UCC લાગુ કરનાર પ્રથમ રાજ્ય બનશે ઉત્તરાખંડ, જાણો પુષ્કર ધામીના આ નિર્ણયથી શું થશે?

આગામી જાન્યુઆરીથી યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (UCC) લાગુ કરનાર ઉત્તરાખંડ દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બનશે. બંધારણના ઘડવૈયાઓએ બંધારણમાં જ આ માટેની જોગવાઈ કરી છે, પરંતુ રાજકીય કારણોસર તેનો અમલ આજ સુધી થઈ રહ્યો નથી. આ કાયદાના અમલ સાથે સાચા બિનસાંપ્રદાયિકતાની ભાવનાથી તમામ પ્રકારના વ્યક્તિગત કાયદાઓમાં સમાનતા આવશે.

સીએમ ધામી દ્વારા તેમના રાજ્યમાં સાચા અર્થમાં સામાજિક સમરસતા અને સંવાદિતા સ્થાપિત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે આ એક ખૂબ જ સાહસિક અને ઐતિહાસિક પગલું છે; અને એવી અપેક્ષા રાખી શકાય કે આવનારા સમયમાં બંધારણના ઘડવૈયાઓની ભાવના પ્રત્યે આવી જ સાચી પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવવાની ઈચ્છા દેશના અન્ય રાજ્યોમાં પણ વધશે.

UCCના અમલીકરણથી શું સુધારા થશે?
તમામ સમુદાયોમાં એકથી વધુ લગ્ન પર પ્રતિબંધ રહેશે. ગેરકાનૂની છૂટાછેડાને ગુનો જાહેર કરવામાં આવશે. તેમાં ટ્રિપલ તલાક (તલાક-એ-બિદ્દત), ખુલા અને જિહાર જેવી પ્રથાઓ પણ સામેલ હશે. કાયદાકીય રીતે કરવામાં આવતા તમામ પ્રકારના લગ્નોને કાનૂની માન્યતા મળશે.

લગ્નની નોંધણી ફરજિયાત રહેશે
પતિ અને પત્નીએ તેમના લગ્નની નોંધણી કરાવવી પડશે. આમ કરવામાં નિષ્ફળતા પર 25,000 રૂપિયાનો દંડ થઈ શકે છે. જો તમે લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેતા હોવ અને નોંધણી કરાવતા નથી, તો તમને સજા થઈ શકે છે. બનાવટી લગ્નો અથવા બહુવિધ લગ્નોને રોકવા માટે નોંધણી રેકોર્ડ બધા માટે સુલભ છે.

બાળકોની કસ્ટડી અને વાલીઓ અંગે શું જોગવાઈ છે?
પિતાને વાલીનો કાનૂની દરજ્જો છે. માતાઓને રખેવાળ બનાવવામાં આવી છે. સામાન્ય રીતે પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોની કસ્ટડી માતાઓને આપવાની જોગવાઈ છે. લગ્ન અથવા લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાંથી જન્મેલા તમામ બાળકો કાયદેસર ગણવામાં આવશે અને તેમને સમાન વારસાના અધિકારો હશે.

દત્તક લેવાની જોગવાઈ શું છે?
હિન્દુ દત્તક અને જાળવણી કાયદો અને જુવેનાઇલ જસ્ટિસ એક્ટ દત્તક લેવાની પ્રક્રિયા નક્કી કરશે. જો કે, યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ હિંદુ દત્તક લેવાની નોંધણીને ફરજિયાત બનાવતો નથી.

પર્સનલ લો અને રિવાજો પર શું જોગવાઈ છે?
પુનર્લગ્ન માટે શરતો લાદવાની પ્રથાઓ ગેરકાયદેસર છે. પંચાયતોમાંથી છૂટાછેડા જેવી પરંપરાને ગુનો જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. લગ્ન તૂટવાના કિસ્સામાં દહેજ અને ભરણપોષણની જોગવાઈઓ યથાવત રાખવામાં આવી છે.

યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ શા માટે જરૂરી છે?
યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ એ વ્યક્તિગત કાયદાની બાબતોમાં ભારતના નાગરિકો સામેના ભેદભાવને દૂર કરવાનો કાયદો છે. તેના અમલીકરણ સાથે, હિંદુ લગ્ન કાયદા, શરિયત કાયદા અને ખ્રિસ્તી લગ્ન કાયદાને કારણે નાગરિકોમાં કોઈ ભેદભાવ રહેશે નહીં અને આ કાયદો દરેકને સમાન રીતે વર્તે છે. UCCનો ધ્યેય સમાનતા, ન્યાય છે જે રાષ્ટ્રીય એકતા અને અખંડિતતાને પ્રોત્સાહન આપતો કાયદો છે.

યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ સાથે સંકળાયેલા પડકારો શું છે?
UCCના ટીકાકારો તેના ઉલ્લંઘનને ગુનાહિત બનાવવા અંગે ચિંતિત છે કારણ કે તેમને લાગે છે કે તેનો દુરુપયોગ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને મુસ્લિમ સમુદાયને લઈને આ પ્રકારની ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. તેવી જ રીતે પિતાને વાલી ગણવા પર પણ સવાલો ઉઠી રહ્યા છે અને તેને લિંગ ભેદભાવની શ્રેણીમાં રાખવામાં આવી રહ્યો છે. આ સિવાય જ્ઞાતિ સિવાયના લગ્નો કે અલગ-અલગ ધર્મો વચ્ચે થતા લગ્નોને લઈને હજુ પણ લોકોના મનમાં અનેક શંકાઓ છે.

ધામી સરકાર પર મોટી જવાબદારી

ઉત્તરાખંડની પુષ્કર સિંહ ધામી સરકારની જવાબદારી હશે કે તે સુનિશ્ચિત કરે કે તમામ સમુદાયો માટે બનેલા આ સામાન્ય કાયદાના અમલીકરણમાં કોઈ ભેદભાવ ન થાય, જેથી કોઈ પણ નાગરિકને એવું ન લાગે કે તેને સંપૂર્ણ ન્યાય નથી મળી રહ્યો. સરકારે એવો સંદેશ પણ આપવો પડશે કે આ કાયદો તમામ નાગરિકોના હિત માટે છે અને તેનાથી કોઈ પણ સમુદાયને કોઈ પણ પ્રકારનું નુકસાન થવાનું નથી.