Lok Sabha Election 2024 : ઉત્તર પ્રદેશમાં બીજેપી-સમાજવાદી પાર્ટીની અગ્નિ પરિક્ષા

લોકસભા ચૂંટણીમાં દિલ્હીનો રસ્તો ઉત્તર પ્રદેશથી જાય છે. એટલે જ બીજેપી સહિતની તમામ પાર્ટીઓ અહીં જોર લગાવી રહી છે. આ વખતે ઉત્તર પ્રદેશમાં બીજેપી અને સમાજવાદી પાર્ટી માટે અગ્નિ પરિક્ષા છે.

ત્રીજા તબક્કાની ચૂંટણીમાં ઉત્તર પ્રદેશથી બીજેપીને મોટી આશા છે તો સૌથી મોટો પડકાર સમાજવાદી ચક્રવ્યુહને તોડીને 2019માં જીતેલી બેઠકો જાળવી રાખવાનો છે.

યાદવ પ્રભુત્વ ધરાવતી 10 લોકસભા બેઠકોમાંથી જ્યાં 7 મેના રોજ મતદાન થવાનું છે, ભાજપે 2019માં આઠ બેઠકો જીતી હતી. પ્રથમ બે તબક્કામાં 16 બેઠકો પર મતદાનમાં આરએલડીને સમર્થન મળ્યું જ્યારે ત્રીજા તબક્કામાં આ વિસ્તારોમાં ભાજપના કોઈ સહયોગી નથી.
જો કે, સૌથી મોટી યાદવ મહાસભાને પોતાની સાથે લાવીને બીજેપી યાદવ મતો તોડવા સતત પ્રયાસ કરી રહી છે. મધ્યપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી મોહન યાદવ ઉત્તર પ્રદેશના પછાત વર્ગોને પક્ષની તરફેણમાં લેવા માટે સતત પ્રયાસો કરી રહ્યા છે.
બીજી તરફ સપાના સ્થાપક મુલાયમ સિંહ યાદવની ગેરહાજરીમાં પહેલી લોકસભાની ચૂંટણી લડી રહેલા પાર્ટીના વડા અખિલેશ યાદવ પોતે ચૂંટણી મેદાનમાં ઉતરીને સમાજવાદી પાર્ટીની ખોવાયેલી પ્રતિષ્ઠા પાછી મેળવવા માટે તમામ શક્તિથી પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. સપા માટે આ ચૂંટણી કરો યા મરો જેવી બની ગઈ છે.
ભારતીય જનતા પાર્ટીએ ઉત્તર પ્રદેશમાં 80માંથી 75 બેઠકો જીતવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. 2014માં ભાજપને 71 બેઠકો મળી હતી પરંતુ 2019માં બેઠકોની સંખ્યા ઘટીને 62 થઈ ગઈ હતી.
ત્રીજી વખત દિલ્હીની ગાદી પર કબજો કરવા ભાજપે ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારમાં સખત મહેનત કરી છે અને એનડીએના જૂના સાથી પક્ષોને ફરી એકવાર ભેગા કર્યા છે.
ઉત્તર પ્રદેશ જીતવા બીજેપીએ અપના દળ, ઓમપ્રકાશ રાજભર, સંજય નિષાદની પાર્ટી સાથે ગઠબંધન કર્યું છે, જ્યારે પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં જાટ મતદારોને રીઝવવા RLDને NDAમાં પાછી લાવી છે. ત્રીજા તબક્કામાં રાજ્યની દસ લોકસભા બેઠકો પર મતદાન થશે.
આમાં સંભલ, હાથરસ, આગ્રા, ફતેહપુર સીકરી, ફિરોઝાબાદ, મૈનપુરી, એટાહ, બદાયું, આમલા અને બરેલીનો સમાવેશ થાય છે. આમાંથી બીજેપીએ 2014માં 10માંથી 7 બેઠકો જીતી હતી, જ્યારે 2019માં ઉત્તર પ્રદેશના બાકીના પ્રદેશો કરતાં ભાજપની બેઠકો ઘટી હતી.
આ યાદવ પ્રભુત્વ ધરાવતા વિસ્તારોમાં બીજેપીએ તેની વિશ્વસનીયતા મજબૂત કરી અને 2019 માં 10માંથી 8 બેઠકો જીતવામાં સફળ રહી તો સમાજવાદી પાર્ટી માત્ર બે બેઠકો સંભલ અને મૈનપુરી જીતી હતી. ભાજપે 2014માં સંભલ સીટ જીતી હતી પરંતુ મૈનપુરી સીટ 1996થી સમાજવાદી પાર્ટી પાસે છે.
