અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે કરાર થતા જ મચ્યો હડકંપ: મુજ્તબા ખામૈનીએ આપ્યું આ ચોંકાવનારું ખાસ નિવેદન
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલા નવા સમજૂતી કરાર (MoU) બાદ વૈશ્વિક રાજકારણમાં મોટો ગરમાવો આવ્યો છે. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા મુજ્તબા ખામૈનીએ આ કરારને લઈને એક અત્યંત મહત્વનું નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે દાવો કર્યો છે કે આ શાંતિ સમજૂતી માટે અમેરિકા તરફથી સૌથી વધુ પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા હતા અને અમેરિકી પ્રમુખે આ ડીલને સફળ બનાવવા માટે તમામ સ્તરે દબાણ ઊભું કર્યું હતું. ખામૈનીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ સંધિ અંગે તેમનો અંગત મત અલગ હતો, તેમ છતાં દેશના વ્યાપક હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને તેમણે આખરે તેને મંજૂરી આપી દીધી છે.
ફ્રાન્સમાં યોજાયેલી જી-૭ સમિટ બાદ અસ્તિત્વમાં આવેલા આ સમજૂતી કરારને મધ્ય પૂર્વમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવને હળવો કરવાની દિશામાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. આ સમજૂતીથી વૈશ્વિક સ્તરે તેલના પુરવઠા અને દરિયાઈ વેપાર પર સીધી સકારાત્મક અસર થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
અમેરિકાની આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત
ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા મુજ્તબા ખામૈનીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર સત્તાવાર માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે આ સમજૂતી પાછળ ઈરાન કરતાં અમેરિકાની જરૂરિયાત તેમજ વ્યાકુળતા સવિશેષ હતી. તેમના સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ આ કરારને કોઈ પણ સંજોગોમાં અંતિમ સ્વરૂપ આપવા આતુર હતા અને તેના માટે તેમણે તમામ રાજદ્વારી ચેનલો અને સંસાધનોનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
ખામૈનીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વાતચીત દરમિયાન ઈરાનની પ્રતિનિધિ ટીમે સંપૂર્ણ પ્રમાણિકતા અને દક્ષતા દર્શાવી હતી. જોકે, આ પ્રક્રિયાને સતત આગળ વધારવા અને જીવંત રાખવા માટેની મુખ્ય પહેલ અમેરિકા તરફથી જ કરવામાં આવી રહી હતી. ઈરાનના મતે, આ સમજૂતી અમેરિકાની વર્તમાન લશ્કરી અને વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાતોનું પરિણામ છે, જેના દ્વારા તે મધ્ય પૂર્વના સંકટમાંથી બહાર નીકળવાનો માર્ગ શોધી રહ્યું છે.
અંગત અસંમતિ છતાં દેશહિતને સર્વોપરી સ્થાન
સર્વોચ્ચ નેતા મુજ્તબા ખામૈનીએ ખુલ્લેઆમ સ્વીકાર્યું છે કે શરૂઆતમાં આ સમજૂતી અંગે તેમના વિચારો અને દ્રષ્ટિકોણ સંપૂર્ણપણે હકારાત્મક નહોતા. સૈદ્ધાંતિક સ્તરે તેઓ આ વૈશ્વિક સમજૂતીના પક્ષમાં નહોતા. પરંતુ ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિએ સર્વોચ્ચ નેતાને ખાતરી આપી હતી કે આ પ્રક્રિયામાં દેશની સાર્વભૌમત્વતા, રાષ્ટ્રીય હિતો અને તેના પ્રાદેશિક સહયોગીઓના અધિકારો સાથે રજતીભાર પણ બાંધછોડ કરવામાં આવશે નહીં. આ મજબૂત ખાતરી અને સુરક્ષાના આશ્વાસન બાદ જ તેમણે આ ડીલ પર પોતાની મંજૂરીની મહોર લગાવી હતી.
આ સાથે જ ઈરાને વોશિંગ્ટનને કડક શબ્દોમાં ચેતવણી પણ આપી છે. ખામૈનીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો ભવિષ્યમાં અમેરિકા પોતાના વાયદાઓથી પાછળ હટશે અને કરારથી વિપરીત જઈને નવી શરતો લાદવાનો કે ઈરાન પર દબાણ લાવવાનો પ્રયત્ન કરશે, તો ઈરાન કોઈપણ શક્તિશાળી રાષ્ટ્ર સામે ઝૂકશે નહીં અને પોતાના રાષ્ટ્રીય સન્માનની રક્ષા માટે યોગ્ય પગલાં ભરશે.
