Girnar Lili Parikrama 2023, Junagadh: ગિરનારની લીલી પરિક્રમા: જાણો ઇતિહાસ, મહત્વ અને જાણીઅજાણ્યા રોચક તથ્યો

Girnar Lili Parikrama 2023, Junagadh: જૂનાગઢમાં આવેલા ગિરનાર પર્વતની પરિક્રમા કરવા માટે દર વર્ષે ગિરનારની લીલી પરિક્રમાનું આયોજન કરવામાં આવે છે. ગિરનારની લીલી પરિક્રમાનું ધાર્મિક મહત્વ ઘણુ વધારે છે.

આ વર્ષે લીલી પરિક્રમા 23 નવેમ્બરના રોજ દેવઉઠી અગિયારસથી દેવ દિવાળી સુધી યોજાશે. ગિરનાર લીલી પરિક્રમામાં મોટી સંખ્યામાં લોકો જોડાય છે, અને ધન્યતા અનુભવે છે.

ગિરનારની લીલી પરિક્રમા ક્યારે અને કેવી રીતે થાય છે? - ગિરનારની લીલી પરિક્રમા કારતક સુદ અગિયારસથી પૂનમ સુધી શરૂ થાય છે, જેમાં એકાદશીના દિવસે દામોદર કુંડમાં સ્નાન, દામોદરજીના દર્શન, ભવનાથ મહાદેવ દૂધેશ્વર મહાદેવના દર્શન, ગિરનારની તળેટીમાં રાત્રી રોકાણ કરવામાં આવે છે.

અગિયારસની રાત્રે લીલી ઝંડીનો વિધિવત પ્રારંભ થાય છે. બારસના દિવસે ભવનાથ તળેટીના દૂધેશ્વરની જગ્યા રૂપાયતન દરવાજાથી શોભાયાત્રાનો પ્રારંભ થાય છે. લગભગ સાડા ત્રણ માઈલ દૂર હસનપુર અથવા જિનાબવા માડી ખાતે ભક્તો ઉત્તરમાં પહાડો ઓળંગીને રાત વિતાવે છે. જે બાદ કારતક સુદ તેરસના દિવસે ભક્તો ગિરનારના ઉત્તર કિનારે જ્યાં સુરજકુંડ આવેલો છે, ત્યાં પડાવ નાખીને રાત્રે આરામ કરે છે.

ચૌદમા દિવસે માળવેલાથી ચાલીને ગિરનારની પૂર્વ તરફ જઈને દક્ષિણ તરફ બોરદેવીમાં પડાવ નાખવામાં આવે છે. માતાજી અહીં ફળિયાની નીચે બિરાજમાન છે, જ્યાં ઘણા મહિનાઓ સુધી પાણી રહે છે. ભક્તો અહીં કુદરતી સૌંદર્યનો આનંદ માણી શકે છે. પૂનમની સવારે ભક્તો બોરદેવી છોડીને ભવનાથ તળેટીમાં પરત ફરે છે.

ભક્તો કુલ 36 કિલોમીટરનું અંતર કાપીને પૂર્ણ કરે છે ગિરનારની લીલી પરિક્રમા - ગિરનારની તળેટીમાં ગિરનારની લીલી પરિક્રમા પૂર્ણ કરવા માટે લાખો ભક્તો ગિરનાર પર્વતની આસપાસ કુલ 36 કિલોમીટરનું અંતર કાપે છે. પરિક્રમા રૂટ પર વિવિધ ઉત્તર મંડળો દ્વારા ભોજનની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે, જ્યારે કેટલાક ભક્તો ઘરેથી રસોડાનો સામાન સાથે લાવે છે અને જંગલમાં આનંદ માણતા ભોજન તૈયાર કરે છે.

