ સર્જાઈ છે. જે ડેરીઓએ વર્ષ 2020-21માં ખેડૂતો પાસેથી દૂધ ખરીદવાનો ઇનકાર કર્યો હતો તે જ ડેરીઓ આજે ગાયના દૂધ માટે 37-38 રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને ભેંસના દૂધ માટે 54-56 રૂપિયા પ્રતિ લિટર ચૂકવી રહી છે.

દુધના ભાવ વધવાનુ આ પણ છે કારણ

પશુઓના કુપોષણને કારણે દૂધનું ઉત્પાદન ઘટ્યું છે, પરંતુ અન્ય કારણો છે જેના કારણે ભાવ વધી રહ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, પશુ આહાર 2020-21માં 16 રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામથી 17 રૂપિયા સુધી વધીને 2022ના મધ્ય સુધીમાં 22 થી 23 રૂપિયા પ્રતિ કિલો થઈ ગયો છે. ગોળ, મકાઈ, સોયાબીન, મગફળી, રેપસીડ તમામ મોંઘા થયા છે. 2021-22માં ઘઉંના નબળા પાકને કારણે સ્ટ્રોના ભાવમાં પણ વધારો થયો છે અને કમોસમી વરસાદે અન્ય ઘાસચારાના ભાવમાં પણ વધારો કર્યો છે. સૌથી ઉપર, ગઠ્ઠાવાળી ચામડીના રોગે ગયા વર્ષે જુલાઈ અને સપ્ટેમ્બર વચ્ચે ઘણા રાજ્યોમાં પશુઓની દૂધ ઉત્પાદન ક્ષમતાને ગંભીર અસર કરી છે.

અર્થવ્યવસ્થા ખુલવાથી માંગમાં અચાનક વધારો

બીજી તરફ, 2021 ના ​​અંતથી, સરકારે અર્થવ્યવસ્થાને ખોલવાની મંજૂરી આપવાનું શરૂ કર્યું, પુરવઠાની તુલનામાં માંગમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો. માત્ર સ્થાનિક બજારમાં જ નહીં, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પણ માંગ વધી છે, જેના કારણે સપ્લાય પર ખરાબ અસર થવા લાગી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં માખણ, ઘી અને એનહાઇડ્રસ મિલ્ક ફેટની ભારે માંગ છે, જેના કારણે દેશમાં ફુલ ક્રીમ દૂધની કિંમતો પર ઘણું દબાણ છે. બ્રાન્ડેડ ઘી અને માખણના ભાવમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.

આગળ શું છે સંભાવના?

જે રીતે કોવિડ રોગચાળો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંજોગોએ પરિસ્થિતિને પાટા પરથી ઉતારી છે, તે લાઇન પર પાછા આવવામાં થોડો સમય લાગી શકે છે. ખેડૂતોને તેમના પશુઓને ફરીથી તૈયાર કરવા માટે થોડો સમય જોઈએ છે. સૌથી ઉપર, દૂધની બનાવટોને સસ્તી બનાવવા માટે સરકાર બજેટમાં જરૂરી જાહેરાતો કરે તેવી પણ અપેક્ષા છે. જો કે, સ્થિતિ સામાન્ય થવામાં હજુ થોડા મહિનાનો સમય લાગી શકે છે.

English summary

Why are the prices of milk increasing? What's next?