કેમ થાય છે ડાયાબિટિશની સમસ્યા? જાણો લક્ષણો અને બચવાના ઉપાય, બેઠાળુ જીવન જીવવાવાળા ખાસ વાંચે

What is diabetes in gujarati: વર્તમાન સમયમાં માનવજાત માટે સૌથી મહત્વનો સવાલ સ્વસ્થ કેવી રીતે રહેવું એ છે. ગુજરાતીમાં કહેવત છે કે, પહેલુ સુખ તે જાતે નર્યા.

આ માટે શરીરને સ્વસ્થ રાખવા લોકો હંમેશા સજાગ રહે છે. વર્તમાન સમયમાં ખરાબ જીવનશૈલી, લાંબા સ્ક્રિન અને બેઠાળા જીવનના કારણે લોકોમાં આરોગ્ય સમસ્યામાં ઉત્તરોતર વધારો થયો છે.

જેમાં ડાયબિટિસ, સંધિવા, હ્રદય હુમલા જેવી બીમારી પહેલા જે મોટી ઉંમરમાં થતી હતી, જે હવે બાળકો અને યુવાનોમાં પણ જોવા મળે છે.

આજે આપણે આ અહેવાલમાં ડાયાબિટીસના લક્ષણો, ડાયાબિટિસ થવાના કારણો અને ડાયાબિટિસથી બચવાના ઉપાય વિશે જાણીશું.

ડાયાબિટીસના રોગને ડાયાબિટીસ અને સુગર પણ કહેવાય છે. આ રોગ આનુવંશિક છે અને ખરાબ જીવનશૈલીને કારણે પણ થાય છે.

ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ પોતાની ખાવા-પીવાની આદતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ. કારણ કે ડાયાબિટીસના દર્દીના લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ સામાન્ય કરતા વધારે હોવું તે ન તો તેના માટે સારું છે કે ન તો તેના માટે સામાન્ય કરતા ઓછું છે.

આવી સ્થિતિમાં સ્તર શોધવા માટે વ્યક્તિએ તેને તપાસતા રહેવું જોઈએ. જો ડાયાબિટીસનું સ્તર ખૂબ વધી જાય અથવા ખૂબ ઓછું થઈ જાય, તો બંને સ્થિતિમાં દર્દીના સ્વાસ્થ્યને જોખમ રહે છે. આ બંને સ્થિતિ જીવલેણ માનવામાં આવે છે.

ડાયાબિટીસ શું છે? - જ્યારે શરીરના સ્વાદુપિંડમાં ઇન્સ્યુલિનની ઉણપ હોય છે, એટલે કે ઓછી માત્રામાં ઇન્સ્યુલિન પહોંચાડવામાં આવે છે, ત્યારે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ પણ વધે છે. આ સ્થિતિને ડાયાબિટીસ કહેવામાં આવે છે.

ઇન્સ્યુલિન વિશે વાત કરીએ તો, તે એક પ્રકારનું હોર્મોન છે. જે શરીરની અંદરની પાચન ગ્રંથિમાંથી બને છે. તેનું કામ ખોરાકને ઊર્જામાં રૂપાંતરિત કરવાનું છે.

આવી સ્થિતિમાં ડાયાબિટીસના દર્દીએ શું અને ક્યારે ખાવું તેની ખાસ કાળજી લેવી જોઈએ. તેનાથી બ્લડ શુગર લેવલ કંટ્રોલમાં રહે છે. આ માટે ડોક્ટરો દવાઓ આપે છે અને ઘણા ઘરગથ્થુ ઉપચાર પણ છે, જેની મદદથી ડાયાબિટીસને નિયંત્રણમાં રાખી શકાય છે.

ડાયાબિટીસના લક્ષણો શું છે? -

• વધુ તરસ લાગે છે
• અતિશય પેશાબ
• વધુ ભૂખ લાગે છે
• વજન ઘટડવું

ડાયાબિટિસના ગંભીર લક્ષણો

• મૂર્છા
• જપ્તી ફાટી નીકળે છે
• વર્તન પરિવર્તન - મૂડ સ્વિંગ

જે દર્દીઓ સામાન્ય રીતે ટાઇપ-1 અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસથી પીડિત હોય છે, તેમાં ડાયાબિટીસનું સ્તર ઓછું હોય છે. જોકે, આ રોગના મોટાભાગના કેસો હળવા અને સામાન્ય છે અને કટોકટી નથી.

ડાયાબિટીસની વિવિધ અવયવો પર શું અસર થાય છે?

આંખો પર અસર - જો લાંબા સમય સુધી લોહીમાં શર્કરાનું સ્તર ઊંચું રહે છે, તો તે આંખોના લેન્સમાં શોષણનું કારણ બની શકે છે. એટલે કે તેની અસર આંખો પર થવા લાગે છે. જેના કારણે આંખોના આકાર અને દ્રષ્ટિમાં ફેરફાર થાય છે.

ડાયાબિટીક ડર્માડ્રોમ - ડાયાબિટીસ ત્વચા પર ફોલ્લીઓનું કારણ બને છે.

ડાયાબિટીક કીટોએસિડોસિસ - આનો અર્થ મેટાબોલિક પ્રક્રિયામાં ડિસ્ટર્બન્સ છે. જેના કારણે ઉલ્ટી, પેટમાં દુખાવો, ગભરાટ, ઊંડા શ્વાસ અને બેભાન જેવી સ્થિતિઓ થાય છે. પ્રકાર 1 ડાયાબિટીસથી પીડિત લોકો આનો અનુભવ કરી શકે છે.

