ઝામ્બિયાનુ મિશન મૂન કેમ થયુ ફેલ? અમેરિકા-સોવિયેત સંઘ પહેલા ચંદ્ર પર પહોંચવાનુ હતુ લક્ષ્ય

1960નો દશક શીત યુદ્ધનો દાયકો હતો. આ દરમિયાન સોવિયત સંઘ અને અમેરિકા વચ્ચે સ્પેસ રેસ ચાલી રહી હતી. બંને દેશો ચંદ્ર પર માનવ મોકલવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. કયો દેશ ચંદ્ર પર પહેલો માણસ મોકલવામાં સફળ થશે તે અંગે સમગ્ર વિશ્વમાં ભારે રસ હતો. આ એ જ સમયગાળો હતો જ્યારે ઝામ્બિયાને અંગ્રેજોથી આઝાદી મળી હતી.

પ્રખ્યાત ટાઈમ મેગેઝીને ઝામ્બિયાની સ્વતંત્રતા સંબંધિત વર્ષ 1964માં એક લેખ લખ્યો હતો. આ લેખ વાંચતી વખતે, લોકોની નજર ફૂટનોટ પર ગઈ, જેમાં લખ્યું હતું કે ઝામ્બિયામાં એક વ્યક્તિ છે જે આ સ્વતંત્રતાથી એટલા ખુશ નથી કારણ કે તેનું ધ્યાન બીજે છે. તેને લાગે છે કે ચંદ્ર પરના તેના મિશનના માર્ગમાં યુએસ અને સોવિયેટ્સ આવી રહ્યા છે.

આ વાંચીને લોકોને નવાઈ લાગી. જે દેશને હમણાં જ આઝાદી મળી છે તે ચંદ્ર પર પહોંચવાનું કેવી રીતે વિચારી શકે? કેટલાકને આ મજાક લાગી, જ્યારે કેટલાકને તેમાં સત્ય જણાયું અને તેણે મામલાની તપાસ શરૂ કરી.

વાસ્તવમાં આ વ્યક્તિનું નામ એડવર્ડ માકુકા નોકોલોસો હતું, જે જામિયાના સ્પેસ પ્રોગ્રામના વડા હતા. પત્રકારો એન્કોલોસોને ચંદ્ર મિશન માટે 12 અવકાશયાત્રીઓને તૈયાર કરતા શોધી કાઢે છે. આ માટે તે આ લોકોને સખત તાલીમ આપતો હતો.

તાલીમ દરમિયાન, આ માણસોને તેલના ડ્રમમાં ઝાડની આસપાસ લઈ જવામાં આવ્યા હતા અને તેમને શૂન્ય ગુરુત્વાકર્ષણ માટે તૈયાર કરવા માટે ટેકરીઓથી નીચે લટકાવવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત તેમને ઝૂલવાની તાલીમ પણ આપવામાં આવી હતી.

એન્કોલોસોની તાલીમમાં લોકોને તેમના હાથ પર ચાલવાનું શીખવવાનું પણ સામેલ હતું. કારણ કે તેમનું માનવું હતું કે અવકાશમાં ચાલવાનો આ એકમાત્ર સાચો રસ્તો છે. તે લોકોને દોરડા પર લટકાવીને ખૂબ ઊંચાઈ પર લઈ જતો અને દોરડું કાપી નાખતો જેથી તેઓ ફ્રી ફોલનો અનુભવ કરી શકે.

એન્કોલોસોનો ઉદ્દેશ્ય ઝામ્બિયાને ચંદ્ર પર પહોંચનાર પ્રથમ દેશ બનાવવાનો હતો. જો કે, નવી સ્વતંત્ર ઝામ્બિયન સરકારે ક્યારેય આ મિશનને ગંભીરતાથી લીધું નથી. એન્કોલોસોને સ્પેસ મિશનનો વિચાર ત્યારે આવ્યો જ્યારે તે પહેલીવાર હવાઇ મુસાફરી કરી રહ્યો હતો.

એન્કોલોસોએ જ્યારે પહેલીવાર આકાશમાં વાદળો જોયા ત્યારે તેને આશ્ચર્ય થયું. આ પછી તેણે તરત જ પ્લેન રોકવા માટે કહ્યું. વાસ્તવમાં તે આ વાદળો પર ચાલવાનો અનુભવ મેળવવા માંગતો હતો પરંતુ પાયલોટે પ્લેન રોકવાની ના પાડી દીધી.

માત્ર ચંદ્ર જ નહીં, એન્કોલોસોની નજર મિશન માર્શ પર પણ હતી. મિશન મૂન માટે તાલીમ પામેલા 12 લોકોમાંથી એકમાત્ર છોકરી મથા મ્વામ્બાને આ માટે પસંદ કરવામાં આવી હતી. નોકોલોસોએ દાવો કર્યો હતો કે 1964ના અંત સુધીમાં 16 વર્ષીય અવકાશયાત્રી મ્વામ્બા, બે બિલાડીઓ સાથે, ચંદ્ર પર અને પછી મંગળ પર જશે.