સિંહો અને અન્ય હિંસક પ્રાણીઓને પરિક્રમા રૂટથી દૂર રાખવા વન વિભાગે લે છે આવા પગલા - ગિરનારની લીલી પરિક્રમા એશિયાટિક લાયનના ઘર ગિરનારમાં થાય છે. લગભગ 60 સિંહો ગિરનાર પર્વતમાળાની તળેટીમાં રહે છે, જ્યારે દીપડાઓ પણ આ વિસ્તારમાં વસવાટ

કરે છે, તેવું માનવામાં આવે છે. ત્યારે આવા હિંસક પ્રાણીઓથી લાખો ભક્તોને બચાવવા જૂનાગઢ વનવિભાગ ફરજ પર છે. ટ્રેકિંગ ટીમ ગ્રીન ઓર્બિટલ રૂટ દ્વારા સિંહોનો પીછો પણ કરે છે, જેથી શ્રદ્ધાળુઓ નિર્ભયતાથી લીલી ઝંડી બતાવી શકે.

જૂનાગઢના બંદોબસ્તના સંકલનથી ગિરનારની લીલી પરિક્રમા શાંતિપૂર્ણ રીતે સંપન્ન થાય છે - જૂનાગઢની ઐતિહાસિક લીલા પરિક્રમા કરવા માટે દર વર્ષે જૂનાગઢ બહારથી લાખો શ્રદ્ધાળુઓ આવે છે. લાખો શ્રદ્ધાળુઓને પાયાની સુવિધા પૂરી પાડવા તંત્ર દ્વારા તકેદારી રાખવામાં આવે

છે, જેથી ભક્તોને અગવડ ન પડે. ગિરનારની લીલી પરિક્રમા માર્ગમાં પ્રકાશ, પાણી, ખોરાક, શૌચાલય, શિકારીઓથી રક્ષણ અને અન્ય બાબતોની કાળજી લેવા માટે વિવિધ વિભાગો એકસાથે કામ કરી રહ્યા છે.

નાના વેપારીઓ માટે આવકનો મહત્વનો સ્ત્રોત છે ગિરનારની લીલી પરિક્રમા - જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત પ્રવાસન છે. જૂનાગઢમાં જ્યાં ગિરનાર અને અન્ય પ્રવાસન સ્થળોની સાથે ગિરનારની લીલી પરિક્રમા નીકળે છે, ત્યાં નાના વેપારીઓ પણ પોતાના નાના હાટને ગિરનારની લીલી પરિક્રમા માટે ખોલે છે, જ્યારે લાખો શ્રદ્ધાળુઓને રોજગારી મળે છે.

ગિરનારની લીલી પરિક્રમાનો રૂટ - ભવનાથની તળેટીમાં આવેલા દૂધેશ્વર મહાદેવના મંદિરેથી લીલીછમ શોભાયાત્રાનો પ્રારંભ થાય છે. સર્કિટની કુલ લંબાઈ 36 કિલોમીટર છે, જે ગિરમારના ગાઢ જંગલોમાંથી પસાર થાય છે. વચ્ચે સાગ, વાંસના જંગલો અને વહેતા ધોધ જોવા મળે છે, જે પ્રકૃતિની સુંદરતા જણાવે છે.

આ 36 કિમી લાંબી સર્કિટમાં જીણાબાવાની મઢી, માળાવેલા, સૂરજકુંડ, સરખડિયા હનુમાન, બોરદેવી અને છેલ્લે ભવનાથ સહિતના ઘણા મંદિરો છે. આ માર્ગમાં અલગ-અલગ પડાવ છે, જેમાં જીણાબાવાની મઢી અને માળાવેલા વચ્ચેનું અંતર 8 કિલોમીટર છે. માળાવેલાથી બોરદેવી મંદિર અને બોરદેવીથી ભવનાથ તલેટીનું અંતર પણ 8 કિલોમીટર છે.

