શું 2024માં કોંગ્રેસની જીત બાદ ચૂંટણી લડ્યા વગર રાહુલ ગાંધી બની શકશે પીએમ? જાણો

Updated: Tuesday, August 1, 2023, 13:59 [IST]

કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીનું રાજકીય ભવિષ્ય હજુ અંધકારમાં છે. પરંતુ તેમ છતાં તે સામાજિક કાર્યકર તરીકે ખૂબ જ સક્રિય છે. શુક્રવારે તેમણે સોનીપતના એક ગામમાં ખેડૂતો સાથે મળીને ડાંગરનું વાવેતર કર્યું હતુ. દસ દિવસ પહેલા તે મણિપુરમાં હિંસાગ્રસ્ત રાહત શિબિરમાં પહોંચ્યા હતા અને બાળકો સાથે ભોજન લીધું હતું.

એક મહિના પહેલા અંબાલાથી ચંદીગઢ માટે ટ્રકની સવારી લીધી. આ પહેલા પણ તેઓ સામાન્ય લોકો સાથે જોડાવાનો પ્રયાસ કરતા રહ્યા છે. પરંતુ આ પ્રયાસોનું રાજકીય ભાવિ શું છે? મોદી સરનેમ કેસમાં સજા હજુ યથાવત છે.

જો તેને સુપ્રીમ કોર્ટમાંથી રાહત નહીં મળે તો તે 2024ની લોકસભાની ચૂંટણી લડી શકશે નહીં. જ્યાં સુધી સુપ્રીમ કોર્ટ તેમની સજા રદ ન કરે અથવા તેમની સજાને બે વર્ષની ન કરે ત્યાં સુધી તેમના માટે ચૂંટણી લડવી શક્ય નથી.

જો એવું માની લેવામાં આવે કે રાહુલ ગાંધી 2024ની લોકસભાની ચૂંટણી લડશે નહીં અને કોંગ્રેસ અથવા તેનું ગઠબંધન ચૂંટણી જીતશે તો શું થશે? અને પછી જો કોંગ્રેસના ચૂંટાયેલા લોકસભા સભ્યો રાહુલ ગાંધીને સંસદીય દળના નેતા તરીકે ચૂંટે છે તો શું રાહુલ ગાંધી વડાપ્રધાન બની શકે?

આ સંદર્ભમાં એક ઉદાહરણ છે પરંતુ આ બે કેસોમાં એક તફાવત સજાના સમયગાળાને લગતો છે. સિક્કિમના સીએમ પ્રેમ સિંહ તમંગ આ ઉદાહરણ ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્ય સિક્કિમનું છે જે મુખ્ય પ્રધાન પ્રેમ સિંહ તમાંગ સાથે સંકળાયેલું છે. પ્રેમ સિંહ તમંગ 1996માં સિક્કિમના પશુપાલન મંત્રી હતા.

તેમના પર ભ્રષ્ટાચારનો આરોપ હતો. આ કેસમાં કોર્ટે તેને 2017માં એક વર્ષની સજા સંભળાવી હતી. જેના કારણે તેમનું વિધાનસભાનું સભ્યપદ રદ કરવામાં આવ્યું હતું. તે ઓગસ્ટ 2017થી ઓગસ્ટ 2018 સુધી જેલમાં રહ્યા હતા. જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ 1951ની કલમ 8 મુજબ સંબંધિત વ્યક્તિ સજા પૂર્ણ થયા બાદ 6 વર્ષ સુધી ચૂંટણી લડી શકે નહીં.

આ દરમિયાન 2019માં સિક્કિમ વિધાનસભા ચૂંટણી આવી. પ્રેમ સિંહ તમંગની પાર્ટી સિક્કિમ ક્રાંતિકારી મોરચાએ ચૂંટણી લડી હતી. પરંતુ પ્રેમસિંહ તમંગે 6 વર્ષના પ્રતિબંધને કારણે ચૂંટણી લડી ન હતી. તમંગની પાર્ટીએ ચૂંટણીમાં 32માંથી 17 બેઠકો જીતીને બહુમતી મેળવી હતી. પછી ઘટનાઓનું ચક્ર ઝડપથી વળ્યું.

સિક્કિમ ડેમોક્રેટિક ફ્રન્ટના વિધાનસભ્યોએ પક્ષના અધ્યક્ષ પ્રેમ સિંહ તમાંગને ધારાસભ્ય દળના નેતા તરીકે ચૂંટ્યા. રાજ્યપાલે પ્રેમ સિંહ તમાંગને સરકાર રચવા આમંત્રણ આપ્યું. 28 મે 2019 ના રોજ, તેમણે સિક્કિમના મુખ્ય પ્રધાન તરીકે શપથ લીધા. પરંતુ હવે સમસ્યા એ હતી કે તમંગને મુખ્યમંત્રી તરીકે બની રહેવા માટે છ મહિનામાં ધારાસભ્ય બનવાનુ હતું.

