BBC IT 'surveys': આવકવેરા વિભાગના સર્વે, રેડ અને સર્ચમાં શું છે ફર્ક?

આવકવેરા સર્વેક્ષણ અને આવકવેરાની શોધ કે દરોડા વચ્ચે ઘણો તફાવત છે. સર્વે કરતાં શોધ વધુ ગંભીર છે અને તેના પરિણામો પણ વધુ ગંભીર છે.

મુંબઈ અને દિલ્હીમાં બીબીસી કે બ્રિટિશ બ્રોડકાસ્ટિંગ કોર્પોરેશનની ઓફિસોમાં આવકવેરા વિભાગની કાર્યવાહીએ સમગ્ર વિશ્વના મીડિયામાં હલચલ મચાવી દીધી છે. તેનું કારણ એ છે કે તાજેતરમાં આ મીડિયા હાઉસ 2002ના ગુજરાત રમખાણો પર બનેલી ખૂબ જ વિવાદાસ્પદ ડોક્યુમેન્ટ્રીને કારણે ટીકાનો શિકાર બની રહ્યું છે. બ્રિટનમાં પણ આના પર ઘણી રાજનીતિ થઈ રહી છે અને તેના પર ડબલ સ્ટાન્ડર્ડ રિપોર્ટ બનાવવાના આરોપો પણ લગાવવામાં આવી રહ્યા છે. ભારત સરકારે આ ડોક્યુમેન્ટ્રીને શરૂઆતથી જ પ્રચારનો એક ભાગ જાહેર કર્યો છે. આવી સ્થિતિમાં આવકવેરા વિભાગની કાર્યવાહી તરફ લોકોનું ધ્યાન દોરે તે સ્વાભાવિક છે. પરંતુ, માહિતી અનુસાર, આવકવેરા વિભાગે માત્ર તેની ઓફિસનો સર્વે કર્યો છે અને તે કોઈ સર્ચ ઓપરેશન નથી. ચાલો જાણીએ કે આ શબ્દો વચ્ચે શું તફાવત છે અને કયો વધુ ગંભીર માનવામાં આવે છે.

બીબીસી પર આવકવેરાની કાર્યવાહીનો અર્થ?

મંગળવારે આવકવેરા વિભાગે દિલ્હી અને મુંબઈમાં બીબીસીની ઓફિસમાં સર્વે હાથ ધર્યો છે. બીબીસી તાજેતરના સમયમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિરુદ્ધ એક વિવાદાસ્પદ ડોક્યુમેન્ટ્રીના પ્રસારણને કારણે માત્ર ભારતમાં જ નહીં પરંતુ યુકેમાં પણ વિવાદમાં છે. આ જ કારણ છે કે ઇન્કમટેક્સની આ કાર્યવાહીને સર્વે કેમ કહેવામાં આવી રહી છે તેવા સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. તે આવકવેરાના દરોડા અથવા દરોડા અથવા શોધથી કેવી રીતે અલગ છે.

ક્યાં કાયદા હેઠળ BBC ઓફિસનો 'સર્વે' કરવામાં આવ્યો?

દિલ્હી અને મુંબઈમાં બીબીસીની ઓફિસમાં આઈટી એક્ટ, 1961ની વિવિધ જોગવાઈઓ હેઠળ ઈન્કમટેક્સ સર્વે હાથ ધરવામાં આવ્યો છે. આમાંથી એક કલમ 133A છે. આ હેઠળ, આવકવેરા વિભાગને કોઈપણ છુપાયેલી માહિતી એકત્ર કરવા માટે 'સર્વે' કરવાનો અધિકાર છે. આ જોગવાઈ 1964માં આવકવેરા કાયદામાં સુધારા દ્વારા ઉમેરવામાં આવી છે. આ વિભાગ યોગ્ય અધિકારીને તેના અધિકારક્ષેત્રના ક્ષેત્રમાં આવતા કોઈપણ વ્યવસાય, વ્યવસાય અથવા સખાવતી સંસ્થાના પરિસરમાં પ્રવેશવાની મંજૂરી આપે છે, જ્યાં તે જઈને તેમના ખાતાઓ અથવા અન્ય દસ્તાવેજો, રોકડ, સ્ટોક અથવા અન્ય કિંમતી વસ્તુઓની તપાસ કરી શકે છે. તેની તપાસ માટે જરૂરી હોઈ શકે છે.

આવકવેરા સર્વેક્ષણ દરમિયાન બીજું શું થઈ શકે?

