જાણો કેવી રીતે છત્રપતિ શિવાજી મહારાજે નાખ્યો હતો નૌસેનાનો પાયો? શું છે ઇતિહાસ

પ્રધાનમંત્રીએ આજે ​​ભારતીય નૌકાદળના અન્ય એક એરક્રાફ્ટ કેરિયરનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા INS વિક્રાંતને સત્તાવાર રીતે નૌકાદળના કાફલામાં લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આ એરક્રાફ્ટ કેરિયરની ખાસિયત એ છે કે તે સ્વદેશી છે અને તેને ભારતમાં જ બનાવવામાં આવ્યું છે. આ સાથે નૌકાદળના પ્રતીકમાં વધુ એક રસપ્રદ ફેરફાર થયો છે. 70 વર્ષ બાદ નૌકાદળને નવું પ્રતીક મળ્યું છે અને બ્રિટિશ કાળથી ચાલતા સેન્ટ જ્યોર્જ ક્રોસને તેમાંથી હટાવી દેવામાં આવ્યો છે.

નેવીને નવું પ્રતીક મળ્યુ

નવા INS વિક્રાંત સાથે નૌકાદળને પણ આજે નવું પ્રતીક મળ્યું છે. આ પ્રતીક મરાઠા શાસનને દર્શાવે છે જે છત્રપતિ શિવાજી મહારાજના શાસનકાળ દરમિયાન ચરમસીમાએ પહોંચ્યું હતું. નૌકાદળનો નવો ધ્વજ ફરકાવતા પીએમ મોદીએ કહ્યું કે આજ સુધી ભારતીય નૌકાદળ ગુલામીનું પ્રતિક લઈને આવી રહ્યું છે, જેને છત્રપતિ શિવાજીની પ્રેરણાથી બદલવામાં આવ્યું છે. જણાવી દઈએ કે INS વિક્રાંતને આજે નેવી ફ્લીટમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું છે.

શિવાજી સમુદ્ર તટની સલામતી સમજ્યા

તમને જણાવી દઈએ કે નેવીનું નવું પ્રતીક છત્રપતિ શિવાજી મહારાજથી પ્રેરિત છે, જેમણે ભારતીય નૌકાદળનો કાફલો શરૂ કર્યો હતો. તે સમયે કાફલો ટેક્નોલોજી વિના તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાફલાની મદદથી શિવાજી 17મી સદીમાં અંગ્રેજો અને પોર્ટુગીઝોને રોકવામાં સફળ રહ્યા હતા. શિવાજીની નૌકાદળ વિશે વાત કરીએ તો, તે 1650 માં શરૂ થયું, જ્યારે શિવાજીને હિંદ મહાસાગરના કિનારાના વ્યૂહાત્મક મહત્વનો અહેસાસ થયો. ચોલ વંશની ભારતીય શાસકો દ્વારા અવગણના કરવામાં આવી હતી, જેના કારણે પોર્ટુગીઝ બ્રિટિશ ભારતમાં પહોંચ્યા અને અહીંથી દેશ પર નિયંત્રણ મેળવ્યું હતુ.

શિવાજીએ પ્રથમ નૌકાદળની શરૂઆત કરી હતી

ઈન્ડિયા ટુડેના અહેવાલ મુજબ, મરાઠા શાસક પર વિગતવાર પુસ્તક લખનાર વૈભવ પુરંદરેએ આ અંગે વિગતવાર માહિતી શેર કરી છે. ભારતીય દરિયાકાંઠાના મહત્વને સમજ્યા પછી, શિવાજીએ તેના પર કામ કરવાનું શરૂ કર્યું, તેમણે નૌકાદળની રચના કરી. તેઓએ આ વિશે પોર્ટુગીઝ અને ડચ લોકો પાસેથી શીખ્યા, જેમને તે સમયે આ લોકોની પરવાનગી વિના ભારતીય બંદરોનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી ન હતી. શિવાજીએ તે સમયે પ્રારંભિક તકનીકનો ઉપયોગ કરીને હોડી અને જહાજ તૈયાર કર્યા હતા.

