શું પાસપોર્ટ નાગરિકતાનો પુરાવો છે? વિદેશ મંત્રાલયનો મોટો ખુલાસો, ઈ-પાસપોર્ટ અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ અપડેટ
ભારતમાં પાસપોર્ટ સેવાઓ મેળવવાની અને વિદેશ પ્રવાસ અંગેની સમગ્ર વહીવટી પ્રક્રિયા હવે ટેકનોલોજીના સહારે ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. વિદેશ મંત્રાલયે ભારતીય નાગરિકો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અવરજવર સરળ અને સુરક્ષિત બનાવવાના હેતુથી અનેક નોંધપાત્ર સુધારાઓની જાહેરાત કરી છે. દેશમાં પ્રવાસન માટે જરૂરી ડિજિટલ માળખાના આધુનિકીકરણ સાથે હવે નાગરિકોના અનુભવો સુધરવા લાગ્યા છે.
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, પાસપોર્ટ માત્ર વૈશ્વિક સ્તરે પ્રવાસ કરવા માટેનો એક સત્તાવાર મુસાફરી દસ્તાવેજ અને ઓળખ પત્ર છે અને તે અલ્ટીમેટ નાગરિકતા સાબિત કરવાનો પુરાવો નથી. જૂની પદ્ધતિઓથી આગળ વધીને હવે પ્રત્યેક પ્રક્રિયા ડિજિટલાઇઝ કરવામાં આવી રહી છે, જેથી કરીને પ્રવાસીઓ માટે વહીવટી કામગીરી પારદર્શક બને અને ગરીબ કે ગ્રામીણ લોકોને પણ બહુ માઇલો દૂર મુસાફરી કરવી ન પડે.
ડિજિટલ સુરક્ષા સાથે ઇ-પાસપોર્ટ યુગની શરૂઆત
વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા લેવાયેલા સૌથી મોટા નિર્ણય અનુસાર, ગત વર્ષથી ઈસ્યુ કરવામાં આવી રહેલા તમામ નવા દસ્તાવેજો ચિપ-સહિતના ઈ-પાસપોર્ટ સ્વરૂપે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ અદ્યતન પાસપોર્ટની અંદર જ એક વિશિષ્ટ ઇલેક્ટ્રોનિક અને સુરક્ષિત સિલિકોન ચિપ લાગેલી હોય છે, જેમાં સંબંધી વ્યક્તિના ગુપ્ત બાયોમેટ્રિક ડેટા અને મહત્વની માહિતી અત્યંત જટિલ એન્ક્રિપ્શન સાથે ગર્ભિત રાખવામાં આવે છે.
આ આધુનિક સિસ્ટમ વૈશ્વિક એવિએશન આઇસીએઓ એટલે કે ઇન્ટરનેશનલ સિવિલ એવિએશન ઓર્ગેનાઇઝેશનના કડક સુરક્ષા ધોરણોને પૂર્ણ કરે છે. આ પદ્ધતિના અમલ પછી પાસપોર્ટ નકલી બનાવવાની ગોબાચારી અથવા ડમી પાસપોર્ટથી વિદેશ ભાગી જવાના દૂષણો ડામી શકાશે. વધુમાં, જ્યારે ભારતીય પ્રવાસીઓ વિશ્વના કોઈપણ એરપોર્ટ પર ઉતરશે ત્યારે તેમનું ફિઝિકલ વેરિફિકેશન અને સરહદ સુરક્ષા ચકાસણી ખૂબ ઝડપથી પૂર્ણ થઈ જશે.
જો કે ભારતમાં સુવિધાઓ વધી રહી છે છતાં દેશની આટલી પ્રચંડ વસ્તીને ધ્યાનમાં લેતાં હાલમાં માત્ર અંદાજે દસ ટકા ભારતીયો પાસે જ સત્તાવાર પાસપોર્ટ ઉપલબ્ધ છે. જો કે, જે રીતે દેશમાં હવે વ્યવસાય, ઉચ્ચ અભ્યાસ અને પર્યટનની દ્રષ્ટિએ વિદેશ પ્રવાસનો ગ્રાફ સતત ઉપર જઈ રહ્યો છે, તેને જોતા આગામી દાયકામાં આ અદ્યતન મુસાફરી દસ્તાવેજ પત્રની માંગ ભારે વેગ સાથે વધવાની અપેક્ષા છે.