પેરિફેરલ ડાયાબિટીક ન્યુરોપથી - આ સ્થિતિ ત્યારે થાય છે, જ્યારે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધે છે. જેના કારણે જ્ઞાનતંતુઓને પણ નુકસાન થાય છે.

આવી સ્થિતિમાં, દર્દીને એવું લાગે છે કે જાણે તેના પગમાં સોય ટપકતી હોય. એટલે કે પગમાં એક અલગ પ્રકારની કળતર થાય છે, અને ચાલવામાં તકલીફ થવા લાગે છે.

ડાયાબિટીક રેટિનોપેથી - ડાયાબિટીસની આ સ્થિતિમાં આંખો પર પ્રતિકૂળ અસર થવા લાગે છે. જેના કારણે રેટિનાની અંદર સ્થિત રક્તવાહિનીઓને નુકસાન થઈ શકે છે. આ કારણે અંધત્વનું જોખમ વધી જાય છે.

માનસિક સ્વાસ્થ્ય - ટાઈપ 2 ડાયાબિટીસ પણ માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર નકારાત્મક અસર કરે છે. જેના કારણે દર્દી ડિપ્રેશન અને ચિંતાનો શિકાર બની જાય છે. માનસિક સંતુલન જાળવવા માટે લોહીમાં શુગરનું યોગ્ય સ્તર હોવું જરૂરી છે.

હાયપરસોમોલર નોન-કેટોટિક સ્થિતિ - આ સ્થિતિ ફક્ત ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં જ જોવા મળે છે. તેની પાછળનું કારણ પણ પાણીનો અભાવ છે. તેથી, ડાયાબિટીસના દર્દીને તેના શરીરમાં પાણીની ઉણપનો ભોગ બનવા દેવો જોઈએ નહીં. આ ઉણપને કારણે અન્ય ઘણી બીમારીઓનું જોખમ પણ વધી જાય છે.

ડાયાબિટીસના લક્ષણો અને ઉપાયો શું છે? - દર્દીઓ માટે ડાયાબિટીસના લક્ષણો અને નિદાન વિશે જાણવું ખૂબ જ જરૂરી છે. જેથી સમયસર ડાયાબિટીસની ઓળખ થઈ શકે અને તેની સારવાર પણ થઈ શકે.

જો ડાયાબિટીસના દર્દીને મીઠાઈ વધુ ખાવાનું મન થાય તો પરિવારે એ વાતનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે, તે મીઠાઈ ન ખાય. આ સાથે જીવનશૈલીનું પણ સંપૂર્ણ ધ્યાન રાખવું જોઈએ.

ડાયાબિટીસની સારવાર - ડાયાબિટીસની સારવાર દ્વારા લોહીમાં સુગર લેવલ નિયંત્રિત થાય છે. જેથી આનાથી ઉભી થતી કોમ્પ્લિકેશન અટકાવી શકાય.

પોષણ - ટાઈપ-1 અને ટાઈપ-2 ડાયાબિટીસમાં માત્ર ખોરાકને લગતી માહિતીનું જ ધ્યાન રાખવું પડતું નથી, પરંતુ ક્યારે અને કેટલો ખોરાક લેવો જોઈએ તેના પર પણ ભાર મૂકવો પડે છે.

શારીરિક પ્રવૃત્તિ - ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસને રોકવા માટે, શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ કરવી મહત્વપૂર્ણ છે. તેનાથી ડાયાબિટીસ કંટ્રોલમાં રહે છે. આ સાથે, તે હૃદય રોગ અને બ્લડ સુગરને લગતી જટિલતાઓને રોકવામાં પણ મદદ કરે છે.

દવાઓ - ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસના દર્દી માટે માત્ર શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરવી અને આરોગ્યપ્રદ ખોરાક લેવો પૂરતો નથી, પરંતુ તેણે દવાઓ પણ લેવી પડે છે.

ડાયાબિટીસ થવાના કારણો

ટાઈપ 1 ડાયાબિટીસના કારણો - રોગપ્રતિકારક તંત્ર ભૂલથી સ્વાદુપિંડમાં ઇન્સ્યુલિન ઉત્પન્ન કરતા બીટા કોષો પર હુમલો કરે છે અને તેનો નાશ કરે છે. જ્યારે કેટલાક લોકોના જીન્સ આ બાબતમાં ભૂમિકા ભજવે છે. જેના કારણે ઇન્સ્યુલિનનું ઉત્પાદન થતું નથી.

ટાઈપ 2 ડાયાબિટીસના કારણો - તેની પાછળનું કારણ ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર છે. તેને આનુવંશિક અને જીવનશૈલી પરિબળોનું સંયોજન પણ કહેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, સ્થૂળતા આ પ્રકારના ડાયાબિટીસનું જોખમ વધારે છે.

શુગર લેવલ વધવાના લક્ષણો નીચે મુજબ છે

• વજન ઘટવા લાગે છે
• વારંવાર તરસ લાગે છે
• જો તમે પાણી ન પીતા હોવ તો પણ પેશાબનું પ્રમાણ ઘટી શકે છે.
• હાથ અથવા પગમાં નિષ્ક્રિયતા આવે છે
• ઝડપથી થાકી જવું

ડાયાબિટીસ એક ખતરનાક રોગ માનવામાં આવે છે. તેનાથી બચવા માટે યોગ્ય ખાવું ખૂબ જ જરૂરી છે. આ ઉપરાંત જીવનશૈલી પણ યોગ્ય હોવી જોઈએ.

આ પણ વાંચો - World Diabetes Day : જાણો ડાયાબિટીસ અંગેના ભ્રામક ખ્યાલો અને તેની હકીકત