કિનારાને સુરક્ષિત કરવા માટે 50 જહાજોનો કાફલો

તેમના શાસનના શિખર પર, શિવાજી ન માત્ર દરિયાઇ કિલ્લાઓ બનાવવામાં સફળ થયા, જેની મદદથી કિનારાને સુરક્ષિત કરી શકાય, પરંતુ 10 હજાર ખલાસીઓ સહિત 50 જહાજોનો કાફલો પણ તૈયાર કર્યો. આ લોકો કોંકડ સુધીના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારની રક્ષા કરતા હતા. શિવાજીએ 1650 માં નૌકાદળને મજબૂત બનાવવાનું શરૂ કર્યું, બે દાયકામાં શિવાજી એક વિશાળ કાફલો બનાવવામાં સક્ષમ હતા અને 1674 માં તેઓ શાસક બન્યા. વિદેશી શાસકો સાથે પોતાની રીતે શિવાજીએ નૌકાદળ સાથે સંબંધિત ટેક્નોલોજીને સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો. જે રીતે તે આ દિશામાં આગળ વધી રહ્યો હતો તેનાથી મુઘલોની ચિંતા પણ વધી ગઈ હતી. તેઓ ડરતા હતા કે તેઓ જળમાર્ગ દ્વારા તેમના પ્રદેશમાં પહોંચી ન જાય અને તેને જીતી ન જાય.

શિવાજીએ વિસ્તાર કર્યો હતો

શિવાજીએ 1664 માં સુરતના બંદર કોટને નાબૂદ કર્યો, જે પછી મુઘલ કપ્તાન ઇનાયત ખાને સંભાળ્યો હતો. દરમિયાન શિવાજીને એ પણ સમજાયું કે ડચ લોકો મલબાર કિનારા પર નિયંત્રણ મેળવી રહ્યા છે, પોર્ટુગીઝ ગોવા પર નિયંત્રણ મેળવી રહ્યા છે અને વેપારને નિયંત્રિત કરી રહ્યા છે. આ પછી શિવાજીએ કોંકણથી પોતાનો વિજય ધ્વજ લંબાવવાનું નક્કી કર્યું. કર્ણાટકના મુખ્ય બંદરો મિરાજન, હોન્નાવર, મેંગલુરુ હતા, જ્યાં મસાલા અને ચોખાનો મોટા પાયે વેપાર થતો હતો. 1665 માં, શિવાજીએ ઘણા વિસ્તારોમાં તેમના પ્રદેશનો વિસ્તાર કર્યો. તેણે કોંકણીઓની મદદથી બસરૂર પર વિજય મેળવ્યો, કોંકણીઓ યુરોપિયન શાસનનો અંત ઇચ્છતા હતા અને શિવાજીએ તેને આમાં મદદ કરી હતી.

કમાન્ડન્ટ સ્તરના અધિકારી

શિવાજીની નૌકાદળ વિશે વાત કરીએ તો, તે સંપૂર્ણપણે સંસ્થાકીય ન હતી, તેમાં કમાન્ડ અને રેન્કના અધિકારીઓ હતા. મરાઠા શાસકો તેમની નૌકાદળ બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા, તે સમયે નૌકાદળનું માળખું એટલું સુવ્યવસ્થિત નહોતું. આ કાફલાનું નેતૃત્વ કમાન્ડન્ટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ સામેલ હતા. શિવાજીએ બે મુસ્લિમોને ટોચના પદ પર મૂક્યા હતા. જેમના નામ હતા દૌલત ખાન અને દરિયા સારંગ. આ લોકો નેવીના સલાહકાર હતા.

અષ્ટકોણનો સંદેશ શું છે

ભારતીય નૌકાદળના પ્રતીકમાં શિવાજીનો સમાવેશ એક નવા યુગની શરૂઆત તરીકે જોવામાં આવે છે. આ દ્વારા તેને નૌકાદળની સંસ્થાનવાદી માનસિકતાના પડછાયામાંથી બહાર કાઢવાનો છે. અષ્ટકોણ આઠ દિશાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે નૌકાદળના બહુપરિમાણીય અભિગમને દર્શાવે છે. નવો ધ્વજ ફરકાવતા પીએમ મોદીએ કહ્યું કે છત્રપતિ શિવાજીએ એવી નૌકાદળની રચના કરી જેણે સમુદ્રમાં આપણી તાકાત વધારી, જેણે દુશ્મનોને પાછળ રાખ્યા. ઈતિહાસ કહે છે કે દુશ્મનોએ આપણા પર બંદરો પર કેવી રીતે નિયંત્રણો લાદ્યા હતા, પરંતુ આજથી આપણે છત્રપતિ શિવાજીની પ્રેરણાથી નૌકા યુદ્ધને આકાશની ઊંચાઈઓ પર લઈ જઈશું. નૌકાદળના પ્રથમ કાફલાના નિર્માણમાં શિવાજીના યોગદાનની યાદમાં નવું પ્રતીક બનાવવામાં આવ્યું છે.

English summary

Know how Chhatrapati Shivaji Maharaj laid the foundation of Navy?