દેશભરમાં પાસપોર્ટ સેવા નેટવર્કનો અભૂતપૂર્વ વિસ્તાર
સરકારી અહેવાલો દર્શાવે છે કે વિતેલા છેલ્લા દસ વર્ષમાં ભારતની અંદર પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્રોના જાળનો અંદાજે છ ગણો વ્યાપક ફેલાવો થયો છે. અગાઉ જ્યાં મર્યાદિત સંખ્યામાં સરકારી કચેરીઓ હતી, તેની સામે હવે દેશભરમાં 545 સક્રિય કેન્દ્રો સચોટ રીતે કાર્યરત છે. સરકારનું વિઝન નજીકના ભવિષ્યમાં તમામ વસ્તી કેન્દ્રો સુધી પહોંચવાનું છે જેથી લોકોને પ્રાદેશિક કચેરીઓના ધક્કા ખાવા ના પડે.
સામાન્ય જનતાની પરેશાની નિવારવા માટે સરકાર આ વર્ષે વધુ વીસ નવા અત્યાધુનિક પાસપોર્ટ કેન્દ્રો શરૂ કરવા જઈ રહી છે. વિદેશ મંત્રાલયનો અંતિમ ઉદ્દેશ્ય વર્ષ 2027 સુધીમાં દેશના પ્રત્યેક લોકસભા ક્ષેત્રમાં ઓછામાં ઓછું એક અલાયદું પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્ર સ્થાપિત કરવાનો છે. હવે જૂજ પછાત જિલ્લાઓ જ આ કનેક્ટિવિટીથી વંચિત હોવાથી ત્યાં પણ સુવિધાઓ ત્વરિત પૂરી પાડવાની કામગીરી ચાલુ છે.
આવા અતિ દુર્ગમ કે પર્વતીય પછાત વિસ્તારોમાં વસતા ગરીબ પરિવારો કે સામાન્ય નાગરિકોને ઘરઆંગણે જ સહાય પૂરી પાડવા માટે મોબાઈલ પાસપોર્ટ ટીમો મોકલાઈ રહી છે. ગયા વર્ષે યોજાયેલી ખાસ કેમ્પ અને આઉટરીચ ઝુંબેશ દ્વારા અંદાજે ત્રણ લાખ મુસાફરોને ઘટના સ્થળે જ નવા પાસપોર્ટ મેળવવામાં સરળતા સાંપડી હતી. આ નવી પહેલ વહીવટી તંત્રને લોકોના ઘર સુધી પહોંચાડવાનું મોટું ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે.
વિદેશ જતાં શ્રમિકો અને મહિલાઓની સુરક્ષા માટેની વ્યવસ્થા
રોજગાર મેળવવા માટે અખાતી અને એશિયાઈ દેશોમાં હોંશપૂર્વક પલાયન કરતા સામાન્ય ભારતીય શ્રમિકોના હિતોના રક્ષણ માટે પણ કેન્દ્ર સરકારે કાનૂની માળખામાં ફેરફારો કર્યા છે. ડિજિટલ રજિસ્ટરમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે બનાવવામાં આવેલા 'ઈ-માઈગ્રેટ 2.0' પોર્ટલ મારફતે અત્યાર સુધી સાત લાખથી વધુ ભારતીય મજૂરોને વિદેશમાં કામ માટે કાયદેસર અને સુરક્ષિત રીતે પ્રવેશ મંજૂરી પૂરી પાડવામાં આવી આવી છે.
