BJP સાથે મળીને સરકાર નહી બનાવી શકે એકનાથ શિંદે, આ છે કારણ

મહારાષ્ટ્રમાં મહાવિકાસ આઘાડી સરકાર સામે ચાલી રહેલા સંકટ વચ્ચે એક મોટો પ્રશ્ન ઊભો થયો છે કે શું એકનાથ શિંદે પર પક્ષપલટા વિરોધી કાયદો લાગુ થશે? નિયમ કહે છે કે જો તમારી પાસે પાર્ટીના બે તૃતીયાંશ ધારાસભ્યોનું સમર્થન હોય તો આ કાયદો તમારા પર લાગુ પડતો નથી, આવી સ્થિતિમાં શિવસેના પાસે કુલ 55 ધારાસભ્યો છે અને જો 37 ધારાસભ્યો એકનાથ શિંદેની સાથે આવે છે તો પક્ષપલટા વિરોધી કાયદો તેમને લાગુ પડશે. લાગુ થશે નહીં. પરંતુ વાર્તા અહીં સમાપ્ત થતી નથી, આ ધારાસભ્યોની મદદથી એકનાથ શિંદે ભાજપ સાથે સરકાર બનાવી શકશે નહીં અને તેનું કારણ પક્ષપલટા વિરોધી કાયદાની કેટલીક મુખ્ય શરતો છે. આ અંગે કાયદો શું કહે છે તેના પર એક નજર કરીએ.

ભાજપ સાથે સરકાર નહી બનાવી શકે બળવાખોર ધારાસભ્યો

લોકસભાના ભૂતપૂર્વ મહાસચિવ પીડીટી આચાર્યએ સ્ક્રોલને આપેલા ઈન્ટરવ્યુમાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે શિવસેનાના બળવાખોર ધારાસભ્યો ભાજપ સાથે સરકાર બનાવી શકે નહીં. તેમણે કહ્યું કે બળવાખોર ધારાસભ્યો જો તેઓ ભારતીય જનતા પાર્ટીમાં જોડાય તો જ પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા હેઠળ અયોગ્યતા ટાળી શકે છે. પરંતુ તેની બે મુખ્ય શરતો છે, પ્રથમ શરત એ છે કે પિતૃ પક્ષ શિવસેના ભાજપમાં ભળી જાય અને બીજી શરત એ છે કે પક્ષના બે તૃતીયાંશ ધારાસભ્યો વિલીનીકરણ માટે સંમત થાય. એટલે કે, 37 ધારાસભ્યો એક જૂથ તરીકે કામ કરી શકતા નથી, તેમને ભાજપમાં ભળવું પડશે અને આ માહિતી આ ધારાસભ્યો પાસે નથી તેવું લાગે છે.

શું છે નિયમ?

આવી સ્થિતિમાં મોટો પ્રશ્ન એ ઉભો થાય છે કે મૂળ પક્ષ કયો છે, તે કેવી રીતે નક્કી થશે. એક તરફ ઉદ્ધવ ઠાકરે પોતાની પાર્ટીને પિતૃ પક્ષ તરીકે દાવો કરશે તો બીજી તરફ એકનાથ શિંદે પણ આવો જ દાવો કરશે. તે ચૂંટણી પંચ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે કારણ કે ચૂંટણી પંચે શિવસેનાને રાજકીય પક્ષ તરીકે માન્યતા આપી છે, તેથી ચૂંટણી પંચ નક્કી કરશે કે કઈ છાવણી વાસ્તવિક કેમ્પ છે. પરંતુ અહીં સમજવા જેવી મોટી વાત એ છે કે ચૂંટણી પંચ કોના પક્ષમાં આ નિર્ણય આપશે, વિરોધી છાવણી તેનો વિરોધ કરશે અને સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કરશે, તેથી અંતિમ નિર્ણય સુપ્રીમ કોર્ટમાં થશે અને તે એક લાંબી પ્રક્રિયા છે.

કઇ છાવણી મૂળ પક્ષની છે તે કેવી રીતે નક્કી થશે?