2019ની સિક્કિમ વિધાનસભા ચૂંટણીમાં 3 ધારાસભ્યોએ બે બેઠકો પરથી જીત મેળવી હતી. તેઓએ એક-એક સીટ છોડવી પડી. જેના કારણે ત્રણ બેઠકો પર પેટાચૂંટણી નક્કી કરવામાં આવી હતી. 21 ઓક્ટોબરે પેટાચૂંટણી યોજાવાની હતી. આ પેટાચૂંટણી માટે તમંગની પાર્ટી અને ભાજપ વચ્ચે સમજૂતી થઈ હતી. ભાજપ દ્વારા બે બેઠકો અને તમંગ પોતે એક બેઠક લડવા માટે સંમત થયા હતા.

જોકે, વિધાનસભા ચૂંટણીમાં તમાંગ અને ભાજપ અલગ-અલગ લડ્યા હતા. તમંગે 28 મેના રોજ સીએમ તરીકે શપથ લીધા હોવાથી, તેમના માટે 28 નવેમ્બર, 2019 પહેલા ધારાસભ્ય બનવું ફરજિયાત હતું. 21 ઓક્ટોબરની પેટાચૂંટણી તેમના માટે સૌથી મોટી તક હતી. પરંતુ 6 વર્ષના પ્રતિબંધને કારણે તેઓ ચૂંટણી લડી શક્યા ન હતા. તેથી જ તેણે ચૂંટણી પંચને સજા (6 વર્ષ) ઘટાડવાની અપીલ કરી હતી.

તેણે દલીલ કરી હતી કે જે કેસમાં તેને દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યો હતો તે 1996-97નો છે અને તે સમયે સજા પૂર્ણ થયા બાદ 6 વર્ષ સુધી દોષિત માટે ચૂંટણી ન લડવાની કોઈ જોગવાઈ નહોતી. આ વિનંતી બાદ ચૂંટણી પંચે પ્રેમ સિંહ તમંગની સજા 5 વર્ષથી ઘટાડીને માત્ર એક વર્ષ અને એક મહિનો કરી હતી.

એટલે કે સજા પૂર્ણ થયાના એક વર્ષ અને એક મહિના પછી તેઓ ચૂંટણી લડી શકશે. આ સમયમર્યાદા 10 સપ્ટેમ્બર 2019 ના રોજ પૂર્ણ થઈ હતી. આ પછી પ્રેમ સિંહ તમંગે ઓક્ટોબર 2019ની પેટાચૂંટણી લડી હતી. આ ચૂંટણી જીતીને તેમણે પોતાની સીએમની ખુરશી જાળવી રાખી હતી.

પ્રેમ સિંહ તમંગ હજુ પણ મુખ્યમંત્રી તરીકે કામ કરી રહ્યા છે પરંતુ તેમ છતાં તેઓ આજ સુધી દોષિત છે. તેની અપીલ હજુ પેન્ડિંગ છે. ચૂંટણી પંચે માત્ર વિશેષાધિકાર હેઠળ તેમની સજામાં ઘટાડો કર્યો છે. તેની સજા માફ કરવામાં આવી નથી. પરંતુ એક તફાવત છે. પ્રેમ સિંહ તમાંગને માત્ર એક વર્ષની સજા થઈ હતી પરંતુ રાહુલ ગાંધીને 2 વર્ષની સજા થઈ હતી.

હવે જો રાહુલ ગાંધી સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરે અને તેમની સજા ઘટાડીને બે વર્ષથી ઓછી કરવામાં આવે તો તેમનું સંસદ સભ્યપદ બચી જશે. આ કાયદાકીય શક્યતાઓને કારણે ચૂંટણી પંચ હજુ પણ વાયનાડમાં પેટાચૂંટણીની રાહ જોઈ રહ્યું છે. જાન્યુઆરી 2023માં લક્ષદ્વીપના સાંસદ મોહમ્મદ ફૈઝલને હત્યાના કેસમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા.

આ પછી તેમની સંસદ સમાપ્ત થઈ ગઈ. ત્યારબાદ ચૂંટણી પંચે તરત જ લક્ષદ્વીપ માટે પેટાચૂંટણીની જાહેરાત કરી. દરમિયાન કેરળ હાઈકોર્ટે મોહમ્મદ ફૈઝલની સજા રદ કરી હતી. ત્યારબાદ ચૂંટણી પંચે પેટાચૂંટણીનું જાહેરનામું પાછું ખેંચવું પડ્યું હતું.