તદુપરાંત, દેશની ૧૭ મુખ્ય પાસપોર્ટ ઑફિસોમાં હવે રેન્ડમ યુનિક કોમ્પ્યુટર પ્રોસેસિંગ પદ્ધતિ લાગુ કરી દેવામાં આવી છે. આ નવી ડિજિટલ લોટરી જેવી પ્રણાલીના કારણે વચેટિયાઓનો પ્રભાવ નાબૂદ થશે અને લાઈનમાં ઊભા રહીને કરાતી ફાઈલોના નિકાલમાં લાલફીતાશાહી કે લાંચરૂશ્વત જેવી ગેરરીતિઓની શક્યતા નહિવત થઈ ગઈ છે. મજૂરો માટે મુસાફરી કરતાં પહેલા સ્થાનિક સંસ્કૃતિ સમજવાની તાલીમ પણ ફરજિયાત બનાવાઈ છે.
મહિલા સુરક્ષાલક્ષી અલાયદી જોગવાઈઓ હેઠળ સિંગાપોર સહિતના કેટલાક વિશિષ્ટ દેશોમાં ફસાયેલી યુવતીઓ અને બહેનોને મદદ કરવા માટે વિદેશી ભૂમિ પર ખાસ વન-સ્ટોપ સેન્ટર્સ ઊભા કરવામાં આવ્યા છે. અહીં અસામજિક તત્વોથી ફસાયેલી મહિલાઓને સીધી કટોકટી મદદ, મનોવૈજ્ઞાનિક માર્ગદર્શન અને ભારત પરત આવવા માટેની કાનૂની આર્થિક સહાય 'ઇન્ડિયન કોમ્યુનિટી વેલફેર ફંડ' માંથી સંપૂર્ણ લોજિસ્ટિક સપોર્ટ સાથે પુરી પાડવામાં આવે છે.
વૈશ્વિક ગતિશીલતા અને ભારતીય પાસપોર્ટનો આંતરરાષ્ટ્રીય વટ
વિશાળ વૈશ્વિક બજાર અને અન્ય વિકસિત દેશો સાથેના દ્વિપક્ષીય સંબંધો મજબૂત કરવાના લીધે ભારતે વિશ્વના ૨૫ અગ્રણી દેશો સાથે કુલ ૨૭ અલગ-અલગ ગતિશીલતા અને સ્થળાંતર સમજૂતી કરારો પૂર્ણ કર્યા છે. બ્રિટન, યુરોપિયન યુનિયન અને ઓસ્ટ્રેલિયા સાથે થયેલા આ વિશેષ કરારોથી ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી શૈક્ષણિક લાયકાત ધરાવતા દેશના પ્રતિભાશાળી યુવાનો માટે વિદેશની ધરતી પર કમાણી અને કલ્યાણના ઉત્તમ અવસરો ખુલ્યા છે.
વધતા જતાં વૈશ્વિક જોડાણનું શ્રેષ્ઠ પરિણામ એ છે કે આજે ભારતીય નાગરિકોને વિશ્વભરમાં અગાઉની સરખામણીએ ઘણી સુવિધાજનક અને મોકળાશવાળી સેવાઓ મળે છે. નવીનતમ ભૌગોલિક સ્થિતિ અનુસાર, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ૨૭ દેશો ભારતીયોને પ્રવાસન માટે સંપૂર્ણપણે વિઝા મુક્ત એન્ટ્રી ઓફર કરે છે. આ સિવાય, બીજા ૪૭ અગ્રણી દેશોમાં ઓન-અરાઇવલ વિઝા અને ૬૬ દેશોમાં અત્યંત સરળ ઇલેક્ટ્રોનિક વિઝા સુલભ કરાવવામાં આવ્યા છે.
ભારત સરકાર દ્વારા ગ્લોબલ કનેક્ટિવિટી તેમજ સુરક્ષા સબંધિત આ દુરંદેશી આયોજનો નાગરિક કેન્દ્રિત શાસનનો પરિચય કરાવે છે. નવું પ્રણાલીગત તંત્ર વિદેશ જવાની ઝંખના ધરાવતા કરોડો ભારતીયોના પ્રવાસને વધુ વિશ્વસનીય અને આદરણીય બનાવશે, જેથી તેઓ કોઈ પણ ઝંઝટ વિના સરળતાથી પોતાના રાષ્ટ્રીય વિકાસના સપનાઓ સાકાર કરી શકશે.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