ચંદ્ર પર ગયા પછી, યાનનો દરવાજો ખોલ્યા પછી બિલાડી પ્રથમ સપાટી પર ફેંકવામાં આવતી. જો તે બચી ગઈ હોત, તો બાકીના લોકો જ યાનમાંથી બહાર આવ્યા હોત. એન્કોલોસોએ પણ સોવિયેત કૂતરા લાઈકાના પ્રતિભાવમાં સાયક્લોપ્સને તેના પાલતુ કૂતરા તરીકે પસંદ કર્યો. આ કૂતરાના નામ પરથી આ મિશનનું નામ સાયક્લોપ્સ રાખવામાં આવ્યું હતું.

એન્કોલોસોએ એસોસિએટેડ પ્રેસના પત્રકારને કહ્યું, "કેટલાક લોકોને લાગે છે કે હું પાગલ છું. પરંતુ જે દિવસે હું ચંદ્ર પર ઝામ્બિયન ધ્વજ લગાવીશ તે દિવસે હું તેમના પર હસીશ." એન્કોલોસોએ પત્રકારોને વધુ વિગતો આપવાનો ઇનકાર કર્યો કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે આટલા મોટા પ્રોજેક્ટ સાથે કોઈ પર વિશ્વાસ કરી શકાય નહીં.

એન્કોલોસોએ કહ્યું કે તેની પાસે સોવિયેત અને યુએસ કરતાં વધુ અદ્યતન રોકેટ છે, પરંતુ તે ટેક્નોલોજીની ચોરીના ડરથી તે કોઈને બતાવી શક્યા નહીં. એન્કોલોસોએ કહ્યું કે જ્યાં સુધી આપણે સમગ્ર બાહ્ય અવકાશને નિયંત્રિત ન કરીએ ત્યાં સુધી અમારા અશ્વેત વૈજ્ઞાનિકો અવકાશી અનંતતાનું અન્વેષણ કરવાનું ચાલુ રાખશે.

આ માટે એન્કોલોસોએ ઈઝરાયેલ, અમેરિકાથી લઈને USSR અને UNESCO સુધીના ઘણા દેશો અને સંગઠનોને પત્રો લખીને આ મિશન માટે ભંડોળની માંગણી કરી હતી.

કમનસીબે, એન્કોલોસો આમાં સફળ થયો ન હતો અને તેને માત્ર 10 રૂપિયા જ મળી શક્યા હતા, જે તેને અવકાશમાં રસ ધરાવતા ભારતીય શાળાના છોકરાએ મોકલ્યા હતા. તેને શુભકામનાઓ સિવાય કશું મળ્યું નથી.

એન્કોલોસોએ યુ.એસ. અને સોવિયેત યુનિયન પાસેથી નાણાંની માંગણી કરી હોવા છતાં, તે તેમના પર શંકાસ્પદ હતો, એવું માનીને કે તેઓ તેના રહસ્યો ચોરી કરવા અને પહેલા ચંદ્ર પર જવા માંગે છે.

મિશન કેમ નિષ્ફળ ગયું?

આખરે, કાર્યક્રમ નિષ્ફળ ગયો કારણ કે એન્કોલોસોને મિશન માટે નાણાં મળ્યા ન હતા. એન્કોલોસો સાથે જોડાયેલા ઘણા લોકોએ પણ આ પ્રોજેક્ટ છોડી દીધો હતો. એન્કોલોસોએ પત્રકારોને જણાવ્યું હતું કે તેમના બે સૌથી મહત્વપૂર્ણ મિત્રો, જેઓ તાલીમમાં અવકાશયાત્રીઓની ટીમનો ભાગ હતા, તેઓ દારૂ પીને બહાર ગયા હતા અને પછી અચાનક ગાયબ થઈ ગયા હતા, જે એક મહિના સુધી જોવા મળ્યા ન હતા.

આ સિવાય અન્ય એક સભ્ય જે સ્પેસ ટ્રાવેલની તાલીમ લઈ રહ્યો હતો તે પ્રોજેક્ટ છોડીને એક ડાન્સ ગ્રુપમાં જોડાયો. સ્પેસ પ્રોજેક્ટ સાથે સંકળાયેલી એકમાત્ર છોકરી પણ અચાનક ગર્ભવતી થઈ ગઈ. જે બાદ તે ટ્રેનિંગ કેમ્પ છોડીને પોતાના ઘરે ગઈ હતી.

એન્કોલોસોએ કહ્યું કે તેને પૈસા એટલા માટે મળ્યા નથી કારણ કે વિશ્વ તેના અવકાશ જ્ઞાનથી ડરી ગયું હતું. એન્કોલોસો તેમના અવકાશ કાર્યક્રમની નિષ્ફળતા પછી રાજકારણ તરફ વળ્યા.

Edward Mukuka Nkoloso was the Founder of Zambia National Academy of Science, Space Research and Philosophy.

From 1960 to 1969, this program desired launching a rocket that would send one girl, 17-year-old Matha Mwambwa, and two cats to the Moon. pic.twitter.com/buWFEbwp2m

— Africa Facts Zone (@AfricaFactsZone) June 9, 2020

English summary

Why did the Zambian mission to the moon fail? The goal was to reach the moon before the US-Soviet Union