શું 2024માં મોદીજી સામે વિપક્ષનો ચહેરો બની શકશે નીતીશ કુમાર?

મહારાષ્ટ્ર અને બિહારમાં સત્તા પરિવર્તન બાદ દેશના રાજકારણમાં મોટી ઉથલપાથલ થઈ છે. જો મહારાષ્ટ્ર અને બિહાર બંને રાજ્યોને જોડવામાં આવે તો અહીંથી લોકસભાની કુલ 88 બેઠકો છે, તેથી તે ભાજપ અને અન્ય વિરોધ પક્ષો માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ રાજ્ય છે. 2019માં જે રીતે શિવસેનાએ ભાજપ સાથે ગઠબંધન ખતમ કરીને કોંગ્રેસ અને એનસીપી સાથે સરકાર બનાવી, ત્યારથી એવી અટકળો ચાલી રહી હતી કે રાજ્યની મહા વિકાસ આઘાડી સરકાર પોતાનો કાર્યકાળ પૂર્ણ કરી શકશે નહીં.

મહારાષ્ટ્ર-બિહારમાં પરિવર્તનની રાજનીતિ

નોંધનીય છે કે 2019માં શિવસેના અને બીજેપીના ગઠબંધનને ચૂંટણીમાં પૂર્ણ બહુમતી મળી હતી. બિહારમાં ભાજપ, જેડીયુ અને એલજેપીએ તમામ લોકસભા બેઠકો પર ક્લીન સ્વીપ કર્યું હતું. મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપ શિવસેનાએ મળીને 41 લોકસભા બેઠકો જીતી છે. જ્યારે વિપક્ષ મહારાષ્ટ્રમાં માત્ર 7 સીટો જીતી શક્યો હતો, બિહારમાં કોંગ્રેસ 1 અને આરજેડી એક પણ સીટ જીતી શકી નથી.

શું નીતીશના અલગ થવાથી ભાજપની મુશ્કેલીઓ વધશે?

સમીકરણમાં તાજેતરના ફેરફાર પછી, પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. નીતીશ કુમારના પક્ષ બદલ્યા બાદ ભાજપની મુશ્કેલી ચોક્કસ વધી ગઈ છે. નીતીશના ભાજપથી અલગ થયા બાદ ચોક્કસપણે સંદેશ ગયો છે કે ભાજપ પાસે હવે કોઈ મિત્ર નથી અને ભાજપ તેના સાથી પક્ષોને ખતમ કરવા માંગે છે. 2019 પછી પંજાબમાં ભાજપના મોટા સહયોગી શિરોમણી અકાલી દળ, મહારાષ્ટ્રમાં શિવસેના અને બિહારમાં જેડીયુએ રાજીનામું આપ્યું છે.

2024માં વિપક્ષોનો એક થવાનો પડકાર

જો કે મહારાષ્ટ્ર અને શિવસેનામાં બદલાયેલા સમીકરણ બાદ વિપક્ષ પોતાને મજબૂત બતાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે, પરંતુ આ પછી પણ સવાલ એ ઊભો થાય છે કે શું વિપક્ષ 2024માં બીજેપી વિરુદ્ધ એકસાથે આવી શકશે અને પીએમ મોદીને પડકાર આપી શકશે. શું વિપક્ષ કોઈ એક ચહેરા પર મોહર લગાવી શકશે, શું વિપક્ષ નીતિશ કુમારને પોતાનો ચહેરો બનાવશે, જે નરેન્દ્ર મોદીને પડકારી શકે. જોકે, એ જોવાનું રસપ્રદ રહેશે કે નીતિશ વિપક્ષને એક કરવામાં સફળ થાય છે કે નિષ્ફળ.

ઘણા ચહેરાઓ વચ્ચે જંગ

કેન્દ્રમાં ભાજપ પછી કોંગ્રેસને વિકલ્પ તરીકે જોવામાં આવે છે. પરંતુ નેતૃત્વના અભાવે કોંગ્રેસને અનેક પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. કોંગ્રેસ પહેલાથી જ મમતા બેનર્જી, અરવિંદ કેજરીવાલ, કે ચંદ્રશેખર રાવ, શરદ પવાર જેવા નેતાઓને વિપક્ષના ચહેરા તરીકે સ્વીકારવાની ના પાડી ચૂકી છે. પરંતુ મહત્વની વાત એ છે કે આ તમામ નેતાઓની તેમના રાજ્યમાં લોકપ્રિયતા કોંગ્રેસ કરતા વધુ છે. આ જ કારણ છે કે પોતાના સિવાય અન્ય કોઈ નેતાનું નેતૃત્વ સ્વીકારવા માટે અન્ય કોઈ નેતા તૈયાર નથી.