મૂળ પક્ષનો નિર્ણય ચૂંટણી પંચ દ્વારા મુખ્યત્વે કોને ચૂંટણી ચિહ્નો ફાળવવામાં આવ્યા હતા તેના આધારે કરવામાં આવે છે. 1969થી અત્યાર સુધી જે પણ વિવાદો સામે આવ્યા છે, તેના આધારે તેનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. અગાઉ કોંગ્રેસનું વિસર્જન થયું ત્યારે ચૂંટણી પંચે આના આધારે પોતાનો નિર્ણય આપ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટના ઘણા જૂના નિર્ણયો પણ છે, જે આ નિર્ણય લેવામાં ચૂંટણી પંચને મદદ કરે છે. આવી સ્થિતિમાં મહારાષ્ટ્રમાં પણ કંઈક આવું જ થશે. વિધાનસભા પક્ષ આમાં કંઈ કરી શકે તેમ નથી. ધારાસભ્ય પક્ષ પક્ષનો હોય છે અને ધારાસભ્ય પક્ષમાંથી પક્ષની રચના થાય છે. આવી સ્થિતિમાં કયા જૂથના કેટલા ધારાસભ્યો છે તેનાથી કોઈ ફરક પડતો નથી.

વિધાનસભા ભંગની ભલામણ કરવાનો વિકલ્પ

વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં વર્તમાન સરકાર રાજ્યપાલને વિધાનસભા ભંગ કરવાની ભલામણ કરી શકે છે, કારણ કે હાલમાં મહાવિકાસ અઘાડીની સરકાર પાસે બહુમતી છે, તેથી રાજ્યપાલે આ નિર્ણય સ્વીકારવો પડશે અને તે સ્વીકારવા બંધાયેલા છે. બીજો વિકલ્પ એ છે કે એકનાથ શિંદે ભાજપના ધારાસભ્યો સાથે મળીને રાજ્યપાલ સમક્ષ સરકાર રચવાનો દાવો કરે. આ ધારાસભ્યો કહી શકે છે કે અમે મહાવિકાસ અઘાડીને સમર્થન પાછું ખેંચી લીધું છે, આવી સ્થિતિમાં રાજ્યપાલ મુખ્યમંત્રીને ગૃહમાં બહુમતી સાબિત કરવા માટે કહી શકે છે. જો ઉદ્ધવ ઠાકરે ગૃહમાં બહુમતી સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો રાજ્યપાલ વિપક્ષના નેતાને પૂછશે કે શું તમે સરકાર બનાવવાની સ્થિતિમાં છો.

ઉદ્ધવ ઠાકરે પાસે વિકલ્પો

બીજો વિકલ્પ એ છે કે શિવસેના આજે બેઠક બોલાવી શકે છે, જો બળવાખોર ધારાસભ્યો બેઠકમાં ભાગ નહીં લે તો શિવસેના તેમની સામે કાર્યવાહી કરી શકે છે એમ કહીને આ ધારાસભ્યોએ પક્ષનું સભ્યપદ છોડી દીધું છે. આ પછી આ ધારાસભ્યોને ગેરલાયક ઠેરવી શકાય છે. ઉદ્ધવ ઠાકરે કહી શકે છે કે ધારાસભ્યોએ બેઠકમાં ભાગ લીધો ન હતો, જે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હતી અને સરકારનું ભવિષ્ય તેના પર નિર્ભર હતું, તેથી તેમને પક્ષના પ્રાથમિક સભ્યપદમાંથી બરતરફ કરવામાં આવે છે.

બાગી ધારાસભ્યોનું આગળનું પગલું

ઉદ્ધવ ઠાકરેની આ કાર્યવાહી બાદ બાગી ધારાસભ્ય કહેશે કે તેમની સામે પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે નહીં અને તેઓ ભાજપમાં ભળવા માંગે છે. આવી સ્થિતિમાં જો ઉદ્ધવ ઠાકરે નક્કી કરે કે તેઓ ભાજપમાં ભળવા માગે છે તો જ વિલીનીકરણ થઈ શકે છે અને સરકાર ટકી શકે છે. પરંતુ ઠાકરે ભાજપમાં ભળી જાય તે શક્ય નથી.

English summary

Eknath Shinde cannot form government with BJP