G20 સમિટમાં કેવી રીતે કેન્દ્રમાં રહી ભારતની પ્રાચીન અને સમૃદ્ધ વિરાસત?

G20 સમિટ ઘણી બાબતોમાં ભારત માટે અનોખી રહી છે. આખી દુનિયા તેની સફળતાની પ્રશંસા કરી રહી છે. પરંતુ, સામાન્ય ભારતીયો માટે એ પણ ગર્વની વાત છે કે આના દ્વારા આપણે જે રીતે વૈશ્વિક નેતાઓને પ્રાચીન ભારતની સમૃદ્ધિથી વાકેફ કર્યા છે, તે આપણા દેશ તરફ વિશ્વની નજર બદલી શકે છે.

ભારતનો સમૃદ્ધ સ્થાપત્ય વારસો G20 સમિટના સ્થળ ભારત મંડપમ ખાતે કેન્દ્રસ્થાને છે. અહીં, વિશ્વભરના પ્રભાવશાળી દેશોના નેતાઓએ 13મી સદીના ઓડિશામાં સ્થિત ભવ્ય કોણાર્ક સૂર્ય મંદિરની ઝલક મેળવી અને પ્રાચીન કાળની વિશ્વ પ્રસિદ્ધ નાલંદા વિશ્વવિદ્યાલયથી પણ પરિચિત થવાની તક મળી.

શનિવારે રાત્રે વિવિધ દેશોના રાજ્યના વડાઓ અને અન્ય વૈશ્વિક નેતાઓ તેમના જીવનસાથીઓ સાથે મુલાકાત લેતા ભારત મંડપમમાં ઔપચારિક રાત્રિભોજન માટે પહોંચ્યા હતા.

જ્યાં રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ અને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી મહેમાનોનું સ્વાગત કરી રહ્યા હતા, ત્યાં પૃષ્ઠભૂમિમાં યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ પ્રાચીન નાલંદા મહાવિહારની પ્રતિકૃતિ બનાવવામાં આવી હતી.

આ વિશ્વની સૌથી જૂની યુનિવર્સિટીઓમાંની એક છે, જેને વિદેશી મુસ્લિમ આક્રમણખોર બખ્તિયાર ખિલજીએ નષ્ટ કરી દીધી હતી. હવે માત્ર તેના અવશેષો જ બચ્યા છે. તસવીરોમાં જોવા મળી રહ્યું છે કે મહેમાનોનું સ્વાગત કરવાની સાથે પીએમ મોદી અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ જો બિડેન અને બ્રિટિશ પીએમ ઋષિ સુનક સહિત જી-20 નેતાઓને પણ આ પ્રાચીન યુનિવર્સિટીનું મહત્વ જણાવી રહ્યા હતા.

અધિકારીઓએ માહિતી આપી છે કે નાલંદા યુનિવર્સિટી વિવિધતા, યોગ્યતા, વિચારની સ્વતંત્રતા, સામૂહિક શાસન, સ્વાયત્તતા અને જ્ઞાનની પરસ્પર વહેંચણીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે લોકશાહીના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો અનુસાર છે.

તેમના મતે નાલંદા એ શિક્ષણમાં શ્રેષ્ઠતા મેળવવાની ભારતની શાશ્વત ભાવના અને તેના G20 પ્રેસિડન્સી, વસુધૈવ કુટુમ્બકમની થીમને અનુરૂપ એક સુમેળભર્યા વિશ્વ સમુદાયનું નિર્માણ કરવા માટેની તેની પ્રતિબદ્ધતાનું જીવંત સાક્ષી છે.

જો શનિવારે સાંજે રાત્રિભોજન દરમિયાન નાલંદા વિશ્વવિદ્યાલયનું ધ્યાન કેન્દ્રિત હતું, તો સવારે વિદેશી મહેમાનોનું સ્વાગત કરવા માટે કોણાર્ક સૂર્ય મંદિરના વિશાળ ચક્રની છબીથી વધુ સારી જગ્યા કઈ હોઈ શકે. તે જ સ્થળે પીએમ મોદીએ સમિટની શરૂઆત પહેલા ભારત મંડપમ ખાતે વિદેશી મુલાકાતીઓનું સ્વાગત કર્યું હતું.

ઓડિશાનું પ્રાચીન કોણાર્ક સૂર્ય મંદિર 13મી સદીમાં રાજા નરસિંહદેવ I ના શાસન દરમિયાન બનાવવામાં આવ્યું હતું. આને યુનેસ્કો દ્વારા વિશ્વ ધરોહર પણ જાહેર કરવામાં આવેલ છે. આ પ્રાચીન મંદિર ભારતના પૌરાણિક જ્ઞાન, અદ્યતન સભ્યતા અને સ્થાપત્ય કલામાં શ્રેષ્ઠતાનું સુંદર પ્રતીક છે.

બંગાળની ખાડીને અડીને, આ મંદિર ઉગતા સૂર્યના આધારે બનાવવામાં આવ્યું છે, અને તે સૂર્ય ભગવાનને સમર્પિત છે. યુનેસ્કોની વેબસાઈટ અનુસાર, તેના 24 પૈડાંને સાંકેતિક રીતે શણગારવામાં આવ્યા છે અને 6 ઘોડાઓ દ્વારા ખેંચવામાં આવતા સૂર્ય ભગવાનનો રથ દેખાય છે. કોણાર્કના પૈડાંની ફરતી ગતિ એ સમયના 'કાલચક્ર' સાથે પ્રગતિ અને સતત પરિવર્તનનું પ્રતીક છે.

અધિકારીઓના મતે, આ પૈડા એક શક્તિશાળી લોકશાહીની ઓળખ છે, જે લોકશાહી વિચારધારા અને સમાજની પ્રગતિ પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. શનિવારે, MyGov India એ PM મોદીની વિશ્વના નેતાઓને શુભેચ્છા પાઠવતો વીડિયો શેર કર્યો હતો, જેનું શીર્ષક હતું 'G20 ની પ્રતિષ્ઠિત શુભેચ્છા - મુખ્ય ભૂમિકામાં કોણાર્કનો કાલચક્ર...'

ભારત મંડપમમાં સૂર્ય દ્વાર પણ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં સૂર્ય ભગવાનના કાલ્પનિક ઘોડાઓ દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. એટલું જ નહીં, સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે G20 સભ્ય દેશો માટે એક સાંસ્કૃતિક કોરિડોર પણ તૈયાર કર્યો, જેના દ્વારા તેઓને પ્રતિકૃતિ અથવા ડિજિટલ સ્વરૂપમાં ભારતના ભવ્ય અને સમૃદ્ધ વારસાનો પરિચય કરાવવામાં આવ્યો.

ઉદાહરણ તરીકે, પાણિનીના વ્યાકરણ લખાણ 'અષ્ટાધ્યાયી'ના ડિજિટલ ફોટોગ્રાફ્સ, ઋગ્વેદના શિલાલેખ અને મધ્યપ્રદેશના ભીમભેટકા ગુફા ચિત્રો, જે લગભગ 30,000 વર્ષ જૂના છે, પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા.

આ સિવાય ભારત મંડપમ કોમ્પ્લેક્સની બહાર સ્થાપિત 27 ફૂટ ઉંચી નટરાજની પ્રતિમાને દુનિયા જોઈ ચૂકી છે. સંસ્કૃત મંત્રાલયે X પર એક પોસ્ટમાં લખ્યું, 'આ મહામંડપ આપણી મહાન સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક ધરોહર દર્શાવે છે.'(ઈનપુટ-પીટીઆઈ)

English summary

How did India's ancient and rich heritage take center stage at the G20 Summit?