શું વિપક્ષને ચહેરાની જરૂર છે?

કેન્દ્રમાં મોદીના ઉદય બાદ યુપીએ, એનડી-1માં નવા ફેરફારો જોવા મળ્યા છે. દેશની રાજકીય સ્થિતિ 2004, 1996, 1989થી સાવ અલગ છે. ભારતીય જનતા પાર્ટી હવે સમગ્ર દેશમાં મુખ્ય પ્રવાહના રાજકારણમાં છે. નરેન્દ્ર મોદી જે રીતે તેમની રાજનીતિ સફળતાપૂર્વક ચલાવી રહ્યા છે તેનાથી દેશના રાજકીય સમીકરણો સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયા છે. વિપક્ષમાં અસરકારક નેતૃત્વ માને છે કે એક જ ચહેરો અને ચૂંટણી જોડાણ કરીને ભાજપને પડકારી શકાય છે. તેઓ માને છે કે મોદી સામે વિપક્ષમાં એવો કોઈ ચહેરો નથી આવી રહ્યો જે દેશભરના લોકોને આકર્ષિત કરે.

નીતીશ પર દાવ કેટલો સાર્થક થશે

નીતીશ કુમારની વાત કરીએ તો તેઓ 2005થી બિહારના મુખ્યમંત્રી છે, 2014-15માં થોડો સમય જીતનરામ માંઝી રાજ્યના મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા. નીતિશ કુમારના સમર્થકો અને ટીકાકારો બંને માને છે કે તેઓ વડા પ્રધાનની ખુરશી સુધી પહોંચવા માગે છે. નીતિશ કુમારની છબી સમાજવાદી નેતા તરીકેની રહી છે અને બિહારમાં તેમનો રેકોર્ડ પણ ઘણો સારો રહ્યો છે. તેમની છબી પણ એક બિનસાંપ્રદાયિક નેતા તરીકેની છે અને તેઓ રાજ્યમાં જાતિવાદી સમીકરણને સારી રીતે સમજે છે. હિન્દી બેલ્ટમાં નીતિશ કુમાર ખૂબ જ અસરકારક નેતા છે. હિન્દી બેલ્ટમાં ભાજપે વિરોધ પક્ષોને ખરાબ રીતે હરાવ્યા, પરંતુ તેમ છતાં નીતિશ કુમારની છબી પર કોઈ દાગ નથી.

વિપક્ષમાં ચહેરાની લડાઈ

જે રીતે નીતીશ કુમારે પક્ષપલટો કર્યો છે તેનાથી તેમની છબીને ચોક્કસપણે નુકસાન થયું છે. 2017 થી નીતિશ કુમારે જે રીતે રાજકીય ફેરફારો કર્યા છે તે ચોક્કસપણે તેમના પર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. આ સિવાય દક્ષિણ અને પૂર્વોત્તરમાં નીતિશ કુમારની લોકપ્રિયતા લગભગ નહિવત છે. આ સિવાય અરવિંદ કેજરીવાલ મમતા બેનર્જીએ નીતિશ કુમાર વિશે મૌન સેવ્યું છે. રાહુલ ગાંધી, સોનિયા ગાંધી, પ્રિયંકા ગાંધી તરફથી પણ નીતિશ કુમાર વિશે કંઈ કહેવામાં આવ્યું નથી. જો કે શરદ પવારે ચોક્કસપણે કહ્યું છે કે નીતિશ કુમારે સારું પગલું ભર્યું છે.

નીતીશ અંગે અભિપ્રાય રચાશે?

ડીએમકે અને ટીઆરએસે ચોક્કસપણે નીતિશ પ્રત્યે સકારાત્મક વલણ દર્શાવ્યું છે. પૂર્વ વડાપ્રધાન એચડી દેવગૌડાએ પણ ટ્વીટ કરીને લખ્યું કે, બિહારમાં જે બન્યું તે મને વિચારવા લાગ્યું જ્યારે જનતા દળ પરિવાર એક હતો. જનતા દળે ત્રણ વડાપ્રધાન આપ્યા. હું અત્યારે મારા જીવનના અંતિમ તબક્કામાં છું, પરંતુ જો યુવા પેઢી નિર્ણય લે તો તે સારો વિકલ્પ આપી શકે છે. નોંધનીય છે કે કોંગ્રેસ, મમતા બેનર્જી, શરદ પવાર, કેસીઆર બધાએ વિપક્ષોને એક થવાનું કહ્યું છે. પરંતુ એક પણ નેતાએ ચોક્કસ નેતાનું નામ લીધું ન હતું. કેજરીવાલે પણ વિપક્ષથી પોતાને દૂર કરી લીધા છે, તેનું મોટું કારણ એ છે કે દરેક નેતા પોતાને નેતા માને છે.