ત્રીજા તબક્કાની સીટો પર ઓબીસીનું વર્ચસ્વ છે, જેમાં યાદવ, લોધ, કચ્છી, શાક્ય અને મુરાવ સમુદાયના લોકોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત અહીં મુસ્લિમ મતદારો પણ મોટી સંખ્યામાં છે.
એટાહ, ફિરોઝાબાદ, મૈનપુરી, બદાયું અને સંભલ જેવી લોકસભા બેઠકો પર યાદવ મતદારો નિર્ણાયક સ્થિતિમાં છે. અહીં મુસ્લિમ વોટ મળ્યા બાદ સપાના ઉમેદવારો મજબૂત સ્થિતિમાં આવે છે. સંબલ, બરેલી, અમલા, બદાયું અને ફિરોઝાબાદની બેઠકો પર પણ મુસ્લિમ મતદારોની સારી પકડ છે.
ઇટાહમાં લોધ મતદારો નિર્ણાયક છે, જ્યારે બદાયું અને મૈનપુરીમાં કચ્છી, શાક્ય અને મુરાઇ સમુદાયનો પ્રભાવ છે.
કદાચ એટલે જ અખિલેશ યાદવ માટે આ કપરી પરીક્ષા છે. સપાની રચના બાદ તમામ ચૂંટણીઓમાં મુલાયમે મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી. અખિલેશ યુપીમાં વિપક્ષી ગઠબંધનની આગેવાની કરી રહ્યા છે. છેલ્લી બે લોકસભા ચૂંટણી અને વિધાનસભા ચૂંટણીમાં સપા કંઈ ખાસ કરી શકી નથી.
ગ્રાસરૂટ લીડર હોવાથી મુલાયમ પાર્ટીને યાદવોની પાર્ટી બનાવવાની સાથે પછાત વર્ગની પાર્ટી તરીકે પણ જાળવી શક્યા હતા. આ શક્ય બન્યું કારણ કે તેમનું પછાત વર્ગના નેતાઓ સાથે વધુ સારૂ સંકલન હતું.
ઇટાવા, મૈનપુરી અને કન્નૌજની યાદવ પ્રભુત્વવાળી બેઠકો પર મજબૂત MY સમીકરણને કારણે તેઓ હંમેશા મેદાનમાં વિજયી રહ્યા. યાદવ સિવાય અન્ય પ્રભાવશાળી પછાત જાતિઓ પર તેમની પકડને કારણે તે હંમેશા આગળ રહ્યા. અખિલેશની રાજનીતિમાં ક્યારેક એવું લાગે છે કે પાર્ટીના મુખ્ય મતદારો યાદવ અને મુસ્લિમો તેમને છોડી દેશે.
આઝમ ખાન આજે અખિલેશની સાથે કેટલા છે તે પણ સમજાતું નથી. ઓમપ્રકાશ રાજભર, સંજય નિષાદ, જયંત ચૌધરી, દારા સિંહ ચૌહાણ, કેશવ દેવ મૌર્ય વગેરેએ વિદાય લીધી છે. અપના દળ કામેરાવાડી સાથે પણ તેના સંબંધો બગડ્યા છે. સમાજવાદી પાર્ટી માટે સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આ વખતે બહુજન સમાજ પાર્ટી તેની સાથે નથી.
ગઈ વખતે જ્યારે એસપીએ બસપા અને આરએલડી સાથે ગઠબંધન કરીને ચૂંટણી લડી હતી ત્યારે તે આ દસમાંથી બે બેઠકો જીતવામાં સફળ રહી હતી.
જો કે આ વખતે કોંગ્રેસ સાથે સમજૂતી થઈ ગઈ છે પરંતુ બહુજન સમાજ પાર્ટીના મેદાનમાં ઉતર્યા બાદ લગભગ તમામ બેઠકો પર ત્રિકોણીય મુકાબલો જોવા મળી રહ્યો છે. આ વખતે સપાએ યાદવ પરિવારની બહારના લોકોને ટિકિટ આપી નથી.
યાદવોને સપાના મુખ્ય સમર્થક માનવામાં આવે છે પરંતુ માત્ર પરિવારના સભ્યોને જ ટિકિટ આપવામાં આવી હોવાથી યાદવોમાં પણ નારાજગી છે. ભાજપ અને બસપા આ મુદ્દે જોરશોરથી પ્રચાર કરી રહ્યા છે.