ગિરનારની લીલી પરિક્રમા આવે છે ત્રણ ઘોડી - ગિરનારની લીલી પરિક્રમાના 36 કિલોમીટરના રૂટમાં ત્રણ ઘોડી આવે છે. ઘોડી એક બળદ જેવું માળખું છે, જે પર્વતોમાંથી પસાર થાય છે, જેમાં પહેલા ચડવું પડે છે અને પછી નીચે ઉતરવું પડે છે. આવી ત્રણ ઘોડી ગિરનારની લીલી પરિક્રમાના માર્ગમાં આવે છે.

જો આપણે તેના નામ વિશે વાત કરીએ, તો તે ઈંટની ઘોડી છે, જે પહોંચવામાં પ્રમાણમાં સરળ છે અને તે ભવનાથ તળેટી અને ઝીણાબાવાની માઢીની વચ્ચે આવેલી છે. પછી સહસાવનની ઘોડી જે પ્રથમ ઘોડી કરતાં થોડો કઠિન અને ખડકાળ હોય છે અને ત્રીજો નાળ-પાણીનો ઘોડો છે, જે સૌથી કઠોર છે અને ખૂબ જ ઊંચાઈ પર સ્થિત છે. તેનું ચઢાણ એકદમ સીધું છે. ઘોડી માલવેલા અને બોરદેવી મંદિરોની વચ્ચે આવેલી છે.

શું છે ગિરનારની લીલી પરિક્રમાનું ધાર્મિક મહત્વ? - દેવ ઊઠી એકાદશીથી પૂર્ણિમા સુધીના પાંચ દિવસ માટે ગિરનારમાં લીલુડી પરિક્રમા એટલે કે લીલી પરિક્રમા કરવાનો વિશેષ અવસર તમામ ભક્તોને મળે છે. આ સમયે આ વિધિ શા માટે કરવામાં આવે છે, તેની પણ એક સુંદર કથા છે. પૌરાણિક કથાઓ અને ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, ભગવાન કૃષ્ણએ સૌપ્રથમ બહેન સુભદ્રાજીના લગ્નની વિધિ કરી હતી.

ગિરનારની લીલી પરિક્રમા સાથે જોડાયેલા રોચક કિસ્સાઓ

આજે પણ અનેક વિભૂતિઓ આ ગિરનારની ગુફાઓમાં અત્માધ્યાનમાં લીન રહી કરી રહ્યા હોવાનું જાણવા મળી રહ્યું છે, જેની ઉંમર 100- 200-300 એમ સેંકડો વર્ષની પણ હોય છે. જૈન ગ્રંથો તથા અન્યધર્મગ્રંથોમાં પણ યક્ષાદિ અનેક આત્માઓ ગિરનારમાં વસતા હોવાનો ઉલ્લેખ આવે છે.

ગરવાગઢ ગિરનારના પહાડોમાં અનેક ગુફાઓ અને ગુપ્તસ્થાનો છે, જેના કારણે ગિરનાર ઘણા સ્થાને ખૂબ પોલો હોવાનું જણાય છે. આ પર્વતોમાં અનેક સંતો, મહંતો, સિદ્ધો, યોગીઓ, અનેક અઘોરીઓ અને મહાત્માઓએ વસવાટ કરી અનેક સાધનાઓને સિદ્ધ કરવામાં આવ્યું છે.

જૂનાગઢના કેટલાક ભાઈઓએ ગધ્ધેસિંહના ડુંગરમાં જઈ ગધૈયાના સિક્કાઓ એકઠા કરી ગાંસડી બાંધીને બોરદેવીના મુકામે આવ્યા, તે વખતે બોરદેવીમાં ઉપસ્થિત બાવાને તેઓએ હેરાન કર્યો, તેથી બાવાનો ક્રોધ આસમાને ચડતાં કેટલાક તો ગાંડા થઇને ત્યાંને ત્યાં જ મૃત્યુ પામ્યા, કેટલાક ભાગી છુટતાં રસ્તામાં મૃત્યુ પામ્યા અને કેટલાક તો જૂનાગઢમાં પહોચ્યાં પછી મૃત્યુ પામ્યા હતાં. આ સંતો, મહંતો, સિદ્ધો, યોગીઓ તથા યક્ષાદિ આત્માઓની અનેક વાર્તાઓ અને ચમત્કારોની વાતો આજે પણ લોકવાયકા દ્વારા જાણવા મળે છે, જેમાંથી કેટલીક વાતો આ અહેવાલમાં જણાવવામાં આવી છે.

