Jagdeep Dhankhar: શું રાજ્યસભાના સભાપતિને હટાવી શકશે વિપક્ષ ? શું છે સંખ્યા ગણિત? સમજો Article 67(b)

સંસદના વર્તમાન શિયાળુ સત્રમાં દેશના ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ જગદીપ ધનકર વિરુદ્ધ વિપક્ષ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ લાવે તેવી ચર્ચા છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ટીએમસી અને સમાજવાદી પાર્ટીએ પણ કલમ 67 (બી) હેઠળ આ માટે નોટિસ પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.

વિપક્ષી સભ્યો દ્વારા અધ્યક્ષ જગદીપ ધનકર સામે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ લાવવાનો આ પહેલો પ્રયાસ નથી. આ વર્ષે ઓગસ્ટમાં પણ જ્યારે રાજ્યસભામાં બજેટ સત્ર દરમિયાન તંગદિલીભરી સ્થિતિ હતી ત્યારે વિપક્ષી સભ્યો તેમની સામે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ અથવા મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ લાવવાનું વિચારી રહ્યા હતા. ત્યારે વિપક્ષે પેરિસ ઓલિમ્પિકમાં કુસ્તીબાજ વિનેશ ફોગટને અયોગ્ય ઠેરવવાના મુદ્દે સરકાર સામે મોરચો ખોલ્યો હતો અને રોજેરોજ સ્પીકરોનો સામનો કરી રહ્યા હતા.

અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની તૈયારી?
તે સમયે વિપક્ષી સભ્યોએ દાવો કર્યો હતો કે ઉપરાષ્ટ્રપતિ ધનકર સામે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની નોટિસ પર 80થી વધુ સાંસદોએ હસ્તાક્ષર કર્યા છે. પરંતુ સત્ર સમાપ્ત થયું અને વિપક્ષે નોટિસ આપવાનું ચાલુ રાખ્યું. આ વખતે સત્તાધારી પક્ષે સોમવારે જ્યોર્જ સોરોસના મુદ્દે જે રીતે ઉપલા ગૃહમાં વિપક્ષને ઘેર્યા તે પછી વિપક્ષ ધનકરથી વધુ નારાજ જણાય છે.

કલમ 67 (B) માં શું જોગવાઈ છે?
દેશના ઉપરાષ્ટ્રપતિના કાર્યકાળનો ઉલ્લેખ બંધારણની કલમ 67માં કરવામાં આવ્યો છે. આ મુજબ, ઉપરાષ્ટ્રપતિનો કાર્યકાળ પાંચ વર્ષનો હોય છે, પરંતુ તે પહેલા પણ તેઓ રાષ્ટ્રપતિને પોતાનું રાજીનામું સુપરત કરીને પોતાનું પદ છોડી શકે છે.

14 દિવસ અગાઉ આપવાની હોય છે સૂચના

બંધારણના અનુચ્છેદ 67 (B)માં એવી જોગવાઈ છે કે રાજ્યસભામાં ઠરાવ પસાર કરીને તેમને પદ પરથી દૂર કરી શકાય છે. આ માટે જરૂરી છે કે આ પ્રસ્તાવ રાજ્યસભામાં બહુમતીથી પસાર થાય અને લોકસભામાંથી પણ મંજૂરી લેવામાં આવે. ઉપરાષ્ટ્રપતિને હટાવવાની દરખાસ્ત રજૂ કરતા પહેલા દરખાસ્ત ખસેડવાના ઓછામાં ઓછા 14 દિવસ અગાઉ આ હેતુની સૂચના આપવી જરૂરી છે.

શું વિપક્ષ રાજ્યસભાના અધ્યક્ષને હટાવી શકે છે?
હાલમાં રાજ્યસભામાં વિપક્ષ બહુમતીમાં નથી. જ્યારે, સરકાર પાસે હંમેશા લોકસભામાં બહુમતી હોય છે. આવી સ્થિતિમાં રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ જગદીપ ધનકર સામે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ લાવવાની ચર્ચા રાજકીય અને પ્રતીકાત્મક વિરોધ સિવાય બીજું કંઈ જ ન હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. કારણ કે, વિપક્ષ પણ જાણે છે કે જો તે આ પ્રસ્તાવ લાવે અને તેને શાસક પક્ષનું સમર્થન ન મળે તો પણ તે તેની યોજનામાં ખરાબ રીતે નિષ્ફળ જશે.

શું અગાઉ કોઈ ઉપરાષ્ટ્રપતિને દૂર કરવામાં આવ્યા છે?
ઉપરાષ્ટ્રપતિ અથવા રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ વિરુદ્ધ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ અથવા મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ લાવવાની દેશમાં કોઈ મિસાલ નથી. આ વખતે બજેટ સત્રમાં તેનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તે પણ સફળ થયો ન હતો.

રાજ્યસભામાં અંકગણિત શું છે?
રાજ્યસભાના કુલ 245 સભ્યોમાંથી વર્તમાન સભ્યોની સંખ્યા 234 છે. આમાં એકલા ભાજપ પાસે 96 અને એનડીએના કુલ 113 સાંસદો છે. હાલમાં 6 નોમિનેટેડ સાંસદો પણ છે, જેમને સામાન્ય રીતે સરકારના સમર્થક માનવામાં આવે છે.

ઈન્ડિયા ગઠબંધનનું સંખ્યાબળ?

આવી સ્થિતિમાં વિપક્ષ માટે સાદી બહુમતી માટે ઓછામાં ઓછા 117 સાંસદોનું સમર્થન મેળવવું ખૂબ મુશ્કેલ છે. કારણ કે, વિપક્ષ ઈન્ડિયા બ્લોકનો કુલ આંકડો માત્ર 85 સુધી પહોંચે છે. વિપક્ષમાં બાકીના પક્ષો એવા છે જે કોઈપણ ગઠબંધન સાથે જોડાયેલા નથી. જ્યારે, રાજ્યસભામાં સરકારની તરફેણમાં સાંસદોની સંખ્યા 119 છે, જે હાલમાં બહુમતીનો આંકડો છે.