ઓમાન દરિયાકાંઠે અમેરિકી સેનાનો અત્યાચાર? જહાજ પર હુમલામાં ત્રણ ભારતીય નાવિકોનો ભોગ
ઓમાનના દરિયાકાંઠા નજીક આવેલા એક વ્યાપારી જહાજ પર યુએસ નૌસેના દ્વારા કરવામાં આવેલા સૈન્ય હુમલાને કારણે વૈશ્વિક રાજકારણ અને ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. તારીખ 10 જૂન 2026ના રોજ બનેલી આ ઘટનામાં ત્રણ ભારતીય નાવિકોના મોત થયા છે. આ કરૂણ ઘટનાએ માત્ર પીડિત પરિવારોને જ નહીં પરંતુ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધો અને આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ સુરક્ષા વ્યવસ્થાને પણ હચમચાવી દીધી છે.
આ હુમલો પલાઉ દેશનો ધ્વજ ધરાવતા માલવાહક ટેન્કર 'એમટી સેટેબેલો' પર થયો હતો, જેના પર 24 ભારતીય કર્મચારીઓ સવાર હતા. ઘટના બાદ 21 નાવિકોને સુરક્ષિત બચાવી લેવાયા હતા, પરંતુ ભારતના ત્રણ નાગરિકો આ દુર્ઘટનામાં માર્યા ગયા હતા. આ સૈન્ય કાર્યવાહી અંગે વૈશ્વિક સ્તરે આકરા સવાલો ઉઠી રહ્યા છે અને ભારતે આ ઘટના સામે સખત વાંધો વ્યક્ત કર્યો છે.
ઓમાન નજીક યુએસ સેનાની કાર્યવાહીમાં જીવ ગુમાવનારા ત્રણ ભારતીય નાવિકો કોણ હતા?
હિમાચલ પ્રદેશના હમીરપુર જિલ્લાના ગલોડ વિસ્તારના રહેવાસી 23 વર્ષીય આદિત્ય શર્મા જહાજ પર ડેક કેડેટ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા. તેઓ તેમના વૃદ્ધ દાદા અશોક કુમારના એકમાત્ર પૌત્ર હતા. તેમના પિતા રાજેશ શર્માએ આ કૃત્યને 'યુદ્ધ અપરાધ' (War Crime) ગણાવીને પીડિત પરિવાર માટે ઝડપથી ન્યાયની માંગ કરી છે અને પાર્થિવ દેહ ભારત પાછો લાવવા અપીલ કરી છે.
ઉત્તર પ્રદેશના દેવરિયા જિલ્લાના રહેવાસી શિવાનંદ ચૌરસિયા જહાજના એન્જિન રૂમમાં એન્જિન ફિટર તરીકે ફરજ બજાવતા હતા. હુમલો એન્જિન રૂમ પર જ થયો હોવાથી પિતા રામજી ચૌરસિયા અને સાળા સંજય ચૌરસિયાને મોડેથી તેના ગુમ થવાની અને ત્યારબાદ મોતના પુષ્ટિની ખબર મળી. તેઓ પરિવારના એકમાત્ર કમાતા સભ્ય હતા અને ઘરમાં મોટું નુકસાન થયું છે.
આંધ્ર પ્રદેશના વિશાખાપટ્ટનમના 44 વર્ષીય પટનાલા સુરેશ આ વ્યાપારી જહાજ પર ટેમ્પરરી ચીફ એન્જિનિયર તરીકે મહત્વની જવાબદારી સંભાળી રહ્યા હતા. જહાજના જનરેટરમાં આવેલી ટેકનિકલ ખામીને દુર કરવા નીચે ગયેલા સુરેશ પર હુમલો થયો હતો. સુરેશની પત્ની ભાર્ગવીએ સરકારને અપીલ કરી છે કે તમામ લખાણની કાયદેસર પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવી તેમના પતિનો પાર્થિવ દેહ ભારત લાવવામાં આવે.
ભારત સરકારની આકરી પ્રતિક્રિયા અને રાજદ્વારી કદમ
આ ગંભીર અને સંવેદનશીલ મુદ્દે ભારતના વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે શનિવાર એટલે કે 13 જૂનના રોજ અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિઓ સાથે ફોન પર સીધી વાતચીત કરી હતી. જયશંકરે આ વ્યાપારી જહાજો પર કરાયેલા જીવલેણ હુમલા અને ત્રણ ભારતીય નાવિકોના મોત અંગે ભારતનો સખત વિરોધ નોંધાવ્યો અને સ્પષ્ટ કર્યું કે આવી સૈન્ય કાર્યવાહી કોઈપણ ભોગે યોગ્ય નથી.
બીજી તરફ, નવી દિલ્હીમાં વિદેશ મંત્રાલયે અમેરિકી રાજદ્વારી જેસન મીક્સને બીજી વખત તેડું મોકલીને આકરી નારાજગી દર્શાવી છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જાયસવાલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતીય ક્રૂ સભ્યો ધરાવતા વ્યાપારી જહાજો પર થતા હુમલાઓ તાત્કાલિક બંધ થવા જોઈએ. ભારતે આ ક્ષેત્રમાં શાંતિ અને સુરક્ષા સ્થાપિત કરવા માટે લશ્કરી બળને બદલે રાજદ્વારી અને વાટાઘાટોનો માર્ગ અપનાવવા ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે.
