ખેતીવાડી પર એલ નિનોનું સંકટ: અસરોને પહોંચી વળવા સરકારનો મેગા એક્શન પ્લાન, ગુજરાત સહિત 315 જિલ્લાઓ માટે ખાસ રણન

ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્ર અને ચોમાસા પર વૈશ્વિક હવામાનની ફિનોમિના 'એલ નિનો' (El Nino) ની સંભવિત નકારાત્મક અસરોને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો અત્યારથી જ એક્શન મોડમાં આવી ગઈ છે. ચોમાસા દરમિયાન વરસાદની અનિયમિતતા કે ખેંચના કારણે પાકને નુકસાન ન થાય તે માટે એક વ્યાપક રાષ્ટ્રીય એક્શન પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આ યોજના હેઠળ ગુજરાત સહિત દેશના 12 મહત્વપૂર્ણ રાજ્યોના 315 જિલ્લાઓને આવરી લેવામાં આવ્યા છે, જ્યાં એલ નિનોની અસર થવાની સૌથી વધુ સંભાવના છે. કૃષિ મંત્રાલય અને વૈજ્ઞાનિકોની ટીમે સંયુક્ત રીતે આ જિલ્લાઓ માટે ખાસ કૃષિ એડવાઇઝરી અને રોડમેપ તૈયાર કર્યો છે.

ખેડૂતો માટે પાકની પસંદગી અને વૈકલ્પિક આયોજન

એક્શન પ્લાનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોને પરંપરાગત ખેતીના બદલે ઓછા પાણીએ ઓગળતા અને ટૂંકા ગાળામાં તૈયાર થતા પાકો તરફ વાળવાનો છે. કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા ખેડૂતોને માર્ગદર્શન આપવામાં આવી રહ્યું છે કે જો મુખ્ય ચોમાસુ વરસાદ મોડો પડે અથવા ઓછો થાય, તો ડાંગર કે શેરડી જેવા વધુ પાણી માંગતા પાકોના બદલે બાજરી, જુવાર, કઠોળ અને તેલીબિયાં જેવા ઓછા પાણી વાળા વૈકલ્પિક પાકોની વાવણી કરવી. આ ઉપરાંત, દુષ્કાળ પ્રતિરોધક (Drought-resistant) બિયારણોનું વિતરણ પણ સબસીડી સાથે શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.

સિંચાઈ અને જળ વ્યવસ્થાપન પર વિશેષ ભાર

એલ નિનોના કારણે ઊભી થનારી સંભવિત પાણીની તંગીને પહોંચી વળવા માટે વોટર મેનેજમેન્ટ (Water Management) ને આ પ્લાનનું કેન્દ્રબિંદુ બનાવવામાં આવ્યું છે. સરકાર દ્વારા ખેડૂતોને ટપક સિંચાઈ (Drip Irrigation) અને ફુવારા પદ્ધતિ (Sprinkler System) નો મહત્તમ ઉપયોગ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી રહ્યા છે. આ સાથે જ, નહેરો અને ડેમોમાંથી પાણીના વિતરણનું આયોજન પણ અત્યારથી જ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેથી કટોકટીના સમયે ઊભા પાકને બચાવવા માટે પૂરતું પાણી પૂરું પાડી શકાય.

તકનીકી સલાહ અને ડિજિટલ માર્ગદર્શન

ગામડાઓ સુધી આ માહિતી પહોંચાડવા માટે કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો (KVK) અને ગ્રામસેવકોને સક્રિય કરવામાં આવ્યા છે. ખેડૂતોને તેમના મોબાઈલ પર એસએમએસ (SMS) અને વોટ્સએપ ગ્રુપ્સ દ્વારા હવામાનની પળેપળની અપડેટ અને કયા સમયે કયો ખાતર કે દવાનો ઉપયોગ કરવો તેની તકનીકી સલાહ આપવામાં આવી રહી છે.

સરકારનું લક્ષ્ય એ છે કે ટેકનોલોજી અને યોગ્ય આયોજનના સમન્વયથી એલ નિનોના જોખમને ન્યૂનતમ કરી શકાય અને દેશની ખાદ્ય સુરક્ષા તેમજ ખેડૂતોની આર્થિક સ્થિતિને કોઈ મોટો ફટકો ન પડે.