ગિરનાર ઉપર પથ્થર ચટ્ટીની જગ્યામાં રહેતા હરનાથગર નામના અઘોરીએ એકવાર કોઈ બ્રાહ્મણના પુત્રને ઉપાડી લાવીને તેનું ભક્ષણ કર્યું હતું. તે બ્રાહ્મણ પુત્રને શોધતાં શોધતાં ગિરનાર ઉપર આવ્યો, પરંતુ પુત્ર ન મળવાથી અત્યંત દુઃખી હૃદયે તે ગિરનારના અધિષ્ઠાયક દેવોને પ્રાર્થના કરે છે. બ્રાહ્મણના આક્રંદથી તુષ્ટ થયેલા વરદત્ત શિખરના અધિષ્ઠાયક દેવ જાગૃત થયા, તેમની સહાયથી પેલો બ્રાહ્મણપુત્ર પુનઃ જીવિત થયો અને અધિષ્ઠાયક દેવે તે અઘોરીને લાકડી વડે ખૂબ માર મારતાં તે અઘોરી લંગડો થઇ ગયો, જે બાદ ઘણા અઘોરીઓ ગિરનાર છોડીને ચાલ્યા ગયા હતો.

ગિરનારના શ્રી નેમિનાથ દાદાની પૂજા કરનાર આરાધક આત્માઓ ધન્ય બની જાય છે. બાલ બ્રહ્મચારી નેમિપ્રભુના દર્શન-પૂજનથી કેટલાય આરાધકોએ વાસનાઓનું વમન થતું હોવાનો અનુભવ કર્યો છે, આજે અનેક મુમુક્ષુ આત્માઓ દિક્ષાપૂર્વે શ્રીનેમિપ્રભુ તથા દીક્ષા કલ્યાણકભૂમિના દર્શન-પૂજન-સ્પર્શન દ્વારા સંયમ અંગીકાર કરવામાં નડતાં અંતરાયોને તોડવા માટે સમર્થ બને છે. કેટલાય આત્માઓ આ ગિરનારની ભક્તિ કરી બ્રહ્મચર્યવ્રત અંગીકાર કરી આત્મારાધનામાં લીન બન્યા છે.

એક સાધક આત્મા ગિરનારના અમિઝરા પાર્શ્વનાથ ભગવાનના ભોંયરામાં સાધના કરવા અનેકવાર આવતા હતા, ત્યારે એક રાત્રીએ ભોંયરામાં જાપ-ધ્યાનની આરાધનામાં લીન હતા અને ભોંયરાનો દરવાજો પૂજારી બહારથી બંધ કરી ગયા હતા, ત્યારે આકાશ્માર્ગેથી એક દિવ્યપ્રકાશનો પૂંજ ભોંયરામાં ઉતરતો જોયો અને થોડીવાર તે પ્રકાશના પૂંજમાંથી બે ચારણમુનીઓ અવતરતાં દ્રશ્યમાન થયા, થોડીવાર અમિઝરા પાર્શ્વનાથ ભગવાનની ભક્તિ કરી, જે બાદ તે ચારણમુનીઓ અત્યંત તેજગતિએ આકાશ ભણી ગમન કરતાં નિહાળ્યા હતા.

