બલૂચિસ્તાન માટે મોટો ઝટકો: પ્રભાવશાળી નેતા ડૉ. મહરંગ બલોચને પાકિસ્તાની અદાલતે ફટકારી આજીવન કેદ
પાકિસ્તાનના અશાંત પ્રાંત બલૂચિસ્તાનમાં માનવાધિકાર માટે સંઘર્ષ કરતો એક મોટો અવાજ દબાવી દેવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. ક્વેટાની આતંકવાદ વિરોધી અદાલતે (ATC) બલૂચ અધિકારોની અગ્રણી મહિલા નેતા ડૉ. મહરંગ બલોચને આજીવન કેદની સજા ફટકારી છે. ૨૨ જૂન ૨૦૨૬ના રોજ અદાલતના ન્યાયાધીશ મુહમ્મદ અલી મોબીને આ આકરો ચુકાદો આપ્યો હતો, જેને પગલે સમગ્ર પાકિસ્તાન સહિત આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ન્યાયિક પ્રણાલી ઘેરાઈ છે.
મહરંગ બલોચ પર વર્ષ ૨૦૨૪માં ગ્વાદરમાં આયોજિત એક વિશાળ વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન એક પાકિસ્તાની સુરક્ષા અધિકારીની હત્યા કરવાના કથિત કાવતરાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. તેઓ લાંબા સમયથી બલૂચિસ્તાનમાં સેના દ્વારા કરાતી ગેરકાયદેસર અટકાયતો અને નાગરિકોના ગુમ થવા વિરુદ્ધ સખત જંગ લડી રહ્યા છે. અદાલતના આ તાજેતરના ચુકાદાને બલૂચ સમુદાય આંદોલનને કચડી નાખવાનું સત્તાવાર ષડયંત્ર ગણાવી રહ્યો છે.
ડોક્ટરથી લઈને આંદોલનકારી બનવા સુધીની સફર
આશરે ૩૩ વર્ષના ડૉ. મહરંગ બલોચ વ્યવસાયે મેડિકલ ડૉક્ટર છે, પરંતુ બલૂચિસ્તાનના સ્થાનિક લોકો તેમને 'બલૂચની શેરની' તરીકે ઓળખે છે. પોતાના સમુદાયના અસ્તિત્વની લડત માટે તેમણે પોતાનું સમગ્ર જીવન લોકજાગૃતિ અર્થે સમર્પિત કરી દીધું છે. સક્રિય સામાજિક જીવન અને કપરા સંઘર્ષ વચ્ચે તેમણે ક્યારેય લગ્ન ન કરવાનો મક્કમ નિર્ણય પણ લીધો હતો, જેથી કોઈ મોહ તેમને તેમની લડતથી રોકી ન શકે.
ડૉ. મહરંગનો ક્રાંતિકારી સંઘર્ષ કોઈ સામાન્ય આંદોલન નથી, પરંતુ તેમના પરિવાર સાથે થયેલા અત્યંત પીડાદાયક અન્યાય અને અમાનુષી વર્તનનું પરિણામ છે. વર્ષ ૨૦૦૯માં પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળોએ તેમના મજૂર નેતા પિતા અબ્દુલ ગફાર લાંગોનું કસ્ટડીમાં અપહરણ કર્યું હતું. બે વર્ષ સુધી લશ્કરી અટકાયતમાં આકરા અત્યાચાર ગુજાર્યા પછી, વર્ષ ૨૦૧૧માં તેમનો ક્ષતવિક્ષત મૃતદેહ એક અવાવરુ સ્થળેથી મળી આવ્યો હતો.
આ મોટી દુઃખદ હોનારત પછી પણ પીડિત પરિવાર પર થતો સીતમ અટક્યો નહોતો. વર્ષ ૨૦૧૭માં પાકિસ્તાની સુરક્ષા એજન્સીઓએ તેમના સગા ભાઈને પણ બળજબરીથી અટકાયતમાં ધકેલ્યો હતો, જે મહિનાઓ સુધી ગાયબ રહ્યો હતો. આવા સતત થતા અન્યાય અને સરકારી દમન સામે મોરચો માંડવા માટે ડૉ. મહરંગે બાયો ચડાવી હતી અને તેઓ કોઈ પણ ડર વગર લશ્કરી સત્તા સામે સીધા જ મેદાને પડ્યા હતા.
ડૉ. મહરંગ બલોચનો પ્રભાવ માત્ર સ્થાનિક વિસ્તાર પૂરતો મર્યાદિત નથી પરંતુ વૈશ્વિક મંચો પર પણ તેમની મોટી ગરિમા છે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૩માં પાકિસ્તાની તંત્ર દ્વારા ગાયબ કરાયેલા બલૂચ લોકોની ભાળ મેળવવા તેમણે તુર્બતથી ઇસ્લામાબાદ સુધીની આશરે ૧૬૦૦ કિલોમીટર લાંબી કૂચનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. આ વિરોધ પ્રદર્શને માનવાધિકાર સંગઠનોનું ધ્યાન ખેંચી લીધું હતું અને પાકિસ્તાનની સૈન્ય સંસ્થાઓની આકરી ટીકા થઈ હતી.
માનવ અધિકાર તેમજ લોકશાહી મૂલ્યોના ઉલ્લેખનીય રક્ષણ બદલ પ્રતિષ્ઠિત યુકેની બીબીસી સંસ્થાએ તેમને '૧૦૦ પ્રભાવશાળી મહિલાઓ'ની યાદીમાં સ્થાન આપ્યું હતું. વધુમાં, પ્રતિષ્ઠિત ટાઇમ મેગેઝિને વર્ષ ૨૦૨૪ની 'ટાઇમ ૧૦૦ નેક્સ્ટ'ની અંતર્ગત બલૂચ અધિકારોના મજબૂત વક્તા તરીકે તેમનું બહુમાન કર્યું હતું. આ વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મના સ્વીકારે પાકિસ્તાનની સરકારને બલૂચ મુદ્દાઓ પર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નબળા સાબિત કર્યા હતા.
