ચંદ્ર પર વિજળી પહોંચાડવાની તૈયારીઓ કરી રહ્યાં છે વૈજ્ઞાનિક, રાતો રાત કેવી રીતે ભાગશે અંધારૂ?

નાસાએ 5 દાયકા બાદ ફરી એકવાર ચંદ્રની સપાટી પર અવકાશયાત્રીઓને ઉતારવાની તૈયારી કરી છે. પરંતુ, નવું મિશન પાછલા મિશનની સરખામણીમાં ખાસ છે. આ વખતે માણસ માત્ર માનવ ધ્વજ રોપવા માટે ચંદ્ર પર જઈ રહ્યો નથી. આ વખતે આર્ટેમિસ મિશન લાંબા સમય માટે છે. લાંબા સમય સુધી ત્યાં રહેવા માટે ત્યાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવું પડશે. તે આગામી દાયકામાં મંગળ મિશન પહેલાં તેમના માટે રિહર્સલ મિશન પ્રકાર પણ છે. પરંતુ, આમાં ઘણા પડકારો છે. કારણ કે, આ વખતે ચંદ્ર પર, જ્યાં અવકાશયાત્રીઓ પગ મૂકશે, ત્યાં 14 દિવસ સુધી સૂર્યપ્રકાશ જોવાનું દુર્લભ છે. આવી સ્થિતિમાં સંકટ છે કે વીજળીની વ્યવસ્થા કેવી રીતે થશે? તાજેતરના સમયમાં, વૈજ્ઞાનિકો અને નિષ્ણાતો આના પર વિચાર-મંથન કરી રહ્યા છે.

આર્ટેમસ મિશનથી જોડાયેલા છે પડકારો

અમેરિકન સ્પેસ ઓર્ગેનાઈઝેશન નાસા પચાસ વર્ષ બાદ પ્રથમ વખત ચંદ્ર પર અવકાશયાત્રીઓને મોકલવા જઈ રહ્યું છે. આ વખતે નાસાનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર મનુષ્યોને ચંદ્રની સપાટી પર ઉતારવાનો નથી, પરંતુ આર્ટેમિસ મિશનનો ઉદ્દેશ્ય ત્યાં લાંબા સમય સુધી રહેવા માટે જરૂરી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવાનો છે. આ એટલા માટે છે કે તેને ત્યાં લાંબા સમય સુધી શોધી શકાય અને તેના પર સંશોધન કરી શકાય. પરંતુ, એપોલો મિશનથી વિપરીત, આર્ટેમિસ મિશન ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર અવકાશયાત્રીઓને લેન્ડ કરવા માટે તૈયાર છે. કારણ કે, આર્ટેમિસ બેઝકેમ્પ અહીં એટકેન બેસિનમાં ઊભો કરવાનો છે. નોંધપાત્ર રીતે, એપોલોએ ચંદ્રના વિષુવવૃત્તીય ક્ષેત્રમાં ઉતરાણ કર્યું હતું. ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ સાથે ઘણી વિશેષતાઓ સંકળાયેલી છે. આ પ્રદેશમાં ઘણા એવા ખાડાઓ છે જે કાયમ માટે પડછાયાવાળા હોય છે. આ સાથે, આ વિસ્તારમાં રાત્રિ ચક્ર 14 દિવસનું છે, જેને ચંદ્ર રાત્રિ કહેવામાં આવે છે.

ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર વિજળી સંકટ

આર્ટેમિસ મિશનના અવકાશયાત્રીઓ ચંદ્રની ધાર પર લ્યુનર નાઈટનો સામનો કરશે જ્યાં તેઓ ઉતરશે. એટલે કે જ્યાં 14 દિવસ સુધી સૂર્યપ્રકાશ નહીં પહોંચે, જેના કારણે વીજળી માટે સૌર ઉર્જાનો સ્ત્રોત મર્યાદિત થઈ જશે. અર્થ, આર્ટેમિસના અવકાશયાત્રીઓ, અવકાશયાન, રોવર્સ અને અન્ય કાર્યો માટે વીજળીના વધારાના સ્ત્રોતની જરૂર પડશે. યુનિવર્સ ટુડેના એક અહેવાલ અનુસાર, ઓહિયો એરોસ્પેસ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અને નાસા ગ્લેન રિસર્ચ સેન્ટરે પૃથ્વીથી દૂર લાંબા ગાળાના મિશન માટે ઊભી થતી આ સમસ્યાને ઉકેલવા માટે તાજેતરમાં બે સ્પેસ ન્યુક્લિયર ટેક્નોલોજી વર્કશોપનું આયોજન કર્યું હતું, જેમાં વિશ્વભરના પરમાણુ વૈજ્ઞાનિકોએ અને નિષ્ણાતોએ ભાગ લીધો હતો.

