India-Israel Relation: ભારત-ઇઝરાયેલ સંબંધો, જાણો આઝાદીથી લઇને અત્યાર સુધીની તમામ વિગતો

India-Israel Relation: ઇઝરાયેલ અને ફિલિસ્તીન વચ્ચેનો વિવાદ વર્ષો જૂનો છે. આ સંઘર્ષ ભારત માટે હંમેશા દુવિધાનો વિષય રહે છે. ભારત અને ઇઝરાયેલના સંબંધોનું સિંહાવલોકન કરવામાં આવે, તો આપણને એવું અનુભવ થાય છે. ભારત અને ઇઝરાયેલના સંબંધ ઇસાથી પણ ઘણા વર્ષો પહેલાથી ચાલ્યો આવે છે.

ભારતના કેરળ રાજ્યમાં હજારો વર્ષો પહેલાથી યહૂદી વેપારીઓ રહે છે. ભારત અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ઈસાઈ અને ઈસ્લામના ઉદય પહેલાથી સંબંધો છે. આના ઘણા પુરાવા પ્રાચીન લવન્ટ રાજ્યની સીમાઓમાં ખોદકામમાં મળી આવેલી ભારતીય મૂળની વસ્તુઓમાં જોઈ શકાય છે. કોઈપણ રીતે, વિશ્વના સૌથી જૂના ધર્મો હિંદુ અને યહુદી ધર્મ છે, જે હજુ પણ જીવંત છે.

એક તટસ્થ વિહંગાવલોકન સૂચવે છે કે, તુષ્ટિકરણની રાજનીતિને કારણે ભારતે ક્યારેય ઈઝરાયેલનો પક્ષ લીધો નથી. એવી ધારણા હતી કે, 1947માં ધર્મના આધારે દેશના વિભાજન બાદ ભારત ઈઝરાયેલ તરફ વળશે, પરંતુ દેશમાં મોટી સંખ્યામાં મુસ્લિમો રહેવાના કારણે ભારત આવું પગલું ભરી શક્યું નથી. કોંગ્રેસની મુસ્લિમ તરફી રાજનીતિને કારણે ભારતે ક્યારેય ઈઝરાયેલને સમર્થન આપ્યું નથી.

અંગ્રેજોની ગુલામી અને સાર્વભૌમ રાષ્ટ્ર બન્યા પછી નવી આઝાદી મેળવ્યા બાદ પણ ભારતે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ઠરાવને સમર્થન આપ્યું ન હતું, જેમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા પેલેસ્ટાઇનમાં ઇઝરાયેલ રાજ્યની સ્થાપના કરી હતી.

ઉલ્લેખનીય છે કે, આધુનિક ઇઝરાયેલ રાજ્ય ની સ્થાપના 1948 માં કરવામાં આવી હતી, પરંતુ ભારતે તેને ત્રણ વર્ષ સુધી માન્યતા આપી ન હતી. જ્યારે ભારત પેલિસ્તીનને માન્યતા આપનારો પ્રથમ દેશ હતો.

વિશ્વના શક્તિશાળી દેશો દ્વારા ઇઝરાયેલને માન્યતા મળ્યાના લગભગ ત્રણ વર્ષ પછી ભારતે 1950માં ઇઝરાયેલને સ્વતંત્ર દેશ તરીકે માન્યતા આપી હતી, પરંતુ સ્થાનિક રાજકારણ અને કોંગ્રેસના મુસ્લિમ પક્ષપાતને કારણે ભારત અને ઇઝરાયેલ વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધો 1992 સુધી સ્થગિત રહ્યા હતા. આ સાથે રાજકીય સંબંધો સ્થાપિત કરી શકાયું નથી.

