સાયબર ફ્રોડ રોકવા માટે સરકારે સિમ કાર્ડ વેચવાના નિયમો બદલ્યા, જાણો શું છે નવા નિયમ?

ડિજિટલ અથવા ઓનલાઈન છેતરપિંડી રોકવા માટે સરકારે કડક પગલાં લીધાં છે. આ માટે કેન્દ્રીય સંચાર મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે નવી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે.

આ માર્ગદર્શિકાને કારણે, સિમ કાર્ડ ડીલરોની મિલીભગતથી જારી કરાયેલા નકલી સિમ કાર્ડ મેળવવાના ગુના પર અંકુશ આવશે. થોડા મહિનાઓ પહેલા, ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી ડેવલપમેન્ટ બ્રાન્ચ (C-DoT) એ પાન ઈન્ડિયા સ્તરે સંચાર સાથી નામનું પોર્ટલ શરૂ કર્યું હતું.

આ ઓનલાઈન પોર્ટલ TAFCOP (ટેલિકોમ એનાલિટિક્સ ફોર ફ્રોડ મેનેજમેન્ટ એન્ડ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન) અને CEIR જેવી એજન્સીઓ સાથે જોડાણમાં કાર્ય કરે છે, ખોવાઈ ગયેલા અથવા ચોરાઈ ગયેલા મોબાઈલ ફોનના કિસ્સામાં, ખોવાયેલ ઉપકરણને ટ્રેક અથવા બ્લોક કરી શકાય છે.

યુઝર્સના રિપોર્ટના આધારે DoTએ લાખો નકલી મોબાઈલ નંબર શોધી કાઢ્યા છે. તપાસ પછી, DoT એ 67,000 થી વધુ સિમ કાર્ડ ડીલર્સને બ્લેકલિસ્ટ કર્યા, જ્યારે 50 લાખથી વધુ મોબાઈલ નંબર બ્લોક કરવામાં આવ્યા.

ટેલિકોમ વિભાગે આ પોર્ટ દ્વારા 60 લાખ એટલે કે 60 લાખ નકલી સિમ કાર્ડ શોધી કાઢ્યા છે, જેમાંથી 50 લાખ નંબર બ્લોક કરી દેવામાં આવ્યા છે, જ્યારે 10 લાખ નંબરને બ્લોક કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી છે.

આ તમામ નકલી નંબરો કેટલાક સાયબર ક્રાઈમ, ટેલીમાર્કેટિંગ વગેરે માટે જારી કરવામાં આવ્યા હતા, જે પોઈન્ટ ઓફ સેલ એટલે કે સિમ કાર્ડ ડીલરો સાથે મળીને જારી કરવામાં આવ્યા હતા. એક જ દસ્તાવેજનો ઉપયોગ કરીને બહુવિધ નંબરો જારી કરવામાં આવ્યા હતા.

સિમ કાર્ડ માટે નવી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરતા કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે મોબાઈલ કનેક્શન જથ્થાબંધ જાહેર કરવામાં આવશે નહીં. સિમ કાર્ડ ડીલરનું પોલીસ વેરિફિકેશન કરાવવાની જવાબદારી ટેલિકોમ ઓપરેટર એટલે કે મોબાઈલ સર્વિસ પ્રોવાઈડરની રહેશે.

આનું ઉલ્લંઘન કરનાર મોબાઈલ કંપનીએ 10 લાખ રૂપિયાનો દંડ ભરવો પડશે. જોકે, સરકારે આ સિમ કાર્ડ ડીલરોને પોલીસ વેરિફિકેશન કરાવવા માટે પૂરતો સમય આપ્યો છે. તેઓએ આગામી 12 મહિનામાં નવી લાઇસન્સિંગ પ્રક્રિયા હેઠળ નોંધણી કરાવવી પડશે.

ટેલિકોમ વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, હાલમાં દેશમાં 10 લાખથી વધુ પોઈન્ટ ઓફ સેલ એટલે કે સિમ કાર્ડ ડીલર્સ છે, જેઓ જથ્થાબંધ કનેક્શન વેચે છે. આ તમામ ડીલરોએ નવી માર્ગદર્શિકા મુજબ રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું પડશે, જેથી પોલીસ વેરિફિકેશન પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી શકાય.

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સાયબર ફ્રોડ એટલે કે ઓનલાઈન છેતરપિંડીના જંગલી કિસ્સાઓ સામે આવ્યા છે. આમાંના મોટાભાગના કેસોમાં નકલી સિમ કાર્ડનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. સંચાર સાથી પોર્ટલ પર નોંધાયેલી ફરિયાદના આધારે 52 લાખ મોબાઈલ કનેક્શન બંધ કરવામાં આવ્યા હતા.

મે 2023 થી અત્યાર સુધીમાં, લગભગ 67,000 સિમ કાર્ડ ડીલર્સને બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવ્યા છે અને 300 થી વધુ FIR દાખલકરવામાં આવી છે. ટેલિકોમ વિભાગની સૂચના પર, સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ વોટ્સએપે પણ નકલી નંબરો પર ચાલતા 66 હજાર એકાઉન્ટ્સને બ્લોક કરી દીધા છે.

આ ખાતાઓ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓમાં સંડોવાયેલા હોવાનું જણાયું હતું. આ સિવાય 8 લાખ બેંક વોલેટ એકાઉન્ટ પર પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.

