બદ્રીનાથમાં શંખ કેમ નથી વગાડાતો? આની પાછળ છુપાયેલુ છે મોટુ રહસ્ય

By Desk

Published: Thursday, November 2, 2023, 20:26 [IST]

હિન્દુ ધર્મમાં ચાર ધામનું વિશેષ મહત્વ છે. આ જ કારણ છે તે દરેક હિન્દુ તેની લાઈફમાં એક વખત 4 ધામની યાત્રા કરે છે. જો કે તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે બીજા મંદિરોની જેમ ભગવાન બદ્રિનાખના ધામમાં શંખ નથી ફુંકાતો.

બીજા મંદિરોની આરતીમાં ઘંટ અને શંખનો અવાજ ગુંજે છે ત્યારે બદ્રીનાથ ધામમાં ક્યારેય શંખ વગાડવામાં આવતો નથી. બદ્રીનાથ ધામમાં શંખના અવાજની ગેરહાજરી પાછળ વૈજ્ઞાનિક અને પૌરાણિક કારણ છે.

વિજ્ઞાન અનુસાર, શિયાળામાં ચારે બાજુ બરફ પડવા લાગે છે. આ સ્થિતિમાં જો અહીં શંખ વગાડવામાં આવે છે તો તેનો અવાજ પર્વતો સાથે અથડાય છે અને પડઘો પેદા કરે છે. જેના કારણે બરફમાં તિરાડો પડવાની કે બરફનું તોફાન આવવાની શક્યતા છે. ભૂસ્ખલન પણ થઈ શકે છે.

આ જ કારણ હોઈ શકે છે કે પ્રાચીન સમયથી બદ્રીનાથ ધામમાં શંખ વગાડાયો નથી. શંખનો અવાજ તમામ સંગીતનાં સાધનોમાં સૌથી મોટો ગણાય છે. તેનો પડઘો કંપન પેદા કરે છે. આ સિવાય એક પૌરાણિક કારણ પણ છે.

હિન્દુ શાસ્ત્રો અનુસાર, હિમાલયના પ્રદેશમાં રાક્ષસોનો આતંક હતો. ઋષિઓ રાક્ષસોથી ડરતા હતા અને તેમના આશ્રમોમાં પૂજા પણ કરી શકતા ન હતા. એકવાર માતા લક્ષ્મી અહીં બનેલા તુલસી ભવનમાં ધ્યાન કરી રહ્યા હતા. તે જ સમયે ભગવાન વિષ્ણુએ શંખચૂર્ણ નામના રાક્ષસનો વધ કર્યો.

શંખ સામાન્ય રીતે યુદ્ધના અંત પછી વગાડવામાં આવે છે પરંતુ ભગવાન વિષ્ણુ માતા લક્ષ્મીના ધ્યાનને ખલેલ પહોંચાડવા માંગતા ન હોવાથી શંખ વગાડવામાં ન આવ્યો. પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર, ત્યારથી બદ્રીનાથ ધામમાં શંખ વગાડવામાં આવતો નથી.

એક માન્યતા એવી પણ છે કે અહીં સધેશ્વરજીનું મંદિર હતું અને બ્રાહ્મણો પૂજા માટે આવતા હતા. રાક્ષસો તેમને પૂજા કરવાથી રોકતા અને માર મારતા હતા. આ જોઈને સધેશ્વર મહારાજે પોતાના ભાઈ અગસ્ત્ય ઋષિ પાસે મદદ માંગી. જ્યારે ઋષિ ઓગસ્ટ પણ મંદિરમાં પૂજા કરવા ગયા ત્યારે રાક્ષસોએ તેમની સાથે દુર્વ્યવ્હાર કર્યો.

આ પછી અગસ્ત્ય ઋષિએ માતા ભગવતીનું સ્મરણ કર્યું. કહેવાય છે કે તેમની બૂમ સાંભળીને માતા કુષ્માંડા પ્રગટ થયા અને ત્યાં હાજર તમામ રાક્ષસોનો વધ કર્યો. પરંતુ અતાપી અને વાતાપી નામના બે રાક્ષસો ત્યાંથી ભાગી ગયા. અતાપી મંદાકિની નદીમાં સંતાયો અને વાતાપી બદ્રીનાથ ધામમાં જઈને શંખમાં સંતાયો. કહેવાય છે કે ત્યારથી બદ્રીનાથ ધામમાં શંખ ફૂંકવા પર પ્રતિબંધ છે.

Published On November 2, 2023