કોંગ્રેસમાં નહેરુ-ગાંધી પરિવારની બહાર દેશનું નેતૃત્વ આવ્યા બાદ, 1992માં પીવી નરસિમ્હા રાવ સરકારે પ્રથમ વખત ઈઝરાયેલ સાથે રાજદ્વારી સંબંધો સ્થાપિત કર્યા અને તેલ અવીવમાં ભારતનું દૂતાવાસ ખોલ્યું હતું. રાજદ્વારી પરંપરાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, ઇઝરાયેલે પણ ભારતની રાજધાની નવી દિલ્હીમાં પોતાનું દૂતાવાસ ખોલ્યું હતું. વધુમાં ઈઝરાયેલે મુંબઈ અને બેંગ્લોર, ભારતમાં તેના કોન્સ્યુલેટ જનરલની સ્થાપના કરી હતી.

નોંધનીય છે કે, ભારતની ઉદાસીનતા છતાં ઇઝરાયલે હંમેશા ભારતનું સમર્થન કર્યું હતું. ઈઝરાયેલે 1971ના યુદ્ધ દરમિયાન ભારતને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ગુપ્ત માહિતી આપી હતી. ઈઝરાયેલે 1999ના કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન પણ મહત્વપૂર્ણ ગુપ્ત માહિતી આપી હતી.

આવા મુશ્કેલ સમયમાં ઈઝરાયેલે ભારતને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ PNG (પ્રિસિઝન ગાઈડેડ મ્યુનિશન) પૂરા પાડ્યા છે. આવા સમયે વિશ્વમાં માત્ર બે જ દેશો એવા હતા કે, જેણે ભારતને ચોક્સાઈપૂર્વક માર્ગદર્શિત યુદ્ધસામગ્રી પ્રદાન કરી હતી, જેમાંથી એક દક્ષિણ આફ્રિકા અને બીજો ઈઝરાયેલ હતો. આ એ જ હથિયાર છે, જેની મદદથી પાકિસ્તાનના ખૂબ જ મજબૂત બંકરો હવાઈ હુમલા દ્વારા નષ્ટ કરી શકાય છે.

1992માં રાજનૈતિક/રાજદ્વારી સંબંધો સ્થપાયા બાદ પણ ભારત અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના સંબંધો બહુ સારા ન કહી શકાય. સંબંધો સારા ન હોઈ શકે તેનું કારણ ખુદ ભારત હતું. કારણ કે, 2004 થી 2014 સુધી દેશમાં માત્ર કોંગ્રેસની જ સરકાર હતી અને વોટ બેંકની રાજનીતિને કારણે કોંગ્રેસ સરકાર ઈઝરાયેલને વધુ મહત્વ આપવા માંગતી ન હતી.

2014માં નરેન્દ્ર મોદી વડાપ્રધાન બન્યા બાદ ભારત અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના સંબંધો ઝડપથી સુધર્યા છે. નવાઈની વાત એ છે કે, જ્યારે ભારતના ઈઝરાયેલ સાથે સારા સંબંધો હતા, ત્યારે કેટલાક આરબ દેશો તેનો વિરોધ કરતા હતા, પરંતુ નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં આવું ન થયું.

વાસ્તવમાં જેમ જેમ ભારત અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના સંબંધો મજબૂત થતા ગયા તેમ તેમ ભારત અને આરબ દેશોના સંબંધો પણ વધુ મજબૂત થતા ગયા. સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને સાઉદી અરેબિયા સહિત ઘણા મુસ્લિમ દેશોએ ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને તેમના દેશનું સર્વોચ્ચ સન્માન આપ્યું હતું. આ રીતે, તેને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને તેમની ટીમની રાજદ્વારી સફળતા કહી શકાય કે, તેઓએ માત્ર ઇઝરાયલ સાથે ખૂબ જ સારા સંબંધો નથી બનાવ્યા, પરંતુ આરબ દેશો સાથે પણ એવા સંબંધો સ્થાપિત કર્યા જે પહેલા ક્યારેય ન હતા.

2017માં જ્યારે ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ઈઝરાયેલની મુલાકાતે ગયા ત્યારે ભારત-ઈઝરાયેલ સંબંધો ચરમસીમાએ પહોંચ્યા હતા.