એ વાત જાણીતી છે કે સપાએ યાદવ સમુદાયના માત્ર પાંચ ઉમેદવારોને મેદાનમાં ઉતાર્યા છે, જેમાં કન્નૌજ બેઠક પરથી અખિલેશ યાદવ પોતે, તેમની પત્ની ડિમ્પલ યાદવ મૈનપુરીથી, પિતરાઈ ભાઈ ધર્મેન્દ્ર યાદવ આઝમગઢથી, આદિત્ય યાદવ, બદાયુંથી શિવપાલ યાદવનો પુત્ર આદિત્ય યાદવ અને ફિરોઝાબાદ બેઠક પરથી રામ ગોપાલ યાદવનો પુત્ર અક્ષય યાદવ ચૂંટણી લડી રહ્યા છે.
આ મુદ્દાની ગંભીરતાને સમજીને માયાવતીએ તેનો ફાયદો ઉઠાવવા માટે તેમની પાર્ટી વતી યાદવ સમુદાયના ચાર ઉમેદવારો આપ્યા છે. આ એક નવું સમીકરણ છે જે ચાલી શકે છે. મોકો જોતા ભારતીય જનતા પાર્ટી અખિલેશ યાદવને તેમના પરિવાર સાથે સંબંધિત બેઠકોમાં શક્ય તેટલું સામેલ રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે જેથી તેઓ અન્ય બેઠકો માટે સમય કાઢી ન શકે.
ત્રીજા તબક્કા માટે ચૂંટણી પ્રચાર એક દિવસ પછી સમાપ્ત થશે. જ્યારે ભારતીય જનતા પાર્ટી અને તેના મોટા નેતાઓ ચોથા તબક્કાની ચૂંટણીના પ્રચારમાં વ્યસ્ત છે ત્યારે અખિલેશ યાદવ હજુ ત્રીજા તબક્કામાં અટવાયેલા છે. આ દરમિયાન ભારતીય જનતા પાર્ટીએ 5 મેના રોજ ઇટાવામાં વડાપ્રધાનની સભાનું આયોજન કર્યું છે.
ભાજપના રણનીતિકારોનું માનવું છે કે આ સભાથી ઘણી બેઠકોનું કામ થઈ જશે. ઉલ્લેખનીય છે કે લોકસભા ચૂંટણીના ત્રીજા તબક્કામાં ઉત્તર પ્રદેશની યોગી સરકાર અને તેના સાત મંત્રીઓની પ્રતિષ્ઠા પણ દાવ પર લાગી છે.
આ ચૂંટણી આ મંત્રીઓ તેમજ યોગી સરકારની પ્રતિષ્ઠા અને જનતાના વિશ્વાસની કસોટી કરવા જઈ રહી છે. ભાજપમાં પણ આંતરિક લડાઈ ચાલી રહી છે. ભાજપ ઘણી બેઠકો પર વિભાજનમાં છે. બીજેપી ધારાસભ્ય ચૌધરી બાબુલાલ આગ્રા જિલ્લાની ફતેહપુર સીકરી લોકસભા સીટ પરથી બીજેપી ઉમેદવાર રાજકુમાર ચાહર સામે ઉભા છે.
રાજકુમાર ચહરના વિરોધમાં તેમણે તેમના પુત્ર રામેશ્વર ચૌધરીને અપક્ષ તરીકે મેદાનમાં ઉતાર્યા છે. આની ગંભીરતાને જોઈને અમિત શાહે અનેક વખત મોટા નેતાઓ સાથે બેઠકો કરી છે. જો કે, તમામની નજર બ્રજ અને રોહિલખંડ પ્રદેશની આ 10 બેઠકો પર છે, કારણ કે અહીં જે પાયો નાખવામાં આવશે તેની અસર આગામી તબક્કામાં ખાસ કરીને પછાત જાતિઓમાં સ્પષ્ટપણે જોવા મળશે.
મુખ્ય મતદારોની દૃષ્ટિએ આ વિસ્તાર સમાજવાદી પાર્ટીનો પોતાનો વિસ્તાર છે. મુલાયમ સિંહના નેતૃત્વમાં સમાજવાદી પાર્ટીએ આ મુસ્લિમ અને યાદવ પ્રભુત્વવાળી બેઠકો પર કબજો કરીને પોતાનો રાજકીય ઝંડો ઊંચક્યો હતો.
છેલ્લા બે વખતથી મુશ્કેલીમાં રહેલી સમાજવાદી પાર્ટી આ વખતે જીતવામાં નિષ્ફળ જશે તો તેને કાયમ માટે પોતાનું મેદાન ગુમાવવાનો ડર રહે તે સ્વાભાવિક છે.

English summary

Lok Sabha Election 2024: BJP-Samajawadi Party's litmus test in Uttar Pradesh