BRICS summit: અમેરિકાની નારાજગી બાદ પણ ભારત આપી રહ્યું છે રશિયાને જીવનદાન, અહેસાન ચુકવશે પુતિન?

શું યુક્રેન પરના હુમલા બાદ જ યુરોપ-અમેરિકા સહિત અડધાથી વધુ વિશ્વ માટે 'અછુત' બની ગયેલા રશિયા સાથે બ્રિક્સ સમિટમાં હાજરી આપીને ભારત રશિયાને 'જીવનદાન' આપી રહ્યું છે અને શું રશિયન રાષ્ટ્રપતિ ભારતનું આ 'જોખમ' છે? ભારતીય વડાપ્રધાનના આ રિસ્કનો તમે ઉપકાર ચૂકવશો? આ સવાલ એટલા માટે છે કારણ કે અમેરિકા ભારતને ઘણી રીતે 'ચેતવણી' આપી રહ્યું છે અને છેલ્લા 18 મહિનાથી અમેરિકાએ ભારતમાં પોતાના રાજદૂતને મોકલ્યા નથી. છતાં ભારત ચીન સાથે મળીને રશિયાને વિશ્વ મંચ પ્રદાન કરી રહ્યું છે.

યુક્રેન યુદ્ધ પછી પ્રથમ મોટી બેઠક

24 ફેબ્રુઆરીના રોજ રશિયાએ યુક્રેન વિરુદ્ધ 'લશ્કરી ઓપરેશન'ની જાહેરાત કરી, અને રશિયન પ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિન વૈશ્વિક પરિષદમાં હાજરી આપશે અને વિશ્વની મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓના વડાઓ સાથે સ્ટેજ શેર કરશે ત્યારથી આ પ્રથમ વખત છે. આ પુતિન માટે આવકાર્ય ચિત્ર રંગી શકે છે. વ્લાદિમીર પુતિન ચીનના શી જિનપિંગ, ભારતના નરેન્દ્ર મોદી, બ્રાઝિલના જેયર બોલ્સોનારો અને દક્ષિણ આફ્રિકાના સિરિલ રામાફોસા સાથે સ્ટેજ શેર કરી રહ્યા છે તે એક મોટી નિશાની છે કે પ્રતિબંધો અને વિરોધનો સામનો કરવા માટે રશિયા એકલું નથી. ચીન અને રશિયાએ તેમના સંબંધોને "કોઈ સીમાઓ"નથી એ રીતે વર્ણવ્યા છે અને બ્રિક્સના કોઈ પણ નેતાએ રશિયાની નિંદા કરી નથી, જેનાથી પશ્ચિમી દેશોના ભમર ઉભા થયા છે.

શું બ્રિક્સમાં ઉઠશે યુક્રેનનો મુદ્દો?

બ્રિક્સ વિશે એક પ્રસિદ્ધ કહેવત છે કે, આ સંગઠન અસંતુલિત વિચારધારાઓ ધરાવતા દેશોનો સમૂહ છે અને તેના સભ્ય દેશોમાં પણ ખાસ કરીને ભારત અને ચીન વચ્ચે ભારે અવિશ્વાસ છે. તે જ સમયે, ચીન અને રશિયા વચ્ચેના મજબૂત સંબંધોએ રશિયાને લઈને ભારતના મનમાં દુવિધા ઉભી કરી છે. જો કે, બ્રિક્સ જૂથ દ્વારા તેની 14મી વાર્ષિક સમિટ સાથે આગળ વધવાનો નિર્ણય વૈશ્વિક વ્યવસ્થા પર બ્રિક્સ દેશોના પરિપ્રેક્ષ્યને પ્રતિબિંબિત કરે છે અને યુક્રેનના મુદ્દા પર પશ્ચિમી દેશોથી અલગ અભિપ્રાય રજૂ કરે છે. CNN સાથે વાત કરતા, નવી દિલ્હીમાં સેન્ટર ફોર પોલિસી રિસર્ચ (CPR)ના વરિષ્ઠ ફેલો સુશાંત સિંહે કહ્યું, 'અમે કેટલીક ખૂબ મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ વિશે વાત કરી રહ્યા છીએ, જેનું નેતૃત્વ પુતિન સાથે જોવામાં આવશે, ભલેને માત્ર વર્ચ્યુઅલ પ્લેટફોર્મ પર રહો.

પુષ્ટિ થશે, 'અછુત' નથી પુતિન?