જો આવકવેરા અધિકારી તેને જરૂરી માને છે, તો તે સર્વેક્ષણ દરમિયાન મળેલી રોકડ, સ્ટોક અથવા અન્ય કિંમતી ચીજવસ્તુઓના સંદર્ભમાં કોઈપણ વ્યક્તિનું નિવેદન રેકોર્ડ કરી શકે છે અથવા મળેલા દસ્તાવેજોને ચિહ્નિત કરી શકે છે અથવા તેની ડેટા અથવા નકલો લઈ શકે છે. જો આવકવેરા અધિકારીને જરૂરી જણાય તો તે કારણો આપ્યા બાદ 'એકાઉન્ટ કે દસ્તાવેજો' પણ 'જપ્ત' કરી શકે છે. પરંતુ, આ દસ્તાવેજોને 15 દિવસથી વધુ સમય માટે જપ્ત કરતા પહેલા, સંબંધિત અધિકારીએ આવકવેરા વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીઓની મંજૂરી લેવી જરૂરી છે. 2002 ના ફાઇનાન્સ એક્ટ દ્વારા કોઈપણ દસ્તાવેજ અથવા વસ્તુને જાળવી રાખવા અથવા જપ્ત કરવાની જોગવાઈનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

ઇન્કમટેક્સ 'સર્ચ' અથવા 'રેડ' શું છે?

આવકવેરા વિભાગની 'સર્ચ'ને સામાન્ય રીતે 'રેઈડ' અથવા 'રેઈડ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જોકે, આવકવેરા કાયદામાં ક્યાંય પણ 'રેઈડ'ની વ્યાખ્યા કરવામાં આવી નથી. પરંતુ IT એક્ટની કલમ 132માં 'સર્ચ' શબ્દની વ્યાખ્યા ચોક્કસપણે કરવામાં આવી છે. આ હેઠળ, જો આવકવેરા વિભાગ પાસે એવું માનવાનાં કારણો છે કે કોઈની પાસે રોકડ, સોનું અથવા કિંમતી ધાતુઓ અથવા તેમની સાથે સંબંધિત દસ્તાવેજો અઘોષિત સંપત્તિ તરીકે છે, તો તેઓ તેમના પરિસરમાં પ્રવેશ કરી શકે છે અને તેની તપાસ કરી શકે છે. આ દરમિયાન આવકવેરા અધિકારીઓ દરવાજા, બોક્સ, લોકર, તિજોરી, કબાટ અથવા અન્ય વસ્તુઓના તાળા પણ તોડી શકે છે. તલાશી દરમિયાન, તે તપાસ સાથે સંબંધિત કોઈપણ વસ્તુને જપ્ત કરી શકે છે અને તેને પોતાની સાથે લઈ જઈ શકે છે. તે આગળની તપાસ માટે પરિસરની કોઈપણ જગ્યાને સીલ પણ કરી શકે છે.

'સર્વે', 'રેડ' અથવા 'સર્ચ' વચ્ચે શું તફાવત છે?

સામાન્ય રીતે લોકો આવકવેરા વિભાગના સર્વે અને સર્ચ કે દરોડા વચ્ચે બહુ તફાવત કરી શકતા નથી. પરંતુ, શોધ એ સર્વે કરતાં વધુ ગંભીર ક્રિયા છે, જેના પરિણામો પણ એટલા જ ગંભીર હોઈ શકે છે. આ સિવાય સર્વે અને શોધમાં ઘણો તફાવત છે. સર્વેક્ષણો ફક્ત કામકાજના દિવસો (રજાના દિવસોમાં નહીં) કામના કલાકો (ઓફિસના કલાકો) દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવી શકે છે. જ્યારે, તલાશી અથવા દરોડો સૂર્યોદય પછી કોઈપણ દિવસે શરૂ થઈ શકે છે, જે સમગ્ર પ્રક્રિયા પૂરી ન થાય ત્યાં સુધી ચાલુ રહી શકે છે. આ ઉપરાંત, સર્વે માત્ર દસ્તાવેજો અને કેશ, સ્ટોર્સની તપાસ પૂરતો મર્યાદિત છે, પરંતુ શોધનો વ્યાપ વધુ વ્યાપક છે. જેમાં અઘોષિત આવક શોધવા માટે સમગ્ર પરિસરની તપાસ કરી શકાય છે અને આ માટે જરૂર પડ્યે પોલીસની મદદ પણ લેવામાં આવે છે.

English summary

BBC IT 'surveys': What's the difference between Income Tax department surveys, reds and searches?