પીએમ-કુસુમ યોજનાનો પ્રથમ તબક્કો કૃષિમાં સૌર ઉર્જા લક્ષ્યાંકો પ્રાપ્ત કરવામાં નિષ્ફળ ગયો

નવી દિલ્હી, ૮ એપ્રિલ—પ્રધાનમંત્રી કિસાન ઉર્જા સુરક્ષા અને ઉત્થાન મહાભિયાન (PM-KUSUM) યોજનાનો પ્રારંભિક તબક્કો ૩૧ માર્ચના રોજ પૂર્ણ થયો, પરંતુ તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, તેના ઉદ્દેશ્યો પ્રાપ્ત કરવામાં નિષ્ફળ ગયો. ૨૦૧૯ માં શરૂ કરાયેલ, PM-KUSUM એ કૃષિમાં સૌર ઉર્જાના ઉપયોગને આગળ વધારવા માટે ભારતની પ્રાથમિક પહેલ છે.

"ભારતમાં સિંચાઈ માટે સ્કેલિંગ સોલાર પાવર: લેસન્સ ફ્રોમ પીએમ-કુસુમ" નામનો અહેવાલ બુધવારે કાઉન્સિલ ઓન એનર્જી, એન્વાયર્નમેન્ટ એન્ડ વોટર (CEEW), સેન્ટર ફોર સ્ટડી ઓફ સાયન્સ, ટેકનોલોજી એન્ડ પોલિસી (CSTEP) અને ઇન્ટરનેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ (IISD) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો. તેમાં યોજનાના ઘટક A, જેમાં ખેડૂતોની જમીન પર નાના પાયે ગ્રીડ-કનેક્ટેડ સોલાર પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે, અને ઘટક C-FLS, જે હાલના ગ્રીડ-કનેક્ટેડ કૃષિ પંપના ફીડર-લેવલ સોલારાઇઝેશન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, તેની તપાસ કરવામાં આવી હતી.

ઘટક A અને C-FLS કામગીરી

વિશ્લેષણમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે ઘટક A એ તેના 10,000 મેગાવોટના લક્ષ્યાંકના માત્ર 8.4% પ્રાપ્ત કર્યા છે. ઘટક C-FLS માટે, મંજૂર કરાયેલા 35.6 લાખ પંપમાંથી માત્ર 38.2% પંપ સૌર ઉર્જાથી સજ્જ હતા. ઘટક A નો ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોને વધારાની આવક પૂરી પાડવાનો હતો, જ્યારે ઘટક C-FLS નો હેતુ કૃષિ ફીડરોને સૌર ઉર્જાથી સજ્જ કરવામાં ડિસ્કોમને મદદ કરવાનો હતો જેથી કૃષિ વીજળી સબસિડીનો નાણાકીય બોજ ઓછો થાય.

ઓળખાયેલા પડકારો

અહેવાલમાં પ્રગતિને અવરોધતા અનેક અવરોધોની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જેમાં ખેડૂતોની ઓછી જાગૃતિ, જમીન ઉપલબ્ધતાના મુદ્દાઓ, ટેરિફ સધ્ધરતા પડકારો, ગ્રીડ મર્યાદાઓ અને વ્યાપક સંસ્થાકીય અને નાણાકીય અવરોધોનો સમાવેશ થાય છે. આ પરિબળોએ સામૂહિક રીતે યોજનાના પ્રથમ તબક્કા દરમિયાન નબળા પ્રદર્શનમાં ફાળો આપ્યો હતો.

ભવિષ્યના તબક્કાઓ માટે ભલામણો

IISD ના વરિષ્ઠ નીતિ સલાહકાર અનસ રહેમાને યોજનાના આગામી તબક્કામાં આગળ વધતાં રાજ્યોએ ટેરિફ ડિઝાઇન, ગ્રીડ તૈયારી અને ચુકવણી સુરક્ષા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. સૌર સિંચાઈ સુવિધાઓ અને ખેડૂતો બંને માટે આર્થિક રીતે સક્ષમ બને તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ પગલાં મહત્વપૂર્ણ છે.

With inputs from PTI