ચીન-તાઇવાન વચ્ચે આખરે વિવાદ શું છે? પેલોસીની મુલાકાતથી ચીન કેમ આટલુ ખફા છે?

ચીનની ચેતવણી છતાં યુએસ સંસદના સ્પીકર નેન્સી પેલોસી મંગળવારે તાઈવાન પહોંચ્યા હતા. પેલોસીની મુલાકાત બાદ ચીન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ વધવાની સંભાવના છે. પેલોસીની મુલાકાત બાદ ચીને તેને ઉશ્કેરણીજનક કાર્યવાહી ગણાવી છે. ચીને કહ્યું છે કે અમેરિકાને આના ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડશે.

હકીકતમાં વન ચાઈના પોલિસી હેઠળ ચીન તાઈવાનને પોતાના દેશનો હિસ્સો માને છે. ચીન અને તાઈવાન વચ્ચે 73 વર્ષથી વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. ચીન અને તાઈવાન વચ્ચે શું વિવાદ છે? તાઈવાન ચીનથી કેવી રીતે અલગ થયું? વિદેશી હસ્તક્ષેપ પર ચીન કેમ ગુસ્સે છે? તાઇવાન વિશ્વ માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે? ચીનની વન ચાઈના નીતિ શું છે?

ચીન અને તાઈવાન વચ્ચેનો વિવાદ

તાઇવાન એ દક્ષિણપૂર્વ ચીનના દરિયાકાંઠે લગભગ 100 માઇલ દૂર સ્થિત એક ટાપુ છે. તાઇવાન પોતાને એક સાર્વભૌમ રાષ્ટ્ર માને છે. તેનું પોતાનું બંધારણ છે. તાઇવાનમાં લોકો દ્વારા ચૂંટાયેલી સરકાર છે. ચીનની સામ્યવાદી સરકાર તાઇવાનને તેના દેશનો ભાગ હોવાનો દાવો કરે છે. ચીન આ ટાપુ પર ફરીથી કબજો મેળવવા માંગે છે. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ તાઈવાન અને ચીનના પુનઃ એકીકરણની જોરદાર હિમાયત કરે છે. ઐતિહાસિક રીતે કહીએ તો તાઇવાન એક સમયે ચીનનો ભાગ હતો.

તાઈવાન ચીનથી કેવી રીતે અલગ થયું?

વાત 1644 માં શરૂ થાય છે. આ સમયે ચીનમાં ચિંગ રાજવંશનું શાસન હતું. તાઈવાન તે સમયે ચીનનો એક ભાગ હતો. 1895માં ચીને તાઈવાનને જાપાનને સોંપી દીધું. વિવાદ અહીંથી શરૂ થયો હોવાનું કહેવાય છે.1949માં ચીનમાં ગૃહયુદ્ધ દરમિયાન માઓ ઝેડોંગની આગેવાની હેઠળના સામ્યવાદીઓએ ચિયાંગ કાઈ-શેકની આગેવાની હેઠળની રાષ્ટ્રવાદી કોમિંગટાંગ પાર્ટીને હરાવી હતી. હાર બાદ કોમિંગટેંગ પાર્ટી તાઈવાન પહોંચી અને ત્યાં પોતાની સરકાર બનાવી. આ દરમિયાન જ્યારે બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં જાપાનનો પરાજય થયો ત્યારે તેણે તાઈવાનનું નિયંત્રણ કોમિંગટાંગને સોંપી દીધું. જ્યારે તે જીત્યા ત્યારે સામ્યવાદીઓનો તાઈવાન પર અધિકાર હતો કે કેમ તે અંગે વિવાદ હતો. કોમિંગટાંગે દલીલ કરી હતી કે તેઓ ચીનના કેટલાક ભાગો હાર્યા છે પરંતુ તેઓનો જ તાઈવાન પર અધિકાર છે.

યુએસ સ્પીકરની મુલાકાતથી ચીન કેમ નારાજ?