હેકર્સ સાયબર છેતરપિંડી કરવા માટે નકલી સિમ કાર્ડનો ઉપયોગ કરે છે. સિમ કાર્ડ ડીલરો સાથે જોડાણ કરીને બલ્કમાં સિમ કાર્ડ જારી કરવામાં આવે છે. પોઈન્ટ ઓફ સેલ એટલે કે સિમ કાર્ડ ડીલરો દ્વારા જથ્થાબંધ વેચાતા સિમ કાર્ડમાંથી 80 ટકા જોડાણો બિનજરૂરી છે, જે કોર્પોરેટ અને પ્રદર્શન વગેરેના નામે ખરીદવામાં આવે છે.

સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, જથ્થાબંધ ખરીદી કરાયેલા લગભગ 20 ટકા સિમ કાર્ડનો ઉપયોગ ગેરરીતિ માટે કરવામાં આવ્યો હતો.

કેવી રીતે થાય છે સિમ કાર્ડની છેતરપિંડી?

હેકર્સ સિમ કાર્ડ દ્વારા ઘણી રીતે છેતરપિંડી કરે છે. જથ્થાબંધ સિમકાર્ડ ખરીદીને લોકોને લોભામણી અને આકર્ષક ઓફરો આપીને છેતરવામાં આવે છે. આ સિવાય સિમ સ્વેપિંગનો ઉપયોગ કરીને લોકોની બેંક અને સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ હેક કરવામાં આવે છે.

આવા કૌભાંડો કરતા પહેલા, સાયબર ગુનેગારો પહેલા તમારા વિશે ઘણી રીતે માહિતી એકત્રિત કરે છે. આ પછી, તેઓ તમને ટેલિકોમ કંપનીના એક્ઝિક્યુટિવ બનીને સિમ કાર્ડ બદલવાની સલાહ આપે છે અને તમારા સિમ કાર્ડની ઍક્સેસ લઈને તમારી સાથે છેતરપિંડી કરે છે. કોઈપણ વ્યક્તિ આ પ્રકારની છેતરપિંડીનો શિકાર બની શકે છે.

તમારા મોબાઈલ ફોનમાં સિગ્નલ આવવાનું બંધ થઈ જાય છે અને આ સમય દરમિયાન હેકર્સ તમારા નવા જારી કરાયેલા સિમ કાર્ડને એક્સેસ કરી શકે છે. આ દરમિયાન તેઓ તમારા બેંક એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરીને તમારી સાથે છેતરપિંડી કરે છે. તમે ટેલિકોમ ઓપરેટરની ઓફિસમાં જઈને તમારી સમસ્યા જણાવો ત્યાં સુધીમાં તમારું ખાતું ખાલી થઈ જશે. સરકારે સિમ કાર્ડના નવા નિયમમાં પણ આનું ધ્યાન રાખ્યું છે.

શું છે નવા નિયમ?

• હવે સિમ કાર્ડ ખરીદવા માટે આધાર કાર્ડ ફરજિયાત દસ્તાવેજ નથી. તમે કોઈપણ આઈડી પ્રૂફનો ઉપયોગ કરીને નવું સિમ કાર્ડ ખરીદી શકો છો. આ માટે, તમે મતદાર કાર્ડ, રેશન કાર્ડ, પાસપોર્ટ વગેરે જેવા અન્ય આઈડી પ્રૂફનો ઉપયોગ કરી શકશો.
• નવા નિયમ હેઠળ હવે આધાર ઇ-કેવાયસી માટે અંગૂઠાની છાપ સાથે, IRIS આધારિત એટલે કે આઇરિસ આધારિત બાયોમેટ્રિક પ્રમાણીકરણને પણ મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
• ટેલિકોમ કંપનીઓ યુઝરનો મોબાઈલ નંબર બંધ થઈ ગયા પછી 90 દિવસ સુધી તે નંબર બીજા યુઝરને ફાળવી શકતી નથી કે રિલીઝ કરી શકતી નથી.
• સિમ કાર્ડ સ્વેપ કરવા માટે, સંપૂર્ણ KYC પ્રક્રિયાને અનુસરવી પડશે. નવું સિમ કાર્ડ 24 કલાક સુધી ન તો આઉટગોઇંગ કોલ કરશે કે ન તો કોઇ ઇનકમિંગ મેસેજ પ્રાપ્ત કરશે. જેના કારણે સિમ સ્વેપ ફ્રોડ પર અંકુશ લાવી શકાય છે.
• પોઈન્ટ ઓફ સેલ એટલે કે સિમ કાર્ડ ડીલરોની ચકાસણીની પ્રક્રિયા ટેલિકોમ ઓપરેટરો દ્વારા કરવામાં આવશે. કોઈપણ પોઈન્ટ ઓફ સેલ (PoS) જેના દ્વારા નકલી સિમ કાર્ડ જારી કરવામાં આવે છે તેને સમાપ્ત કરવામાં આવશે તેમજ 3 વર્ષ માટે બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવશે.
• હાલના સિમ કાર્ડ ડીલરો એટલે કે પોઈન્ટ ઓફ સેલની નોંધણી આગામી 12 મહિના માટે નવી લાઇસન્સિંગ પ્રક્રિયા હેઠળ કરવામાં આવશે.

English summary

To prevent cyber fraud, the government changed the rules for selling SIM cards, know what the new rules are?