એક સમયે 400 જહાજો ધરાવતુ હતું ગુજરાતનું આ શહેર

Published: Tuesday, March 25, 2014, 15:27 [IST]

માંડવી કચ્છનું પ્રમુખ બંદર છે તથા મુંબઇ અને સુરત પહેલા આ ગુજરાતનું પણ પ્રમુખ બંદર હતું. પૂર્વ આફ્રિકા, ફારસની કાડી, માલબાર તટ અને દક્ષિણ પૂર્વીય એશિયાના જહાજો અહીં અરબ સાગર પાસે આ બંદરે આવતા હતા. કચ્છના રાજા ખેંગાર્જીએ વર્ષ 1574માં માંડવીની સ્થાપના બંદર શહેરના રૂપમાં કરી હતી. માંડવી થોડા સમયની અંદર સમૃદ્ધ થયું કારણ કે તે ગુજરાતનું મહત્વપૂર્ણ બંદર બની ગયું હતુ. ટૂંક સમયમાં જ માંડવીના ઐતિહાસિક સ્થળ જેમકે સુંદરવર મંદિર, જામા મસ્જિદ, લક્ષ્મી નારાયણ મંદિર, કાજીવાલી મસ્જિદ અને રામેશ્વર મંદિરનું નિર્માણ થયું.

એક મહત્વપૂર્ણ બંદરના રૂપમાં માંડવી પાસે 400 જહાજો હતા જે ઇંગ્લેન્ડ સુધી જતા અને પરત ફરતા હતા. માંડવી એક કિલ્લા દ્વારા સંરક્ષિત હતું જેની દિવાલ 8 મીટર ઉંચી હતી, તેના અનેક દરવાજા હતા અને 25 બુર્જ હતા. વર્તમાનમાં આ દિવાલ લગભગ નષ્ટ થઇ ગઇ છે, પરંતુ દક્ષિણ પશ્ચિમમાં સ્થિત સૌથી મોટો બુર્જ હજુ લાઇટ હાઉસનું કામ કરી રહ્યો છે. એક બંદરના રૂપમાં માંડવીનું મહત્વ ઘટી ગયું છે, કારણ કે મોટા આધુનિક જહાજોને અહીં રાખવામાં આવતા નથી, પરંતુ રુક્માવતી નદીના કિનારે હાથોથી જહાજો બનાવવાનું કામ આજે પણ યથાવત છે.

લગભગ 400 વર્ષથી માંડવી જહાજ બનાવવાના ઉદ્યોગનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. રુક્માવતી નદીના કિનારે સ્થિત જહાજ બનાવવાના શિપયાર્ડ છે જ્યાં તમે હાથથી બનેલા લાકડાના જહાજ જોઇ શકો છો. અહીં એક અન્ય સ્થળ છે, જેને ટાવર ઓફ વાગેર્સ કહેવામાં આવે છે, જ્યાં જહાજના માલિક માનદંડો અનુસાર જહાજને બારીકાઇથી તપાસ કરે છે જ્યારે તેમનો બેડો પરત આવવાનો હોય છે. માંડવી શાંત અને સ્વચ્છ સમુદ્ર તટો માટે પણ પ્રસિદ્ધ છે જ્યા પ્રવાસી પક્ષી જેવા ફ્લેમિંગો પોતાની યાત્રાને વચમાં રોકે છે.

માંડવીનું અન્ય એક આકર્ષણ વિજય વિલાસ મહલ છે, જેનું નિર્માણ રાવ વિજયરાજજીએ વર્ષ 1929માં કરાવ્યું હતું. આ બ્રિટિશ ઉચ્ચાયોગનું ગરમીના સમયનું ઘર હતું તથા અહીં સ્થિતિ કબરસ્તાન આ વાતનું પ્રમાણ છે કે બ્રિટિશ લોકો આ ક્ષેત્રમાં પણ સક્રિય હતા. જહાજ બનાવવા માટે પ્રાચીન કૌશલની સાથોસાથ, સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસ અને માંડવીનો સમુદ્ર તટ નિશ્ચિત રીતે ભૂલાવી ના શકાય તેવો અનુભવ છે. તો ચાલો તસવીરો થકી નીહાળીએ માંડવીને.