તાઈવાનને બચાવવા માટે અમેરિકા તેને બ્લેક હોક હેલિકોપ્ટર સહિત લશ્કરી સાધનો વેચે છે. 2010 માં ઓબામા વહીવટીતંત્રે 6.4 બિલિયન ડોલરના શસ્ત્રોના સોદાના ભાગરૂપે તાઇવાનને 60 બ્લેક હોક્સના વેચાણને મંજૂરી આપી હતી. તેના જવાબમાં ચીને અમેરિકા સાથેના કેટલાક સૈન્ય સંબંધો અસ્થાયી રૂપે તોડી નાખ્યા હતા. અમેરિકા સાથે તાઈવાન વચ્ચે 1996થી સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો છે. ચીન તાઈવાન મુદ્દે કોઈ વિદેશી હસ્તક્ષેપ ઈચ્છતું નથી. તેનો પ્રયાસ છે કે કોઈપણ દેશ એવું કંઈ ન કરે જેનાથી તાઈવાનને અલગ ઓળખ મળે. આ જ કારણ છે કે અમેરિકી સંસદના સ્પીકરની મુલાકાતથી ચીન ગુસ્સે છે.

તાઇવાન ચીનથી પોતાને બચાવી શકશે?

યુદ્ધની સ્થિતિમાં ચીન સામે તાઈવાનની લશ્કરી તાકાત ઘણી ઓછી છે. જો કે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને જોતા આજના યુગમાં કોઈ દેશની સૈન્ય તાકાતથી પરિણામોનો અંદાજ લગાવવો ખોટો હશે.

તાઇવાન વિશ્વ માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ?

ફોન, લેપટોપ, ઘડિયાળોથી લઈને કાર સુધી, મોટાભાગની ચિપ્સ તાઈવાનમાં બને છે. તાઇવાનની એક મોટી કંપની વિશ્વની અડધાથી વધુ ચિપ્સનું ઉત્પાદન કરે છે. આ કારણોસર તાઇવાનની અર્થવ્યવસ્થા વિશ્વ માટે ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. જો તાઈવાન પર ચીનનો કબજો છે, તો ચીન વિશ્વ માટે આ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ઉદ્યોગને નિયંત્રિત કરશે. આ પછી તેની મનમાની વધુ વધી શકે છે.
ચીનની વન ચાઈના નીતિ શું છે?
વન ચાઈના પોલિસી અનુસાર તાઈવાન અલગ દેશ નથી પરંતુ ચીનનો એક ભાગ છે. 1949માં બનેલ પીપલ્સ રિપબ્લિક ઓફ ચાઈના તાઈવાનને પોતાનો પ્રાંત માને છે. આ નીતિ બે વિશેષ રીતે સંચાલિત પ્રદેશોને આવરી લે છે જેમ કે મેઈનલેન્ડ ચાઈના અને હોંગકોંગ-મકાઓ.

ચીનની વન ચાઈના નીતિ શું છે?

વન ચાઈના પોલિસી અનુસાર તાઈવાન અલગ દેશ નથી પરંતુ ચીનનો એક ભાગ છે. 1949માં બનેલ પીપલ્સ રિપબ્લિક ઓફ ચાઈના તાઈવાનને પોતાનો પ્રાંત માને છે. આ નીતિ બે વિશેષ રીતે સંચાલિત પ્રદેશોને આવરી લે છે જેમ કે મેઈનલેન્ડ ચાઈના અને હોંગકોંગ-મકાઓ.

રિપબ્લિક ઓફ ચાઇના

તાઇવાન સત્તાવાર રીતે પોતાને રિપબ્લિક ઓફ ચાઇના કહે છે. ચીનની વન ચાઈના પોલિસી અનુસાર ચીન સાથે રાજદ્વારી સંબંધો ધરાવતા દેશોએ તાઈવાન સાથે સંબંધો તોડવા પડશે. હાલમાં ચીન પાસે 170થી વધુ રાજદ્વારી ભાગીદારો છે જ્યારે તાઈવાન પાસે માત્ર 22 ભાગીદારો છે. એટલે કે, વિશ્વના મોટાભાગના દેશો અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર તાઈવાનને સ્વતંત્ર દેશ માનતા નથી, પરંતુ તેમ છતાં તેઓ સંપૂર્ણપણે અલગ નથી. 22 દેશો સિવાય બાકીના દેશો તાઈવાનને અલગ માનતા નથી. તાઈવાન ઓલિમ્પિક જેવી વૈશ્વિક ઈવેન્ટ્સમાં ચીનના નામનો ઉપયોગ કરી શકતું નથી, તેથી તે લાંબા સમયથી ચાઈનીઝ તાઈપેના નામથી ઉતરે છે.

English summary

Why is China so upset with Pelosi's visit to Taiwan?