ટ્રમ્પના શાસન હેઠળ ઈરાન યુએસ પરમાણુ સોદાની પ્રગતિ અને શાંતિ વાટાઘાટો,ઈરાન યુએસ પરમાણુ સોદાની મહત્વાકાંક્ષાઓ આર્થિક દબાણો સાથે સુસંગત,ઈરાનની છૂટછાટો સાથે ઈરાન યુએસ વાટાઘાટો માળખા તરફ આગળ વધી રહી છે,પ્રતિબંધોનું દબાણ હળવું થતાં ઈરાન પરમાણુ સોદાની સંભાવનાઓ વધી,ઈરાન યુએસ વાટાઘાટો લાંબા સમયથી ચાલતા તણાવના સંભવિત અંતનો સંકેત આપે છે
યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ગુરુવારે, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ વ્હાઇટ હાઉસમાં મોટી જાહેરાત કરી. તેમણે દાવો કર્યો કે ઈરાન પોતાનો સમૃદ્ધ યુરેનિયમનો સંપૂર્ણ ભંડાર અમેરિકાને સોંપવા સંમત થયું છે. ૪૨ દિવસના સઘન સંઘર્ષ બાદ બંને દેશો શાંતિ કરારની 'ખૂબ નજીક' પહોંચ્યા છે, જેને ટ્રમ્પે 'મોટી સફળતા' ગણાવી.
ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે ઈરાન સખત વિરોધ કરતી શરતો સ્વીકારવા તૈયાર છે: પરમાણુ હથિયાર મહત્વાકાંક્ષા છોડવી, સામગ્રી સુપરત કરવી, 'મફત તેલ' આપવું અને હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્ય ખોલવું. ટ્રમ્પના મતે, ઈરાન 'લગભગ બધી જ વાત' પર રાજી થયું છે, હવે ફક્ત 'કલમ લઈને વાતચીતની મેજ પર આવવું' જ બાકી છે.
માર્ચ ૨૦૨૬ માં ઈરાન-અમેરિકા તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો. ઈરાન સમર્થિત હિઝબુલ્લાહના હુમલા અને સીધા સૈન્ય સંઘર્ષ બાદ મિસાઈલ-ડ્રોન હુમલા થયા. ૪૨ દિવસમાં સેંકડો મોત થયા, તેલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા અને વિશ્વના ૨૦% તેલનો માર્ગ ગણાતું હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્ય બંધ થવાનો ભય ઊભો થયો.
ટ્રમ્પે કહ્યું કે ઈરાને બે મહિના પહેલાની જીદ છોડી દીધી છે. તહેરાન પર વધતા આર્થિક દબાણ, સૈન્ય હુમલાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય અલગતાને કારણે ઈરાન લચીલું બન્યું. તેમણે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી હતી કે, "જો કોઈ સમજૂતી નહીં થઈ તો લડાઈ ફરી શરૂ થઈ જશે."
સમજૂતીના મુખ્ય દાવાઓમાં ઈરાન દ્વારા પોતાનો સંપૂર્ણ 'પરમાણુ ધૂળ' (સમૃદ્ધ યુરેનિયમ) ભંડાર અમેરિકાને સોંપવો છે. ઉપરાંત, ઈરાન તેની પરમાણુ હથિયાર મહત્વાકાંક્ષા કાયમ માટે છોડવા તૈયાર છે. ઈરાન તેલ નિકાસ પર છૂટ આપશે અને હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્ય સંપૂર્ણપણે ખોલવાની ગેરંટી આપશે.
ટ્રમ્પના મતે, યુદ્ધવિરામને વધારવાની જરૂર નહીં પડે અને 'ખૂબ જ જલદી' કાયમી સમાધાન નીકળી આવશે. તેમણે સંકેત આપ્યો કે કરાર પર હસ્તાક્ષર ઈસ્લામાબાદમાં થઈ શકે છે અને તેઓ પોતે ત્યાં જઈ શકે છે, જે પાકિસ્તાનની સંભવિત મધ્યસ્થી ભૂમિકા દર્શાવે છે.
ટ્રમ્પ્ના દાવાઓ છતાં, તહેરાને હજુ આ છૂટછાટોની સાર્વજનિક પુષ્ટિ કરી નથી. ઈરાની અધિકારીઓએ માત્ર 'ચાલુ વાટાઘાટો'નો ઉલ્લેખ કર્યો. વિશ્લેષકો માને છે કે આર્થિક પ્રતિબંધો, ઈઝરાયેલના હુમલા અને ઘરેલું સંકટને કારણે ઈરાન મજબૂર બન્યું છે, જોકે સુપ્રીમ લીડર મોજતબા ખામેનેઈ હજુ 'અમેરિકી શરતો' સ્વીકારવાનું ટાળી રહ્યા છે.
ટ્રમ્પે આ મુદ્દે પોપ લિયો XIV પર પણ નિશાન સાધ્યું, જેઓ વારંવાર સંયમ અને શાંતિ માટે અપીલ કરી રહ્યા છે. ટ્રમ્પે કહ્યું, "પોપ જે કહેવા માંગે તે કહી શકે છે, પરંતુ હું તેમની સાથે અસહમત થઈ શકું છું. તેમને સમજવું પડશે કે આ જ વાસ્તવિક દુનિયા છે." આ ટિપ્પણી બંને નેતાઓ વચ્ચેના જાહેર મતભેદને ઉજાગર કરે છે.
જો ઈરાન સમૃદ્ધ યુરેનિયમ સુપરત કરે, તો મધ્ય પૂર્વમાં પરમાણુ હથિયારનો ખતરો ઘટશે, જે ઈઝરાયેલ માટે મોટી રાહત હશે. હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્ય ખૂલવાથી તેલની કિંમતો સ્થિર થશે અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રને ફાયદો થશે. ટ્રમ્પ આને પોતાની 'શાંતિ ડીલ' રાજદ્વારી સિદ્ધિ ગણાવી, પોતાને 'President of Peace' તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે.
ઈરાન આ સમજૂતીથી આર્થિક રાહત અને પ્રતિબંધોમાં ઢીલની અપેક્ષા રાખે છે, પરંતુ સ્થાનિક કટ્ટરપંથી તત્વો તેને 'સમર્પણ' ગણાવી શકે છે. પ્રાદેશિક રીતે, હિઝબુલ્લાહ, હમાસ અને અન્ય ઈરાન સમર્થિત જૂથોની તાકાત ઘટશે, જ્યારે સાઉદી અરેબિયા અને UAE જેવા દેશોને તેનો ફાયદો થશે.
જો આ શરતો પૂરી થાય, તો વિશ્વ એક મોટા સંકટમાંથી બચી શકે છે. ઈતિહાસ દર્શાવે છે કે ઈરાન-અમેરિકા સમજૂતીઓ ઘણીવાર તૂટતી રહી છે; ૨૦૧૫નો JCPOA કરાર પણ ટ્રમ્પના પ્રથમ કાર્યકાળમાં રદ થયો હતો. હવે જોવું રહ્યું કે આ 'ખૂબ જ જલદી' વાળો સમજૂતી કેટલી ટિકાઉ સાબિત થાય છે અને તહેરાનનો અંતિમ નિર્ણય શું હોય છે.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