શું હતો જુલાઈ ૨૦૨૪નો ગ્વાદર વિરોધ પ્રદર્શનનો ગુનો?
અત્યારે જે કેસમાં ચાર ભીંતો વચ્ચે સજા ફટકારવામાં આવી છે, તે ગ્વાદરમાં વર્ષ ૨૦૨૪ની જુલાઈમાં પ્રારંભ થયેલા 'બલોચ રજી માચી' એટલે કે બલૂચ નાગરિક સભાના આંદોલન સાથે સંબંધિત છે. બલૂચ યકજહતી કમિટી (BYC) હેઠળ યોજાયેલા આ હજારો નાગરિકોના અહિંસક ધરણામાં પાકિસ્તાન સિવાય પડોશી દેશ ઈરાન તેમજ અફઘાનિસ્તાનના બલૂચ સમુદાયના લોકો પણ એકતા બતાવવા માટે મોટી સંખ્યામાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
આ મેળાવડો જ્યારે એક મુખ્ય લોકતાંત્રિક જનઆંદોલન બન્યું, ત્યારે પાકિસ્તાની સેના અને સ્થાપિત સરકારી તંત્રે તેને કચડવાના ઘણા બળપ્રયોગો કર્યા હતા. સ્થાનિક પોલીસ અને સેનાની કડકાઈના પરિણામે અરાજકતા પેદા થઈ અને બંને પક્ષો વચ્ચે હિંસક અથડામણો થઈ હતી. સેનાના ખુલ્લા ફાયરિંગમાં અનેક નિર્દોષ બલૂચોનાં ઘટનાસ્થળે જ કરુણ મોત નીપજ્યાં હતાં અને તેની ચપેટમાં આવવાથી એક પોલીસ કર્મચારી પણ માર્યો ગયો હતો.
સરકાર તેમજ લશ્કરી તંત્રે તે પોલીસ અધિકારીના મોતના કેસમાં ડૉ. મહરંગ અને તેમના સંગઠનને સીધી રીતે જવાબદાર ગણાવી સૈન્ય દબાણ વચ્ચે આતંકવાદની વિરોધી કાયદાઓની સખત કલમો હેઠળ ગંભીર કેસ દાખલ કર્યો હતો. આ કેસનો ચુકાદો આખરે ક્વેટા ખાતેની અદાલતે એકપક્ષીય રીતે આપ્યો છે, જે બલૂચિસ્તાનના અધિકાર માટે લડતા અનેક એક્ટિવિસ્ટ્સને પાંજરે પૂરવા માટે જ રચાયેલો હોવાનું મનાય છે.
ન્યાયિક પ્રક્રિયાનો વિરોધ અને ભવિષ્યની દિશા
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમની મહત્વની બાબત એ છે કે ચુકાદા અગાઉ ડૉ. મહરંગ બલોચ, તેમના સાથી સિબગતુલ્લાહ શાહ અને કોઈ કાનૂની પ્રતિનિધિઓએ કોર્ટના સત્રની ન્યાયિક કાર્યવાહીનો બહિષ્કાર કરેલો હતો. તેઓ છેલ્લી ૧૨ જૂનથી ક્વેટા ડિસ્ટ્રિક્ટ જેલમાં જ સતત અવાજ ઉઠાવી ધરણાં પર બેઠા હતા. કાનૂની ટીમોનું સ્પષ્ટ કહેવું હતું કે સરકારના પ્રભાવવાળી ન્યાયી વ્યવસ્થા ન્યાય આપવાને બદલે સજા ઠોકી બેસાડવાનું કામ કરે છે.
સજા બાદ બલૂચ યકજહતી સંગઠને સત્તાવાર નિવેદન બહાર પાડીને આ ન્યાયિક વલણને 'ન્યાયિક આતંકવાદ' ગણાવ્યું છે અને ચેતવણી આપી છે કે બંદૂક અને સજાથી લડતના અવાજો સંકોચાઈ શકે તેમ નથી. સામાજિક કાર્યકર્તા સમ્મી દીન બલોચે પણ આક્ષેપ કર્યો કે પાકિસ્તાનના રાજ્યતંત્રે વ્યાજબી ન્યાય આપવાની જૂની પદ્ધતિ છોડીને માનવ અધિકારો પર ગંભીર અત્યાચાર ગુજારવાનું જ યોગ્ય ગણ્યું છે, જે લોકશાહીનો સીધો વિનાશ છે.
આ ન્યાયિક આદેશ પછી બલૂચિસ્તાનમાં તણાવની લહેર દોડી ગઈ છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો પણ નજર રાખી રહ્યાં છે. બલૂચિસ્તાનની જમીન પર સેનાની સંકડામણ અને અત્યાચાર જેટલા વધશે, તેટલો જ ત્યાંથી બળવો તીવ્ર થતો જશે. ડો. મહરંગ બલોચને આપેલી આ આજીવન કેદ પાકિસ્તાન સરકાર માટે સુખદ પરિણામો નહીં લાવે, પણ ભવિષ્યમાં આ સળગતો પ્રદેશ સત્તા સમક્ષ વધુ આકરા અને હિંસક આંદોલનની આગ ભડકાવી રહ્યો છે.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