પરમાણુ ઉર્જા પેદા કરવા પર વિચાર

નાસા ગ્લેન યુએસ સ્પેસ સંસ્થા માટે પાવર સિસ્ટમ્સ સંશોધન પર કામ કરે છે. અહીંના એન્જિનિયરો અને ટેકનિશિયનો વીજળી ઉત્પાદન, ઊર્જા સંરક્ષણ અને તેના સંગ્રહ પર સંશોધન કરે છે. આ ઉર્જા સૌર અને થર્મલ પાવરથી લઈને બેટરી, રેડિયોઆઈસોટોપ્સ, ફિશન અને રિજનરેટિવ ફ્યુઅલ સેલ સુધીની હોઈ શકે છે. જ્યારે, ઓહિયો એરોસ્પેસ ઇન્સ્ટિટ્યુટ એ એક બિન-નફાકારક સંશોધન જૂથ છે જે એરોસ્પેસ સંશોધનમાં સરકાર અને ઉદ્યોગો વચ્ચે સેતુ તરીકે કાર્ય કરે છે. આર્ટેમિસ મિશનના સંબંધમાં, આ સંસ્થાઓ ન્યુક્લિયર-થર્મલ અને ન્યુક્લિયર-ઇલેક્ટ્રિક પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ્સ પર વિશેષ મંથન કરી રહી છે. પ્રથમ કિસ્સામાં, પરમાણુ રિએક્ટરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેના દ્વારા પ્રવાહી હાઇડ્રોજન જેવા પ્રોપેલન્ટ્સને ગરમ કરવામાં આવે છે. બીજા કિસ્સામાં રિએક્ટર ચુંબકીય એન્જિન માટે વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે, જે ઝેનોન જેવા નિષ્ક્રિય ગેસને આયનાઇઝ કરે છે.

આવા મિશન માટે વિજળી જરૂરી

જ્યાં સુધી આર્ટેમિસ મિશનનો સવાલ છે ત્યાં સુધી સેંકડો એન્જિનિયરો અને નિષ્ણાતોએ ન્યુક્લિયર ટેક્નોલોજી વર્કશોપમાં પોતાનો અભિપ્રાય આપ્યો છે. આમાં ફિશન સરફેસ પાવરથી લઈને સ્પેસ ન્યુક્લિયર પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ પર ચર્ચા કરવામાં આવી છે. NASA દ્વારા જારી કરવામાં આવેલી અખબારી યાદીમાં, તેના ફિશન સરફેસ પાવર પ્રોજેક્ટ મેનેજર ટોડ ટોફિલે જણાવ્યું હતું કે, 'ચંદ્ર અને મંગળની શોધ માટે વિશ્વસનીય ઊર્જા આવશ્યક છે.... સ્થાનને મજબૂત, વિશ્વસનીય ઊર્જા આપી શકે છે. જેમ જેમ આપણે ફિશન સરફેસ પાવર અને ન્યુક્લિયર પ્રોપલ્શન જેવા પ્રોજેક્ટ્સ સાથે આગળ વધીએ છીએ, ત્યારે આપણે શું શીખી શકીએ તે જોવા માટે NASA અને અન્ય એજન્સીઓમાં ભૂતકાળમાં કરવામાં આવેલા કામને જોવું યોગ્ય છે.

ભવિષ્યના મિશન માટે આવી ઉર્જા ઉપયોગી

નાસા ગ્લેમના સ્પેસ સાયન્સ પ્રોજેક્ટ ઓફિસના ચીફ ટિબોર ક્રમિકના જણાવ્યા અનુસાર, 'ચંદ્ર પર પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે, ખાસ કરીને લુનર નાઇટના સમયે, જેના માટે તૈયારીઓ કરવી પડશે. અમે આ ક્ષેત્રમાં જીવનના તમામ ક્ષેત્રના લોકો સાથે ચર્ચા કરી છે અને ઉકેલો શોધવા પર કામ કર્યું છે. વર્કશોપથી અમને ઘણું શીખવા મળ્યું છે. અમને સૂર્યમંડળમાં વધુ મુશ્કેલ સ્થાનો માટે તૈયારી કરવાની દિશા મળી છે. કારણ કે, આર્ટેમિસ મિશનની સફળતા પણ 2030ના દાયકામાં મંગળ પર મનુષ્યને ઉતારવાના લક્ષ્ય સાથે જોડાયેલી છે. આ બધા માટે ન્યુક્લિયર પ્રોપલ્શન અને ન્યુક્લિયર રિએક્ટર વધુ સારો વિકલ્પ બની શકે છે, જેમાં સરફેસ કેમ્પ માટે વીજળીની સમસ્યાનો ઉકેલ છે અને લાંબા મિશન માટે અવકાશયાન માટે પણ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

English summary

Scientists are making preparations to send electricity to the moon