સમજૂતી (MoU)ની મુખ્ય શરતો અને તેની અસરો
આ નવા સમજૂતી કરાર અંતર્ગત બંને દેશો વચ્ચે અનેક મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા અને વ્યાપારિક મુદ્દાઓ પર સહમતી શરતો નક્કી કરવામાં આવી છે. કરારના મુખ્ય મુદ્દાઓને નીચે આપેલા કોષ્ટક દ્વારા સરળતાથી સમજી શકાય છે:
| મુખ્ય વિગત | સમજૂતી અંતર્ગત લેવાયેલા નિર્ણયો |
|---|---|
| સૈન્ય ગતિવિધિઓ પ્રક્રિયા | બંને પક્ષો સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં લશ્કરી હિલચાલ ઘટાડવા સંમત થયા છે. |
| નૌકાદળ પરના પ્રતિબંધો | અમેરિકા આગામી ૩૦ દિવસની અંદર ઈરાન પર લાદેલા નૌસેના પ્રતિબંધો હટાવશે. |
| દરિયાઈ વ્યાપાર સુરક્ષા | હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં વ્યાપારી જહાજોની અવરજવર સામાન્ય કરાશે. |
| સેનાની પીછેહઠ | અંતિમ વાટાઘાટો પૂર્ણ થયા બાદ અમેરિકા આ ક્ષેત્રમાંથી પોતાની લશ્કરી હાજરીમાં ઘટાડો કરશે. |
આ સમજૂતીમાં સૌથી મહત્વની બાબત દરિયાઈ માર્ગોની સુરક્ષા છે. ઈરાને આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં વ્યાપારી જહાજોના સુરક્ષિત પરિવહનની સંપૂર્ણ ખાતરી આપી છે. હોર્મુઝના દરિયાઈ માર્ગ પરથી વિશ્વનો મોટો કાચા તેલનો વ્યાપાર થાય છે, જેને કારણે આ કરારથી વૈશ્વિક ઊર્જા બજારને ખૂબ મોટી રાહત મળશે અને પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવો સ્થિર થવાની અપેક્ષા છે.
ફ્રાન્સની મધ્યસ્થી અને આગામી ૬૦ દિવસનો રોડમેપ
આ ઐતિહાસિક સમજૂતીના પાયા પાછળ ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઈમેન્યુઅલ મેક્રોનની કુશળ રાજદ્વારી મધ્યસ્થી રહેલી છે. ફ્રાન્સમાં યોજાયેલી જી-૭ શિખર પરિષદના સમાંતર યોજાયેલી ખાસ બેઠક દરમિયાન આ હસ્તાક્ષર પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી. મેક્રોને સોશિયલ મીડિયા પર આ વૈશ્વિક સમજૂતીને આવકારતા જણાવ્યું હતું કે આ કરાર ક્ષેત્રમાં સ્થાયી શાંતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારના કલ્યાણ માટે અત્યંત હકારાત્મક કદમ સાબિત થશે.
મેમોરેન્ડમ ઓફ અંડરસ્ટેન્ડિંગ (MoU) પર સહી થયા બાદ હવે બંને દેશો પાસે વિસ્તૃત અને વ્યાપક કાયમી કરાર સુધી પહોંચવા માટે બરાબર ૬૦ દિવસનો સમય છે. આ સમયગાળા દરમિયાન વોશિંગ્ટન અને તેહરાનની વિશેષ ટુકડીઓ કાયમી શાંતિ સ્થાપવા માટેની આખરી શરતો પર વાટાઘાટો કરશે. ઈરાને એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જિનીવા ખાતે યોજાનારી આગામી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક તેના પૂર્વનિર્ધારિત શેડ્યૂલ મુજબ જ યોજાશે.
વિશ્વભરના રાજદ્વારી અને રણનીતિક વિશ્લેષકો માની રહ્યા છે કે જો આગામી બે મહિનામાં નવેસરથી યોજાનારી આ વાટાઘાટો સફળ રહેશે, તો તે માત્ર પશ્ચિમ એશિયાની ભૂ-રાજકીય સ્થિતિને જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક સુરક્ષા માળખાને પણ એક નવો વળાંક આપશે. તેલ ઉત્પાદક દેશોના સંગઠનો અને વૈશ્વિક બજારો આ વાટાઘાટોના દરેક પગલા પર બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છે.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