વૈશ્વિક કાયદાનું ઉલ્લંઘન અને અમેરિકાની સફાઈ
આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના નિષ્ણાતોના મતે, આ હુમલો સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ચાર્ટરની કલમ 2(4)નું ખુલ્લું ઉલ્લંઘન છે, જે કોઈપણ રાષ્ટ્ર સામે સૈન્ય બળના પ્રયોગ પર પ્રતિબંધ મુકે છે. રાષ્ટ્રો માત્ર આત્મરક્ષણ માટે અથવા સુરક્ષા પરિષદની મંજૂરીથી જ લશ્કરી પગલાં લઈ શકે છે. ઉપરાંત, આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદાની કલમ 87 અને 90 હેઠળ વ્યાપારી જહાજોને મુક્તપણે અવરજવર કરવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે.
જો કે, આ હુમલા બાદ અમેરિકી સેનાના મધ્ય કમાન્ડ (CENTCOM) દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા ખુલાસામાં જણાવાયું છે કે 'એમટી સેટેબેલો' ટેન્કર ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા વૈશ્વિક પ્રતિબંધો અને નાકાબંધી નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું હતું. અમેરિકાનો દાવો છે કે જહાજને વારંવાર રોકાવા અને તપાસ કરાવવાની ચેતવણીઓ આપવા છતાં આદેશનું પાલન ન થતા લશ્કરી વિમાન દ્વારા તેના પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો.
દરમિયાન, આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ સંગઠન (IMO)ના મહાસચિવ આર્સેનિયો ડોમિંગ્વેઝે પણ અમેરિકી સૈન્યની આ આકરી કાર્યવાહીની આલોચના કરી છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે દરિયામાં વ્યાપારી સંચાલન કરતા સામાન્ય નાવિકોના જીવનને જોખમમાં મૂકવું ક્યારેય સ્વીકારી શકાય નહીં. સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ પણ દરિયાઈ સંગઠનના આ વનલને યોગ્ય ઠેરવી ચિંતા દર્શાવી છે અને આ પ્રકારના કૃત્યોની આકરી નિંદા કરી છે.
વિદેશ નીતિના નિષ્ણાતોનો આ ઘટના અંગેનો અભિપ્રાય
આ વૈશ્વિક ઘટના અંગે અશોક યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર કાંતિ વાજપેયીએ જણાવ્યું છે કે અમેરિકી સરકારે ભારતને આદર્શ વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર તરીકે જોવાની જગ્યાએ વ્યવહારિક હિતોના ચશ્માથી જોવાનું શરૂ કર્યું છે. તેમના મતે વર્તમાન અમેરિકા ભારતને માત્ર એક મોટું બજાર, હથિયારો ખરીદનાર આયાતકાર દેશ અને વ્યાપાર રોકાણના કેન્દ્ર તરીકે જ જુએ છે. ભવિષ્યનું રાજકારણ સંકુચિત વ્યાપારી હિતો પર કેન્દ્રિત થતું જોવા મળી રહ્યું છે.
અન્ય એક ભૂ-રાજકીય વિશ્લેષક જોરાવર દૌલત સિંહે પોતાના આકરા પ્રતિભાવમાં નોંધ્યું છે કે પશ્ચિમી દેશો પોતાના સ્થાનિક કાયદાઓ અને જટિલ નિયંત્રણો પૂરી દુનિયા પર બળજબરીથી થોપવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. પોતાને તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓથી શ્રેષ્ઠ અને ઉપર ગણવાની અમેરિકાની આ નીતિ વૈશ્વિક સ્તરે અસ્થિરતાનું સૌથી મોટું સાબિત કારણ બની રહી છે અને ભારતે આ અંગે કડક વલણ દાખવવું જરૂરી છે.
ગ્લોબલ ટ્રેડ રિસર્ચ ઇનિશિયેટિવ (GTRI)ના ડાયરેક્ટર અજય શ્રીવાસ્તવે અફસોસ વ્યક્ત કર્યો કે લશ્કરી હુમલામાં ત્રણ ભારતીય નાગરિકોના કરુણ મોત થયા હોવા છતાં અમેરિકાએ જાહેર મંચ પરથી એક પણ વખત માફી માંગી નથી. પીડિત પરિવારો પ્રત્યે કોઈ સહાનુભૂતિ પણ દર્શાવવામાં આવી નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમા પર વ્યાપારી જહાજો પર આવા એકપક્ષી સેંકડો હુમલાઓ થવા એ માનવીય મૂલ્યો માટે જોખમરૂપ છે.
ઓમાનના તટ પાસે થયેલી આ કરુણ સૈન્ય કાર્યવાહી અને તેમાં ત્રણ નિર્દોષ નાવિકોના મોતના મામલે ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય અને તમામ સુરક્ષા એજન્સીઓ સંપૂર્ણ સક્રિય બની છે. આગામી સમયમાં ભારતીય નાગરિકો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગો પર સુરક્ષિત વાતાવરણ ઉપલબ્ધ કરાવવા અને આ દુર્ઘટના પાછળના કાયદાકીય સવાલોનો મુત્સદ્દીગીરીથી ન્યાય મેળવવા માટે ભારત સરકાર વૈશ્વિક મંચ પર સતત પ્રયાસો ચાલુ રાખશે.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
