IL & FS કેવી રીતે સામાન્ય માણસ માટે બની શકે છે મુસીબત?

ગુરુવારે શેર બજાર 800 પોઈન્ટથી વધુ તુટ્યુ અને ડૉલરની સામે રૂપિયો પણ 73.81ના ઐતિહાસિક સ્તરે પહોંચી ચૂક્યો છે.

Updated: Friday, October 5, 2018, 17:38 [IST]

ગુરુવારે શેરબજાર 800 પોઈન્ટથી વધુ તુટ્યુ અને ડૉલરની સામે રૂપિયો પણ 73.81ના ઐતિહાસિક સ્તરે પહોંચી ચૂક્યો છે. શેર બજાર અને રૂપિયાની કિંમત છેલ્લા કેટલાક દિવસથી સતત ઘટી રહી છે. આ પહેલા 21 સપ્ટેમ્બરે શેર બજારમાં એક જ કલાકમાં 1500 અંકનો કડાકો થયો હતો, જો કે બાદમાં બજાર કમબેક થયું હતું. માર્કેટના આ વલણ પાછળ ઘણાબધા કારણ હોઈ શકે છે. પરંતુ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર લિઝીંગ એન્ડ ફાઈનાન્સિયલ સર્વિસિઝ એટલે કે IL & FSનું સંકટ દેશમાં તૂટતા બજારનું કારણ મનાઈ રહ્યું છે. આ કંપનીમાં એલઆઈસીનો સૌથી વધુ 25.34 ટકા હિસ્સો છે. કહેવાઈ રહ્યું છે કે જો IL & FS ડૂબશે તો દેશમાં હાહાકાર થશે. આ ઘટનાને ભારતનું લેહમેન સંકટ પણ કહેવાઈ રહી છે.

શું છે IL & FS ?

ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર લિઝીંગ એન્ડ ફાઈનાન્સિયલ સર્વિસિઝ (IL & FS) 30 વર્ષ જૂની કંપની છે, જે દેશમાં માળખાગત સુવિધાઓ તૈયાર કરવા માટે લૉન આપે છે. સપ્ટેમ્બરના એન્ડ સુધી આ કંપની પોતાના લેણદારોને 3800 કરોડ નહોતી ચૂકવી શકી. આ કંપનીમાં સરકારી કંપનીઓનો હિસ્સો 40 ટકા કરતો વધુ છે, એટલે કે દેશમાં આર્થિક સ્થિરતા જાળવવા માટે IL & FSને જાળવી રાખવી જરૂરી છે. IL & FSની સંપત્તિ 15.77 બિલિયન ડૉલર છે, તેમ છતાંય કંપની પર મોટું દેવું છે. સરકારનું કહેવું છે કે કંપનીમાં ખરાબ આર્થિક મેનેજમેન્ટને પગલે આવું થયું છે.

કેટલું છે દેવુ?

IL & FS અને તેની સહાયક કંપનીઓ પર લગભગ 12 બિલિયન ડૉલર એટલે કે 91,000 કરોડ રૂપિયાનું દેવુ છે. આ ઘટનાની તુલના હવે 2009ના સત્યમ કૌભાંડ સાથે પણ થઈ રહી છે. સરકારનું કહેવું છે કે કંપનીના મેનેજમેન્ટે પોતાની વિશ્વસનિયતા ગુમાવી છે. એટલે સરકારે ગત સપ્તાહે છ પસંદગીના ઉમેદવારો સાથે IL & FSના બોર્ડમાં પરિવર્તન કર્યા છે, સાથે જ નવા બોર્ડને IL & FSમાં મૂડીને પ્રવાહી બનાવી આગળ ભૂલ ન થાય તેની જવાબદારી સોંપાઈ છે. સાથે જ સરકારે IL & FSમાં કોઈ પ્રકારનું કૌભાંડ છે કે નહીં તેની તપાસના આદેશ પણ આપ્યા છે.

સામાન્ય માણસ માટે કેમ સંકટ ?

કંપનીને હાલ દેવુ ચૂકવવા માટે 4 હજાર કરોડની તાત્કાલિક જરૂર છે. આ પૈસા LIC કે પછી SBIમાંથી આવે તેવૂ ચર્ચા છે. આ બંનેનો IL & FSમાં 30 ટકા કરતા વધુ ઈક્વિટી છે. કંપનીની આ હાલતને કારણે કંપની પરથી રોકાણકારોએ વિશ્વાસ ગુમાવ્યો છે. સવાલ એ છે કે ક્યાં સુધી મોટી કંપનીઓને બચાવવા માટે LIC અને SBIની મદદ લેવાશે. આ બંનેમાં નાના રોકાણકારોના પૈસા જમા હોય છે, અને આ પૈસા જો સ્ટોક માર્કેટ કે ઈક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાયા અને IL & FS જેવા સંકટને કારણે શેરબજાર ગગડશે, તો સામાન્ય માણસોના પૈસા ડૂબી શકે છે. ફક્ત સપ્ટેમ્બરમાં જ બીએસઈમાં લિસ્ટેડ કંપનીઓના 14 લાખ કરોડ રૂપિયા ડૂબી ચૂક્યા છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે પીએફમાં જમા લાખો નાના કર્માચારીઓના પૈસા IL & FS સંકટને કારણે ખતરામાં છે, સાથે જ નિશ્ચિત આવક ધરાવતા ફંડ પણ ખતરામાં છે.

સંકટની કેવી પડશે અસર?

IL & FSએ દેશની મોટી મોટી નિર્માણ યોજનાઓ પૂરી કરવામાં યોગદાન આપ્યું છે. દિલ્હી-નોઈડા ટોલ બ્રિજ, IL & FS તામિલનાડુ પાવર કંપની, જમ્મુ શ્રીનગર વચ્ચે દરેક ઋતુમાં ખુલ્લી રહે તેવી પટનીટોપ સુરંગ મહત્વના ઉદાહરણ છે. આ કંપની શિયાળામાં પણ શ્રીનગર અને કારગીલ વચ્ચેનો માર્ગ ખુલ્લો રહે થે માટે 11 હજાર ફૂટની ઉંચાઈ પર જોજી-લામાં મહત્વાકાંક્ષી અને પડકારપૂર્ણ સુરંગ બનાવી રહી છે. એટલે જ જો કંપની પર સંકટ વધશે, તો સરકાર પાસે આ તમામ પ્રોજેક્ટ માટે પૈસા નહીં રહે. પરિણામે આવા પ્રોજેક્ટ્સ અટકી જશે.