રાજનગર - અમદાવાદથી એક આરાધક પરિવાર સંઘ લઈને ગિરનારમંડણ શ્રી નેમિનાથ પ્રભુજીને આભૂષણ ચઢાવવા આવ્યો, ત્યારે અઢાર અભિષેકના દિવસે શ્રી નેમિનાથ દાદાના આખા દેરાસરની છતમાંથી મોટા મોટા ટીપાં પડે તે રીતે અમિઝરણાં થયા હતા. વળી શ્રી નેમિપ્રભુની પ્રતિમાને ત્રણવાર અંગલુંછણા કરવા છતાં જ્યારે અમિઝરણાં ચાલુ જ રહ્યા, ત્યારે સૌએ તેવા ભીના પ્રભુજીની જ પૂજા કરી હતી.

ગિરનાર ઉપરની શ્રી પ્રેમચંદજીની ગુફામાં ઘણા મહાત્માઓએ ધ્યાન ધરવામાં આવેલા છે, શ્રી પ્રેમચંદજી મહારાજ યોગ વિદ્યામાં પ્રવીણ હતા.

એકવાર પોતાના ગુરુભાઈ શ્રી કપુરચંદજીને શોધવા માટે તેઓ ગિરનારની આ ગુફામાં આવીને રહ્યા હતા. શ્રી કપુરચંદજી મહારાજ પાસે અનેકરૂપને ધારણ કરવાની તથા એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે ઉડી જવાની આકાશગામિની વિદ્યા હતી.

સવંત 1943માં ગિરનાર ઉપર એક યોગી એક પ્રબુદ્ધ લેખકને પોતાની ગુફાનું પાષાણનું દ્વાર ખોલીને અંદર લઇ ગયેલા, જે બાદ તે લેખક અનેકવાર તે સ્થળે જઈને તે દ્વારની તપાસ કરતા, પરંતુ ત્યાં ખડકની શિલા સિવાય બીજું કાઈ નહોતું મળતું.

એકવાર કેટલાક આરાધકો શ્રી નેમિનાથ દાદાની દેરાસરની બહારની ધર્મશાળાની રૂમોમાં જાપની આરાધના કરી રહ્યા હતા, ત્યારે શ્રી નેમિપ્રભુના જિનાલયમાંથી એકધારો ઘંટનાદ સંભળાતો હતો.

કેટલાક સાધ્વીજી ભગવંતો શ્રી નેમિનાથ ભગવાનનું દેરાસર માંગલિક થયા બાદ બહાર રહેલા શાસનઅધિષ્ઠાયિકા અંબિકાદેવીની દેરી પાસે આરાધના કરી રહ્યા હતા, ત્યારે દાદાના દરબારમાંથી લગભગ પોણા કલાક સુધી સતત નૃત્યોના નાદ અને ઝાંઝરના-ઝમકારના દિવ્યધ્વનિનું ગુંજન સંભળાતું હતું.

વિક્રમ સવંત 2031 ના કારતક માસમાં એક આરાધક આત્માએ ખુબ ભાવપૂર્વક શ્રી નેમિનાથ ભગવાનની પ્રતિમાને પ્રક્ષાલ કર્યો પછી અંગલુંછણા વગેરેથી બધું કોરું કરી દેવા છતાં જ્યારે પૂજા કરવા ગયા, ત્યારે પ્રભુજીના ચરણકમલમાંથી લગભગ ચારેક વાટકી ભરાય તેટલું દિવ્યસુગંધી નવણજલ ઝર્યું હતું.

આ ગિરનારની ઔષધીના અચિંત્યપ્રભાવથી છેલ્લા સેંકડો વર્ષોમાં અનેક મહાપુરુષો આકાશગમન દ્વારા તીર્થયાત્રા કરતા હતા.

એકવાર એક યોગીપુરૂષને જીવતાં સળગાવી દેવામાં આવ્યા હોવા, છતાં તે મહાત્માએ ભડભડ બળતા અગ્નિમાંથી સહજતાપૂર્વક બહાર નીકળીને કલકત્તાના અંગ્રેજ ગવર્નરને આશ્ચર્ય પમાડી દીધા હતા.