નીતીશ સિવાયના વિકલ્પ

મમતા બેનર્જીને વિશ્વાસ છે કે TMC પશ્ચિમ બંગાળમાં ક્લીન સ્વીપ કરી શકે છે, TMCએ પશ્ચિમ બંગાળમાં 42 બેઠકો જીતી હતી. ટીએમસીના કેટલાક નેતાઓ માને છે કે આવનારા સમયમાં કોંગ્રેસ વધુ ખરાબ પ્રદર્શન કરશે. જ્યારે મમતા બેનર્જી વધુ સારા ઉમેદવાર હોઈ શકે છે. તે જ સમયે, કુલ 17 લોકસભા બેઠકો પર જ TRSનો પ્રભાવ છે, તેથી તે સહયોગીની ભૂમિકામાં જોવા મળી શકે છે. શરદ પવારની વાત કરીએ તો તેઓ 81 વર્ષના છે અને તેઓ તેમની રાજનીતિની ટોચ પર નથી. પવાર પોતે માને છે કે કોંગ્રેસ વિના કોઈ વિરોધ શક્ય નથી.

કોંગ્રેસ પીછડી રહી છે

આવી સ્થિતિમાં, સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે આ બધામાં કોંગ્રેસ ક્યાં ઊભી છે. રાહુલ ગાંધીનું માનવું છે કે ગાંધી પરિવારે વ્યૂહાત્મક રીતે પાર્ટીના નેતૃત્વમાંથી ખસી જવું જોઈએ. તેઓ પોતાને પાર્ટીના અધ્યક્ષ બનવા દેવા માંગતા નથી કારણ કે તે તેમને પીએમ મોદી તરફથી સીધો પડકાર આપશે અને તે તેનાથી બચવા માંગે છે. રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપપ્રમુખ પદના ઉમેદવારોની પસંદગીમાં પણ કોંગ્રેસે પોતાની જાતને પાછળ રાખી હતી અને પ્રાદેશિક પક્ષોએ માર્ગ બતાવ્યો હતો. કોંગ્રેસ પણ મોટા યુપીએનું નેતૃત્વ કરવા માટે બિનકોંગ્રેસી નેતા માટે તૈયાર જણાય છે. પરંતુ મમતા બેનર્જીએ જે રીતે ગોવામાં પ્રવેશ કર્યો અને રાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવારની પસંદગીમાં જે રીતે આગેવાની લીધી તેનાથી કોંગ્રેસ ખુશ નથી.

શું છે કોંગ્રેસનો દાવો?

જોકે નીતીશ કુમારે બુધવારે કહ્યું હતું કે તેમની પાસે પીએમ પદ માટે કોઈ દાવો નથી, પરંતુ તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ભાજપે યાદ રાખવું જોઈએ કે 2014 ભૂતકાળ થઈ ગયું છે, હવે તેમને 2024ની ચિંતા કરવી જોઈએ. કોંગ્રેસના એક વર્ગને એવું પણ લાગે છે કે રાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવારની પસંદગીમાં કોંગ્રેસ પાર્ટી અન્ય પક્ષોના ચુંગાલમાં ફસાઈ ગઈ છે. પરંતુ પાર્ટીને આશા છે કે કન્યાકુમારીથી કાશ્મીર સુધીની 3500 કિલોમીટરની પદયાત્રા ચોક્કસપણે તેના માટે પરિવર્તન લાવશે. આ યાત્રા 7 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થવા જઈ રહી છે. આવી સ્થિતિમાં બિહારમાં રાજકીય સમીકરણ બદલાયા બાદ સ્થિતિ સ્પષ્ટ છે કે વિપક્ષમાં હજુ પણ ભાજપ વિરુદ્ધ સામ-સામે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે.

English summary

Can Nitish Kumar be the face of opposition against Modiji in 2024?