RBI લાવવા જઇ રહ્યું છે નવી પેમેંટ સિસ્ટમ, ઇમરજન્સીમાં પણ કરશે કામ

વિશ્વભરમાં વધી રહેલા સાયબર હુમલાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતીય રિઝર્વ બેંક લાઇટવેઇટ પેમેન્ટ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ (LPSS) શરૂ કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. જે યુદ્ધ અને કુદરતી આફતો દરમિયાન ઓછામાં ઓછા કર્મચારીઓ દ્વારા ગમે ત્યાંથી ઓપરેટ કરી શકાય છે.

આ નવી પેમેન્ટ સિસ્ટમ RTGS, NEFT અને UPI જેવી હાલની પેમેન્ટ સિસ્ટમ માટે ઉપયોગમાં લેવાતી પરંપરાગત ટેક્નોલોજીથી અલગ હશે. આરબીઆઈએ તેના વાર્ષિક અહેવાલ 2023-23માં આ નવી લાઇટવેઇટ અને પોર્ટેબલ પેમેન્ટ સિસ્ટમના ખ્યાલનો ઉલ્લેખ કર્યો છે.

દેશમાં હળવા વજનની પોર્ટેબલ પેમેન્ટ સિસ્ટમની જરૂરિયાતને સમજાવતા, મધ્યસ્થ બેંકે જણાવ્યું હતું કે, હાલની પરંપરાગત ચુકવણી સિસ્ટમો જેમ કે RTGS, NEFT અને UPI મોટી માત્રામાં ચૂકવણીને નિયંત્રિત કરવા માટે રચાયેલ છે. જેના કારણે તેઓ જટિલ વાયર્ડ નેટવર્ક પર આધાર રાખે છે.

RTGS, NEFT અને UPI જેવી હાલની પરંપરાગત ચુકવણી પ્રણાલીઓ કુદરતી આફતો અને યુદ્ધ જેવી આત્યંતિક ઘટનાઓના સમયે અસ્થાયી રૂપે અપ્રાપ્ય બની જાય છે. આ સમસ્યાઓથી છુટકારો મેળવવા માટે આરબીઆઈ આ નવી પેમેન્ટ સિસ્ટમ લાવવાની છે.

આરબીઆઈએ કહ્યું કે નવી પેમેન્ટ સિસ્ટમ આ રીતે કરવામાં આવશે. જે ઓછામાં ઓછા હાર્ડવેર અને સોફ્ટવેર પર ઓછા લોકો દ્વારા ગમે ત્યાંથી ઓપરેટ કરી શકાય છે. કેન્દ્રીય બેંકે કહ્યું કે જો જરૂર પડશે તો તેને સક્રિય કરવામાં આવશે. સામાન્ય સંજોગોમાં, હાલની ચુકવણી પ્રણાલીઓ સક્રિય રહેશે.

આરબીઆઈએ કહ્યું કે તે એવા વ્યવહારો પર પ્રક્રિયા કરશે જે અર્થતંત્રની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે જેમ કે સરકાર અને બજાર સંબંધિત વ્યવહારો. આ સિસ્ટમ શૂન્ય ડાઉન સમયના કિસ્સામાં ચુકવણીની ખાતરી કરી શકે છે.

આ પેમેન્ટ સિસ્ટમનો હેતુ અર્થતંત્રની તરલતા જાળવી રાખવાનો છે. તે સહભાગી સંસ્થાઓને જથ્થાબંધ ચૂકવણી, આંતરબેંક ચૂકવણી અને રોકડની જોગવાઈ જેવી સીમલેસ આવશ્યક ચુકવણી સેવાઓની સુવિધા આપશે.

LPSS પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં ચુકવણી અને પતાવટ પ્રણાલીની સતત કામગીરીને સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે. તે પેમેન્ટ સિસ્ટમના ક્ષેત્રમાં બંકર તરીકે કામ કરશે. આમ ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ અને નાણાકીય બજારના માળખામાં લોકોનો વિશ્વાસ વધારશે.

RBI કેન્દ્રીયકૃત ચુકવણી પ્રણાલીઓમાં ચૂકવણી કરનારના payee name લુકઅપને લાગુ કરવાના વિકલ્પની પણ શોધ કરી રહી છે. રિઝર્વ બેંકે ચુકવણી પ્રણાલીઓની સુરક્ષા અને કાર્યક્ષમતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિવિધ સક્રિય પહેલ કરી છે.

English summary

RBI is going to bring a new payment system, will work even in emergencies