ગિરનારની ગુફામાં વસતાં નાગાબાવાઓ મહાશિવરાત્રિના મેળાના અવસરે અનેકવિધ અકલ્પનીય યોગના દાવો દ્વારા સૌને આશ્ચર્યમુગ્ધ કરતાં હોય છે. આજે પણ એવા ઘણા અઘોરીઓ ગિરનારની ગુફામાં વસે છે, જે મહાશિવરાત્રિના મેળાના અવસરે ભવનાથ મંદિરના દર્શનાર્થે આવે છે, પછી મૃગીકુંડમાં સ્નાન કરવા પડે છે, અને પાછા બહાર નીકળતા જોવા મળતા નથી (પ્રાયઃ! સુક્ષ્મ શરીર કરીને ચાલ્યા જતાં હોવાનો સમભાવ છે.

ઈસન 1889-1890માં વંથલી તાલુકાના સેલરા ગામના એક આહિરના પુત્રને તેના ખેતરમાંથી આકાશમાર્ગે આવેલા કોઈ સાધુ પોતાની પાછળ તે બાળકને ઉપાડીને ગિરનાર ઉપર લઇ જતા હતા, એક ગુફામાં ત્રણ દિવસ રાખીને પાછો મૂકી જતા હતા, ત્યારે પોલીસ તપાસ થતી પરંતુ તે વખતના નવાબ રસુલખાને હવે આ છોકરો સહિસલામત પાછો આવી ગયો હોવાથી તે સાધુઓની શોધ કરવા માટે વિશેષ ઊંડા ઉતરવાની જરૂર નથી, તેવું કહીને તપાસ બંધ કરવા માટે આજ્ઞા કરી હતી.

એકવાર એક બાવાએ જંગલમાં કોઈ રસકુપિકાની શોધ કરીને તેમાંથી રસ લઈને એક તુંબડીમાં ભરી દીધો હતો, રાત્રે કોઈ સોનીને ત્યાં રોકાણ કરી બીજા દિવસે સવારે ઉઠીને તે પોતાના રસ્તે ચાલી નીકળતો હતો. સોનીના ઘરમાં જ્યાં જ્યાં તુંબડીમાં રહેલા રસના છાંટા હતા, તે તે વસ્તુઓ સોનાની બની ગઈ હતી. આ ઘટનાનો ખ્યાલ આવતાં સોનીએ તાત્કાલિક તે બાવાને શોધવાના પ્રયત્નો કર્યા હતા, પરંતુ તે બાવાનો કોઈ પત્તો ન લાગ્યો હતો.

મહાદુઃખમય એવા સંસારમાં રોગથી પીડાતા કોઈ માણસે આપઘાત કરવા અંબાજીની ટૂંકથી પડતું મુક્યું, પરંતુ નસીબજોગે કોઈ હરડેના ઝાડ પાસે પડવાથી તે થોડો સમય ત્યાંજ પડ્યો રહેવાથી હરડેના ઝાડની અસરથી તેને ઝાડા થતા તેના તમામ રોગ દૂર થઇ ગયા હતા. આ વાત તેણે જૂનાગઢના તે વખતના ગોરજી લાધાજી જયવંતજીના ગુરૂને કરી, ત્યારે તેમણે પણ તે હરડે લાવીને નવાબ સાહેબની દવામાં ઉપયોગ કર્યો હતો. ટૂંક સમયમાં નવાબ સાહેબનો દીર્ઘકાલીન રોગ પણ ગાયબ થતાં તે તંદુરસ્ત સ્વાસ્થ્યને પામ્યા હતા.