સુશાંત સિંહ કહે છે કે, 'પુતિનનું વિશ્વના મોટા મંચ પર સ્વાગત કરવામાં આવશે અને તે અસ્પૃશ્ય નથી અને તેઓ વૈશ્વિક સમુદાયમાંથી બહાર ફેંકાયા નથી, તેની પુષ્ટિ થશે. આવું દર વર્ષે થાય છે અને હજુ પણ થઈ રહ્યું છે અને પુતિન માટે તે સરપ્લસ છે. જ્યારે દેશો દલીલ કરી શકે છે કે રશિયાનો સમાવેશ ન કરવો તે વધુ સારું છે. તે જ સમયે, બ્રિક્સ સમિટના થોડા દિવસો પછી, વિશ્વની અગ્રણી અદ્યતન અર્થવ્યવસ્થાઓ એટલે કે G-20 સમિટ અને G-7 સમિટની બેઠક થવા જઈ રહી છે, જે રશિયન આક્રમણ સામે પોતાનો અવાજ વધુ આક્રમક બનાવશે. અને આ ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે ભારતે પણ આ બંને સમિટમાં હાજરી આપવાની છે. PM મોદી G-7 બેઠકમાં ભાગ લેવા માટે જર્મની જશે.

શું ભારત સાવધાનીથી ભરશે પગલા?

જો G7ની બેઠકમાં રશિયા સામે આક્રમક કાર્યવાહીની વાત થશે તો બ્રિક્સમાં યુક્રેનનો મુદ્દો ઉભો થશે કે કેમ તે હજુ જાણી શકાયું નથી. તે જ સમયે, નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે બ્રિક્સ સમિટમાં ભારત પોતાની વાત ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક રાખશે, જેથી પશ્ચિમી દેશ ગુસ્સે ન થાય. જ્યારે, આ વર્ષે બ્રિક્સની યજમાની કરી રહેલું ચીન આ પાંચ દેશોમાં સૌથી મોટું અર્થતંત્ર છે અને વિશ્વમાં બીજા નંબરનું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર છે અને એવું માનવામાં આવે છે કે બ્રિક્સ સમિટમાં ચીન તેના એજન્ડા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે અને ચીન બ્રિક્સને વિરુદ્ધ જૂથ માને છે. અમેરિકા, તેથી તે બ્રિક્સના વિસ્તરણનો પ્રસ્તાવ મૂકશે, જેમાં તે પાકિસ્તાનને પણ સામેલ કરવાની માંગ કરશે, તેથી નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારત પણ ચીનના એજન્ડાને લઈને ખૂબ જ સાવધ રહેશે.

બ્રિક્સને લઇ સાવધાન રહેશે ભારત?

જૂન 2020માં ગાલવાન ઘાટીમાં ભારત અને ચીન વચ્ચે હિંસક અથડામણ થઈ છે અને બંને દેશો વચ્ચે તણાવ ચાલુ છે. તે જ સમયે, બ્રિક્સ સમિટ પર દેખરેખ રાખનારા નિષ્ણાત સીપીઆર સિંહે સીએનએનને જણાવ્યું હતું કે, 'એક તરફ, બ્રિક્સ એ ભારત માટે "ચીન સાથે કોઈપણ પ્રકારની જોડાણની ખાતરી કરવાનો" માર્ગ છે. અને તે મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે નવી દિલ્હી બેઇજિંગને ઉશ્કેરવાથી સાવચેત છે, ખાસ કરીને કારણ કે તેણે તેના ક્વાડ સિક્યુરિટી ગ્રુપમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા સાથે ભાગીદારી કરી છે અને ચીનનો સામનો કરવાની યુએસની વ્યૂહરચનાના ભાગ રૂપે. તેમણે કહ્યું, "જો BRICS સમિટમાં કોઈ નક્કર પહેલની જાહેરાત કરવામાં આવે તો મને આશ્ચર્ય થશે, કારણ કે ભારત ત્યારબાદ ક્વાડ અને તેના પશ્ચિમી ભાગીદારોને સંદેશ મોકલશે કે તે ચીન અને રશિયા સાથે મળીને કામ કરવા તૈયાર છે." તેથી તે ખૂબ જ મુશ્કેલ છે.

ભારતનુ અહેસાન ચુકવશે પુતિન?

પશ્ચિમી દેશોની નારાજગી લીધા બાદ પણ ભારત રશિયા સાથે વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ શેર કરશે અને સમગ્ર વિશ્વની નજર બ્રિક્સ સમિટમાં ભારતના પગલા પર રહેશે. પરંતુ, ભારતમાં એવી લાગણી પણ છે કે રશિયાની મદદ કરીને ભારતે તેનું દેવું ચૂકવી દીધું છે અને પીએમ મોદી પણ પુતિનની મિત્રતા ખાતર બ્રિક્સમાં જોડાઈ રહ્યા છે. તેથી ભારત આશા રાખી રહ્યું છે કે ભારત અને ચીન વચ્ચેના તણાવમાં જો રશિયા ભારતને સમર્થન ન આપે તો પણ તે એ જ રીતે તટસ્થ રહેવું જોઈએ જેવું ભારત યુક્રેન યુદ્ધ વખતે રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં સવાલ એ છે કે શું પુતિન ભારત પર આ ઉપકાર ચૂકવશે?

English summary

BRICS summit: Is India supporting Russia even after US resentment?