Doping Test: શું હોય છે ડોપ ટેસ્ટ? કેવી દવાઓ પર લગાવાયો છે પ્રતિબંધ?

રમતગમત સંસ્થાઓ દ્વારા ખેલાડીઓ માટે સંખ્યાબંધ દવાઓ પર પ્રતિબંધ મુકવામાં આવ્યો છે. આ તપાસવા માટે સમયાંતરે ખેલાડીઓનો ડોપિંગ ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે.

એશિયન ગેમ્સની મેડલ વિજેતા ભારતીય એથ્લેટ દુતી ચંદને તાજેતરના ડોપિંગ ટેસ્ટમાં પ્રતિબંધિત કેમિકલ પોઝીટીવ આવતાં તેના પર કામચલાઉ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. તેમના પર કરાયેલા પરીક્ષણમાં પ્રતિબંધિત દવા એન્ડ્રોજન રીસેપ્ટર મોડ્યુલેટર (SARM) લેવાના પુરાવા મળ્યા છે. જે બાદ તેના પર અસ્થાયી રૂપે પ્રતિબંધ લગાવી દેવામાં આવ્યો છે. હવે દુતી ચંદે પોતાનો બી સેમ્પલ આપવો પડશે અને જો તેમાં પણ પ્રતિબંધિત પદાર્થો મળી આવે તો તેને લાંબા પ્રતિબંધનો સામનો કરવો પડી શકે છે અને તે 2023ની એશિયન ગેમ્સમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરી શકશે નહીં.

આજકાલ રમતગમતની સ્પર્ધા (ઇવેન્ટ, મેચ) કે તાલીમમાં ખેલાડીઓ પોતાનું સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરવા માટે સખત મહેનતમાં વ્યસ્ત રહે છે. આ દરમિયાન, તે પોતાની શક્તિ વધારવા, સ્ટેમિના જાળવવા, શરીરની ચરબી ઘટાડવા અને સ્નાયુઓની શક્તિ વધારવા માટે કેટલીક દવાઓ લેવાનું શરૂ કરે છે. ઘણી વખત તેઓ તેમના પર્ફોર્મન્સમાં આત્મવિશ્વાસના અભાવ અથવા કોઈ કારણસર ખરાબ પ્રદર્શનના ડરનો શિકાર બને છે. જેના કારણે જો તેઓ કોઈપણ પ્રતિબંધિત દવાનું સેવન કરીને તેમનું પ્રદર્શન વધારવાનો પ્રયાસ કરે છે, તો જો પકડાય છે, તો તેમને ડોપિંગ કાયદા હેઠળ સજા અથવા પ્રતિબંધિત કરવામાં આવે છે.

ડોપિંગનો અર્થ છે - દવાઓના પ્રભાવ હેઠળ હોવાની સ્થિતિ, એટલે કે ખેલાડીઓ દ્વારા તે દવાઓનું સેવન, જે તેમની શારીરિક ક્ષમતા વધારવામાં મદદ કરે છે. ડોપિંગ ટેસ્ટ માત્ર એ જાણવા માટે કરવામાં આવે છે કે ખેલાડીએ આવી કોઈ દવાનું સેવન કર્યું છે કે નહીં.

ડોપ ટેસ્ટ કરવાની બે રીત છે. પ્રથમ પદ્ધતિમાં કોઈપણ ખેલાડીના પેશાબના નમૂના લઈને તેનો ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે. આ નમૂના કોઈપણ પ્રકારની સ્થાનિક અથવા વૈશ્વિક સ્પર્ધાની શરૂઆત અથવા સમાપ્તિ સમયે લઈ શકાય છે. બીજી પદ્ધતિમાં, ખેલાડીના લોહીના નમૂના લેવામાં આવે છે.

વર્લ્ડ એન્ટી ડોપિંગ એજન્સી (WADA) ની રચના 10 નવેમ્બર 1999ના રોજ સ્વિત્ઝર્લેન્ડમાં આંતરરાષ્ટ્રીય રમતોમાં ડ્રગના ઉપયોગને રોકવા માટે કરવામાં આવી હતી. જે પછી ઘણા દેશોએ નેશનલ ડોપિંગ વિરોધી એજન્સી (NADA)ની પણ રચના કરી. NADA ની રચના ભારતમાં 2009માં થઈ હતી. સામાન્ય રીતે ભારતમાં ખેલાડીઓનો ડોપિંગ ટેસ્ટ NADA દ્વારા કરવામાં આવે છે અને સમગ્ર વિશ્વમાં વૈશ્વિક રમતો દરમિયાન અથવા તાલીમ દરમિયાન ખેલાડીઓનો ડોપિંગ ટેસ્ટ WADA દ્વારા કરવામાં આવે છે. આ સંસ્થાઓએ ડોપિંગ સાથે સંકળાયેલી દવાઓને પાંચ કેટેગરીમાં વહેંચી છે - સ્ટેરોઇડ્સ, પેપ્ટાઇડ હોર્મોન્સ, નાર્કોટિક્સ, મૂત્રવર્ધક પદાર્થ અને બ્લડ ડોપિંગ.

English summary

Doping Test: What is a dope test? What drugs are banned?