એકવાર કેટલાક યાત્રિકો ગિરનારમાં ભૂલા પડ્યા, ત્યારે કોઈ યોગીની ગુફા પાસે આવી પહોચ્યા હતા. યોગી મહાત્માએ તેમને સાંત્વન આપીને કોઈ ઝાડના પાંદડાઓ ખાવા આપ્યા હતા. તે પાંદડા તેમને પાપડ જેવા લાગ્યા અને તેનાથી તેમની ભૂખનું શમન થઇ ગયું હતું. જે બાદ તેમની ઉપર પાટા બાંધીને કોઈક રસ્તે છૂટા મૂકી દીધા, ત્યારે તે સ્વાભાવિક જ પોતાના સ્થાન ઉપર પાછા પહોચી ગયા હતા. બીજા દિવસે જ્યારે તે યાત્રિકોએ તે ગુફાની શોધ કરી, ત્યારે તેમને તે સ્થાન જોવા ન મળ્યું હતું.

એકવાર એક કઠિયારાએ રતનબાગમાં કોઈ વાંદરાને કુહાડી મારી, તે કુહાડી જોગાનુજોગ કોઈ કુંડમાં પડવાથી સોનાની થઇ ગઈ, તે સ્થાનની ચોક્કસ નિશાની રાખીને તે કઠિયારો બીજે દિવસે તે સ્થાન શોધવા લાગ્યો, ત્યારે પોતાની કરેલી નિશાની ન મળતાં તે રસ્તામાં ભૂલો પડી ગયો હતો.

કાળી ટેકરીની આગળની ટેકરીને વલ્મિકી ઋષિની ટેકરી કહે છે. તે સ્થાનની આગળ જટાશંકર જવાનો રસ્તો આવે છે, તે માર્ગમાં પ્રથમ પુતળીઓ ગોળો નામની જગ્યા આવે છે. તે સ્થાન ઉપર ચોખાના આકારના પથરાઓ જોવા મળે છે.

ગબ્બર અથવા ગધ્ધેસિંહનો ડુંગર પાંચમીટૂંકના નૈરૂત્યખૂણામાં છે, ત્યાં શાશ્વતી પ્રતિમાઓ છે, પરંતુ તેમાં કુંજ દ્રુહ નામનો ઝરો છે, તેને તાંતણીયો ધરો પણ કહેવાય છે. આ ધરામાં રતનબાગમાંથી શુદ્ધ નિર્મળ જળ આવે છે, અને અગાધ હોવાથી તેનો કોઈ પાર આવતો નથી, તેથી તે શાશ્વતી પ્રતિમાના સ્થાન સુધી કોઈ પહોંચી શકતું નથી. આ તાંતણીયો ધરો બીલખા તરફ થઈને હોજતને મળે છે.

ગબ્બર અને દાતારના ડુંગરની વચ્ચે નવનાથ, 84 સિદ્ધની ટેકરી છે, તેને હાલ ટગટગીઆનો ડુંગર કહે છે. આ ટગટગીઆના ડુંગરથી રત્નેસર અને ત્યાંથી કાળીના મૂકામે જવાય છે. આ ડુંગરમાં પૂર્વે ઘણા અઘોરીઓ રહેતા હતા.

ગિરનારમાં એવી વનસ્પતિ છે, જેના મુળિયાને રાંધીને ખીચડી બનાવીને ખાવાથી છ-છ માસ સુધી માણસની ભૂખ લાગતી નથી.

ગિરનારના સહસાવન તરફના પોલા આંબાના વૃક્ષ પાસે એક ઝરણું વહેતું હતું. એક માણસ તે ઝરણાનું પાણી લેવા નીચે વળીને પાછો ઉભો થાય છે, ત્યારે એક મહાકાય માનવ જેવી આકૃતિ તેની સામે જોઇને અટ્ટહાસ્ય કરી રહી હતી. તે દ્રશ્ય જોઇને પેલો માણસ ગભરાટ સાથે ત્યાંથી ભાગી છુટ્યો હતો.

English summary

Girnar Lili Parikrama 2023, Junagadh: When and how does take place? know what is Girnar Lili Parikrama in detail