શું છે જમ્મુ કાશ્મીર આરક્ષણ અને પુનર્ગઠન બિલ? જાણો બીજેપીને લોકસભા ચૂંટણીમાં આનાથી કેટલો ફાયદો?

જમ્મુ કાશ્મીરમાંથી કલમ 370 હટાવ્યા બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે બીજેપીને મોટી જીત આપી છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાંથી એક તરફ લીલી ઝંડી અને બીજી તરફ કેન્દ્ર સરકારે જમ્મુ કાશ્મીર આરક્ષણ અને પુનર્ગઠન બિલ પાસ કરાવ્યુ છે.

જમ્મુ અને કાશ્મીર આરક્ષણ (સુધારા) બિલ 2023 6 ડિસેમ્બર લોકસભામાંથી પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. હવે કેન્દ્રીય મંત્રી અમિત શાહ રાજ્યસભામાં જમ્મુ-કાશ્મીર આરક્ષણ અને પુનર્ગઠન બિલ રજૂ કરવા જઈ રહ્યા છે.

જમ્મુ-કાશ્મીરના રાજકારણમાં ફરી એકવાર આ બિલની ચર્ચા થવા લાગી છે અને ચર્ચાનો દોર શરૂ થયો છે.

લોકસભા ચૂંટણી પહેલા આ બિલ પસાર કરવાને લઈને સત્તાના ગલિયારાઓમાં ચર્ચાઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે કેન્દ્ર સરકાર આ બિલ દ્વારા જમ્મુ-કાશ્મીરના બીજેપીને મજબૂત કરવા જઈ રહી છે.

રાજકીય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે, આ બિલ પાછળ બીજેપીનો હેતુ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં લોકસભા ચૂંટણીમાં સારો દેખાવ કરવાનો છે. આ સાથે આગામી વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં પણ પકડ મજબૂત કરવાની છે.

બીજેપી કાશ્મીર ઘાટીના કોઈપણ પ્રાદેશિક પક્ષ સાથે હાથ મિલાવ્યા વિના જમ્મુ-કાશ્મીરમાં આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં સત્તામાં આવવા માંગે છે.

શું છે જમ્મુ કાશ્મીર આરક્ષણ અને પુનર્ગઠન બિલ?
- જમ્મુ અને કાશ્મીર આરક્ષણ (સુધારા) બિલ 2023 જમ્મુ અને કાશ્મીર આરક્ષણ અધિનિયમ 2004 માં સુધારો છે. આ બિલ જમ્મુ અને કાશ્મીર પુનર્ગઠન અધિનિયમ 2019 માં સુધારો કરીને લાવવામાં આવ્યું છે.

- આ 2019 ના અધિનિયમમાં સુધારો કરવા અને કાશ્મીરી સ્થળાંતર કરનારાઓ અને PoKમાંથી વિસ્થાપિત લોકોને વિધાનસભામાં પ્રતિનિધિત્વ પ્રદાન કરવા માંગે છે.
- જમ્મુ અને કાશ્મીર આરક્ષણ (સુધારા) બિલ, 2023 મુજબ, આ વર્ગને નબળો અને વંચિત વર્ગ તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો પરંતુ હવે અન્ય પછાત વર્ગો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવશે.

- આ સિવાય જમ્મુ અને કાશ્મીર આરક્ષણ (સુધારા) બિલ 2023માં ગુર્જરોની સાથે પહાડીઓને અનુસૂચિત જનજાતિનો દરજ્જો આપવાની જોગવાઈ છે.

- આ બિલ કાશ્મીરી સ્થળાંતર સમુદાયમાંથી બે સભ્યોને નોમિનેટ કરવાની જોગવાઈ છે, જેમાંથી એક મહિલા સભ્ય હશે અને એક વ્યક્તિ પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરમાંથી વિસ્થાપિત વ્યક્તિ હશે અને તેને નોમિનેટ કરવાની સત્તા લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર હશે.

- આ બિલમાં જમ્મુ અને કાશ્મીર વિધાનસભાની કુલ બેઠકોની સંખ્યા 107 થી વધારીને 114 કરવાનો પ્રસ્તાવ છે, જેમાંથી 7 બેઠકો અનુસૂચિત જાતિના સભ્યો માટે અને 9 બેઠકો અનુસૂચિત જનજાતિના ધારાસભ્યો માટે આરક્ષિત હશે.

- બિલ અનુસાર પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરમાં વિધાનસભાની 24 બેઠકો ખાલી રહેશે. તેથી વિધાનસભાની અસરકારક સંખ્યા 83 છે, જે સુધારો વધારીને 90 કરવા માંગે છે.

English summary

What is the Jammu Kashmir Reservation and Reorganization Bill 2023?