બંને દેશો અસ્તિત્વમાં આવ્યા કે, સ્વતંત્ર થયા ત્યારથી ભારતના વડાપ્રધાન ઇઝરાયલની મુલાકાતે ગયા હોય તેવો આ પ્રથમ પ્રસંગ હતો. ઈઝરાયેલે આ મુલાકાતને ખૂબ મહત્વ આપ્યું અને વડાપ્રધાનનું ભવ્ય સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું.

આ દરમિયાન સાત મહત્વના કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ પહેલા, જ્યારે પણ કોઈ ભારતીય રાજકારણી ઈઝરાયલ ગયા (વડાપ્રધાન ક્યારેય ગયા ન હતા), ત્યારે તેમના માટે પેલિસ્તીનની પણ મુલાકાત લેવી જરૂરી હતી, પરંતુ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તે પરંપરાને પણ તોડી નાખી હતી.

વડાપ્રધાન મોદી ઈઝરાયેલ ગયા પણ પેલિસ્તીન ગયા ન હતા, પરંતુ તેના કારણે ન તો કોઈ મુસ્લિમ દેશ સાથે ભારતના સંબંધો બગડ્યા અને ન તો કોઈએ તેનો વિરોધ કર્યો હતો. આજે ભારત અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના સંબંધો ઘણા સારા છે.

રશિયા પછી ઈઝરાયેલ ભારતનું સંરક્ષણ શસ્ત્રો અને દારૂગોળાનો બીજો સૌથી મોટો નિકાસકાર છે. ભારત ઇઝરાયેલના સંરક્ષણ સાધનો અને પુરવઠોમાંથી આશરે 43 ટકા મેળવે છે. તેનો અર્થ એ કે, ભારત ઈઝરાયેલનો સંરક્ષણ સાધનોનો સૌથી મોટો ગ્રાહક છે. ભારત ઈઝરાયેલનો વેપાર લગભગ 9 અબજ ડોલર જેટલો છે.

આવી સ્થિતિમાં હાલના હમાસ-ઈઝરાયેલ સંઘર્ષમાં ભારતે ખૂબ જ સ્પષ્ટ સંકેતો આપ્યા છે. તેમના ટ્વિટમાં, વડા પ્રધાને આતંકવાદી હુમલાના પીડિતો સાથે સંવેદના વ્યક્ત કરી અને ઇઝરાયેલના સમર્થનને સમર્થન આપ્યું, જે માનવતાવાદી દ્રષ્ટિકોણથી ખૂબ જરૂરી હતું.

હમાસના લડવૈયાઓએ જે રીતે ઈઝરાયેલની સરહદમાં ઘૂસીને એકપક્ષીય નરસંહાર કર્યો, તે એક સંપૂર્ણ આતંકવાદી ઘટના છે, જેની માનવતાના ધોરણે નિંદા થવી જોઈએ.

ભારત પોતે લાંબા સમયથી આતંકવાદી હિંસાનો શિકાર છે. તે પોતે ઇસ્લામિક ઉગ્રવાદી હિંસા સામે ઝઝૂમી રહ્યો છે. ભારતે આ વાત સારી રીતે સમજવાનું શરૂ કર્યું છે અને તે કહેવાની હિંમત પણ કરી છે. અમેરિકા સહિત યુરોપના મોટાભાગના દેશો ઈઝરાયેલની સાથે છે.

હમાસ દ્વારા શરૂ કરાયેલા આ સંઘર્ષમાં ઈઝરાયેલ ફરી એકવાર જીતશે અને પેલિસ્તીનની સરહદો ચોક્કસપણે વધુ ઓછી થઈ જશે. હા, ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે એક નિવેદન જાહેર કરીને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, ભારત પેલિસ્તીનને લઈને પોતાના જૂના વલણ પર અડગ છે. તેમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી.

English summary

India-Israel Relation: India-Israel relations, know all the details from independence till now